II SA/Po 879/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2011 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi J. B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] maja 2010 roku, znak [...], Prezydent Miasta P., na podstawie art. 2 pkt 1, art. 3, art. 7 ust. 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3 pkt 1-3, art. 39 ust. 2, art. 41 w zw. z art. 106 ust. 2 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593) oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 roku o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267 poz. 2259), odmówił przyznania M. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, celowego specjalnego, zasiłku celowego pod warunkiem częściowego lub całkowitego zwrotu na czynsz oraz żywność. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wnioskiem z dnia [...] maja 2010 roku skarżący zwrócił się o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego na czynsz i na żywność w wysokości 180 zł. W toku postępowania został przeprowadzony wywiad środowiskowy w dniu [...] maja 2010 roku, w oparciu o który ustalono, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada własne źródło utrzymania – emeryturę, wynoszącą w kwietniu 2010 roku 886,62 zł. Organ wskazał przy tym, iż z emerytury M. K. dokonywane są potrącenia, ale nie są to potrącenia alimentacyjne. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 477 zł. Tymczasem dochód skarżącego wynosi 887,62 zł, a zatem przekracza on kryterium dochodowe o 410,62 zł. M. K. nie może się zatem ubiegać o udzielenie mu pomocy z art. 39 powołanej ustawy. W toku postępowania ustalono nadto, że ponosi on wydatki w wysokości: 219,95 zł za czynsz, 35,16 zł za energię w rozliczeniu na jeden miesiąc, 12,27 zł za gaz w rozliczeniu na jeden miesiąc, co łącznie daje sumę 267,38 zł. Po opłaceniu tych należności skarżącemu pozostaje jeszcze kwota 620,24 zł, która w ocenie organu jest wystarczająca do utrzymania i zaspokojenia innych podstawowych potrzeb, tj. zakupu żywności. Organ podniósł, iż w okresie od [...] maja 2010 roku do kwietnia [...] maja 2010 roku przyznano M. K. na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 roku, znak [...], pomoc w formie jednego ciepłego posiłku dziennie. Nie zaistniały więc podstawy do udzielenia wsparcia z art. 41 cytowanej ustawy o pomocy społecznej. Według art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" taka forma pomocy może zostać udzielona osobie, której dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego. Zatem także ta ustawa nie pozwala na przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, gdyż maksymalny dochód uprawniający do jej uzyskania nie może przekroczyć 715,50 zł. Organ wskazał przy tym, iż M. K. uzyskał już wcześniej pomoc w formie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej m.in. na zakup leków z realizacją w czerwcu 2010 roku oraz pomoc w formie jednego ciepłego posiłku w okresie od czerwca do września 2010 roku. Dlatego też w ocenie organu środki finansowe, jakimi dysponuje skarżący, są wystarczające do opłacenia czynszu i zakupienia niezbędnych artykułów żywnościowych. Należy też zauważyć, iż zasiłek celowy w świetle art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ma charakter fakultatywny, a niezbędne potrzeby skarżącego są już zaspokajane w drodze zasiłków celowych specjalnych oraz w formie bonów obiadowych. Pismem z dnia [...] czerwca 2010 roku M. K. odwołał się od opisanej wyżej decyzji, wskazując, iż nie zgadza się z odmową przyznania mu pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] września 2010 roku, znak [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium w uzasadnieniu w pełni podzieliło argumentację organu I instancji. Pismem z dnia [...] listopada 2010 roku M. K. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując, że jest osobą schorowaną i inwalidą II grupy oraz wyrażając swoje niezadowolenie z treści tejże decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593). Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż M. K. wnioskiem z dnia [...] maja 2010 roku domagał się udzielenia mu pomocy finansowej na czynsz i żywność (k. 15 akt administracyjnych organu I instancji). Kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia [...] maja 2010 roku wskazuje z kolei, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (k. 33 akt administracyjnych organu I instancji). Trzeba zatem zauważyć, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz. 1055), prawo do świadczenia pieniężnego przysługuje osobie samotnie gospodarującej wtedy, gdy jej dochód nie przekracza kwoty 477 zł (tzw. kryterium dochodowe). Ze wspomnianego wyżej rodzinnego wywiadu środowiskowego – jak również z pisma ZUS I Oddział w P. z dnia [...].05.2010 r. – wynika, iż M. K. otrzymał w kwietniu 2010 r. emeryturę w kwocie 887,62 zł. Na opłaty ponoszone przez skarżącego składają się: czynsz w wysokości 219,95 zł, opłata za energię w wysokości 70,33 zł za okres od dnia [...] lutego 2010 roku do dnia [...] kwietnia 2010 roku oraz opłata za gaz w wysokości 24,54 zł za okres od dnia [...] lutego 2010 roku do dnia [...] kwietnia 2010 roku. Nadto, z dokumentu tego wynika, iż skarżący uzyskał zasiłek specjalny na leki w wysokości 250 zł na miesiąc czerwiec oraz bony na jeden ciepły posiłek w okresie od dnia [...] czerwca 2010 roku do września 2010 roku (k. 31-33 i 20 akt administracyjnych organu I instancji). Podstawową formą spełnienia potrzeb, zgłoszonych przez skarżącego, jest w świetle powołanej ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 tejże ustawy, zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, polegającej w szczególności na zakupie żywności, leków, odzieży, opału bądź też na pokryciu kosztów pogrzebu. Niemniej, aby skorzystać z tej formy wsparcia nie wystarcza samo wystąpienie określonej potrzeby bytowej, lecz ponadto dochód osoby uprawnionej musi mieścić się w kryterium dochodowym z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie ulega tymczasem wątpliwości, iż dochód M. K. w wysokości 887,62 zł przekraczał próg ustawowy w wysokości 477 zł. Trafnie zatem organy administracji publicznej oceniły, iż z prawnego punktu widzenia potrzeby skarżącego nie mogły zostać zaspokojone w trybie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Realizacja potrzeb w zakresie zakupu żywności powinna być także rozpatrywana w świetle art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 roku o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267 poz. 2259). Zgodnie z tym przepisem wsparcie związane z dożywianiem może być przyznane osobie samotnie gospodarującej, jeśli jej dochód nie przekracza kwot 150% kryterium dochodowego. Ponownie zatem należy zgodzić się z organami administracji publicznej, iż przesłanka ta nie została spełniona w niniejszej sprawie. Z art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy wynika bowiem, iż dochód skarżącego uprawniający do otrzymania tej formy pomocy nie mógł być wyższy od kwoty 715,50 zł. W niniejszej sprawie dozwolony ustawowy próg został przekroczony o kwotę 172,12 zł. Oznacza to, że również w trybie cytowanej ustawy nie mogło dojść do zaspokojenia potrzeb skarżącego w zakresie pokrycia środków na żywność. Ustawodawca przewidział jednak także możliwość uzyskania pomocy pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Według art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach, które są wyższe niż wskazany w ustawie próg 477 zł, może być przyznany specjalny zasiłek w wysokości nieprzekraczającej kwoty kryterium dochodowego albo zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części bądź całości kwoty tego zasiłku. Z treści oraz roli tego przepisu wynika, iż ma on charakter wyjątkowy i nie powinien być interpretowany w sposób rozszerzający. Nadto decyzja w tej sprawie ma charakter uznaniowy, a więc ustawodawca daje organom jedynie możliwość do przyznania takiej formy wsparcia, a nie obowiązek jej udzielenia. Badając sytuację osobistą i majątkową skarżącego należy uznać za prawidłowe stanowisko organów obu instancji, iż w niniejszej sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgromadzony w aktach materiał dowodowy wskazuje bowiem, iż M. K. posiada stałe źródło utrzymanie w formie świadczenia emerytalnego (zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 roku, k. 20 akt administracyjnych organu I instancji). Ponoszone przez niego miesięcznie opłaty wynoszą średnio: za czynsz – 219,95 zł, za energię – 35,17 zł, za gaz – 12,27 zł, co daje łącznie kwotę: 267,39 zł. Tym samym po uiszczeniu wymienionych opłat skarżącemu pozostaje jeszcze kwota 620,23 zł. Należy też zaznaczyć, iż korzysta on ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej w formie bonów na jeden ciepły posiłek dziennie oraz uzyskał zasiłek celowy na zakup leków w miesiącu czerwcu 2010 r. Biorąc więc pod uwagę jego położenie oraz charakter przedstawionych potrzeb, trudno uznać, że skarżący nie jest w stanie zaspokoić ich we własnym zakresie. Tym bardziej nie można się zgodzić, że przypadek skarżącego ma charakter szczególnie uzasadniony. Wobec powyższego należy zatem stwierdzić, iż organy trafnie orzekły o braku podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Taka konkluzja wynikała z faktu przekroczenia kryterium dochodowego i braku podstaw prawnych do zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia, wobec czego skarga podlegała oddaleniu zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Sąd orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348).