II SA/Po 884/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...], odmówił [...] (dalej: skarżącemu) przyznania zasiłku celowego. Organ wskazał, że skarżący w dniu [...] lipca 2017 r. zwrócił się z wnioskiem o udzielenie pomocy. W dniu [...] sierpnia 2017 r. pracownik socjalny udał się na wywiad środowiskowy do skarżącego, podczas którego skarżący sprecyzował, że wniosek o pomoc dotyczy pomocy finansowej na zakup sprzętu komputerowego. Organ wyjaśnił jednak, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, o czym skarżący został pouczony podczas wywiadu środowiskowego przez pracownika socjalnego. Skarżący, nie zgadzając się z otrzymanym rozstrzygnięciem, pismem z dnia [...] września 2017 r., złożył odwołanie od wydanej decyzji. W treści odwołania wskazał, że nie zna ustawy, o której pisze MOPS. Zaznaczył, że domaga się pomocy finansowej w kwocie jedynie [...] zł na zakup komputera z oprogramowaniem dla osób niewidomych, który to komputer ma mu zakupić [...] w [...]. Skarżący wskazał, że brak renty inwalidzkiej, brak pracy chronionej, brak zasobów finansowych i odmowa instytucji państwowych, jednostek samorządowych w pomocy finansowej, o czym mowa w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2017 r., jest dla niego czymś niezrozumiałym, poniżającym i złośliwym. Dlatego zwraca się od Samorządowego Kolegium Odwoławczego o pomoc, która pomoże mu częściowo w egzystencji dnia codziennego – częściowej prywatności. Skarżący załączył do swojego odwołania orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie z ewidencji zakładu karnego, pismo o braku możliwości skierowania do pracy chronionej oraz zaświadczenie o stanie konta depozytowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w konsekwencji, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Organ wyjaśnił, że wywiad środowiskowy przeprowadzono w Zakładzie Karnym we [...] w dniu [...] sierpnia 2017 r. Skarżący jest pensjonariuszem zakładu karnego, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej". Z tych też względów, ustalenie przez organ I instancji, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu pomocy we wnioskowanym zakresie jest zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej Pismem z dnia [...] września 2018 r., skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, dalej: ustawy o pomocy społecznej), poprzez jego błędną wykładnię i nie uznanie, że skarżący jest w sytuacji życiowej, której nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć, 2) art. 67 oraz art. 68 ust 3 Konstytucji RP (Dz.U. 1997 nr 78 poz.483) w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, przejawiające się w braku zapewnienia skarżącemu będącemu osobą niepełnosprawną niezbędnej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup sprzętu komputerowego, podczas gdy skarżący przebywając w zakładzie karnym i odbywając karę pozbawienia wolności z racji swojej niepełnosprawności nie ma zapewnionych warunków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych tym samym powinna mu być zapewniona pomoc we wnioskowanym przez niego zakresie. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika wyznaczonego przez Sąd z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu ze skargi, nieopłaconych tak w całości, jak i w części. W uzasadnieniu wniesionej skargi wyjaśniono, że skarżący wnosił do Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] o dotację celową na zakup specjalistycznego komputera przystosowanego do pracy przez osoby niewidome. Komputer taki umożliwiałby samodzielną pracę osoby niewidomej bez angażowania osób trzecich. Bez takiego komputera skarżący jest pozbawiony możliwości normalnej egzystencji, wszelkie pisma muszą pisać mu współosadzeni. W ocenie skarżącego, przywołana przez SKO w zaskarżonej decyzji treść art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie może być rozpatrywana w oderwaniu od podstawowych praw zagwarantowanych w nadrzędnych akcie jakim jest Konstytucja RP. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Konstytucji RP, władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Prawo do pomocy społecznej dla osób niemogących jej uzyskać w inny sposób wynika też z prawa europejskiego. Zgodnie z § 13 Europejskiej Karty Społecznej z dnia 18 października 1961 r. (Dz.U.z 1961r. Nr 8 poz 67), "W celu zapewnienia skutecznego wykonywania prawa do pomocy społecznej i medycznej, Umawiające się Strony zobowiązują się: 1. zapewnić, by każdej osobie, która nie posiada dostatecznych zasobów i która nie jest zdolna do zapewnienia ich sobie z innych źródeł, szczególnie poprzez świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego, została przyznana odpowiednia pomoc oraz, w przypadku choroby, opieka konieczna ze względu na jej stan: 2. zapewnić, by osoby otrzymujące taka pomoc nie cierpiały z tego względu ograniczenia ich praw politycznych lub społecznych." Skarżący podkreślił, że pojęcie "zabezpieczenie społeczne" nie jest tożsame z pomocą społeczną, gdyż obejmuje także ubezpieczenia społeczne oraz zaopatrzenie społeczne (T. Zieliński, Ubezpieczenia Społeczne Pracowników, Zarys sytemu prawnego - część ogólna, Warszawa - Kraków 1994, s. 13-17), a Konstytucja nie przesądza o formach realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego (K. Kolasiński, Prawo pracy i zabezpieczenia społecznego, Toruń 2001, s. 134). Powołano się też na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 listopada 1996 r. (sygn. akt K 7/95, publ. OTK w 1996 r., s. 416), w którym stwierdzono, że zabezpieczenie społeczne pojmowane jest współcześnie jako stan urządzeń i świadczeń służących zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb obywateli, którzy utracili lub doznali ograniczenia zdolności do pracy, albo zostali obciążeni nadmiernie kosztami utrzymania rodziny. Pomoc społeczna ma w odniesieniu do ubezpieczenia, czy zaopatrzenia społecznego charakter uzupełniający. W treści skargi wniesiono o przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów w postaci: wytycznych dot. komputera, badania z [...] z dnia [...] listopada 2016 r. dotyczącego przebytego udaru, karty historii choroby, zaświadczenia o stanie zdrowia z ZUS, pisma z dnia [...] kwietnia 2014 r. dot. operacji okulistycznej i zaświadczenia z Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] października 2017 r. o braku zatrudnienia z powodu braku stosowanych miejsc pracy odpowiadających warunkom pracy chronionej. Do skargi załączono również pismo skarżącego, w którym wskazuje on, że żaden osadzony nie chce być jego przewodnikiem, a Służba Więzienna nie posiada etatu gdzie mogłaby zatrudnić osobę do pomocy mu w egzystencji dnia codziennego. Skarżący zaznaczył także, że jest niewidomy, po dwóch udarach i ze zwyrodnieniem kręgosłupa szyjnego a z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że skarżący musi mieć osobę drugą do pomocy w egzystencji dnia codziennego. Pismem z dnia [...] października 2018 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie, skarżący domaga się przyznania mu zasiłku celowego na zakup komputera ze specjalistycznym oprogramowaniem przeznaczonym dla osób niewidomych. Nie ulega wątpliwości, że skarżący jest osobą niepełnosprawną - niewidomą. Nadto, skarżący wskazuje także na inne dolegliwości, obejmujące zwyrodnienie kręgosłupa, a także przebyte udary. Podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w postaci wnioskowanego zasiłku był przepis art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. W orzecznictwie wskazuje się, że przepis ten ma takie znaczenie, iż osoba przebywająca w zakładzie karnym nie może starać się o przyznanie świadczeń z prawa pomocy i fakt odbywania kary pozbawienia wolności jest samoistną przesłanką do odmowy przyznania tego rodzaju świadczeń. Uzasadnieniem pozbawienia prawa do świadczeń osób odbywających karę pozbawienia wolności jest fakt pozostawania osadzonych na utrzymaniu państwa, poza tym wobec tych osób ryzyko wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy praktycznie nie występuje. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeksu karnego wykonawczego (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) osobie odbywającej karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanej zapewnia się minimum 3 razy dziennie posiłek, o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej 1 gorący, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie (art. 109-111 k.k.w.) - (wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2905/14, LEX nr 1656563). Z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane. Osoby odbywające tę karę tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie przebywania w zakładzie karnym. Przepisy art. 13 mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie mogą być stosowane na zasadzie uznania administracyjnego (Sierpowska Iwona. Art. 13. W: Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV. Wolters Kluwer Polska, 2017). W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że przytoczony przepis art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej znajduje zastosowanie. Z zaświadczenia Administracji Zakładu Karnego we [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., wynika, że skarżący odbywa w wymienionej jednostce karę dożywotniego pozbawienia wolności, oraz że nabył prawo do warunkowego przedterminowego zwolnienia z dniem [...] marca 2016 r. Z akt sprawy nie wynika jednak, by skarżący skorzystał z prawa do przedterminowego zwolnienia czy przerwy w odbywaniu kary. Okoliczność, że skarżący odbywał karę pozbawienia wolności zarówno w chwili składania wniosku o przyznanie zasiłku, jak i w czasie jego rozstrzygania uznać należy za całkowicie bezsporną. W ocenie Sądu, brak jest w sprawie także podstaw do uwzględnienia podnoszonych w skardze zarzutów. Przede wszystkim, nie znajduje w sprawie uzasadnienia zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i nie uznanie, że skarżący jest w sytuacji życiowej, której nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć. Należy bowiem podkreślić, że okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności jest samoistną przesłanką odmowy świadczeń pomocy społecznej. Organy nie miały więc obowiązku badać tego, czy skarżący może samodzielnie uzyskać środki na zakup komputera z oprogramowaniem przeznaczonym dla osób niewidomych. Nie ma również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 67 oraz art. 68 ust 3 Konstytucji RP w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, przejawiające się w braku zapewnienia skarżącemu będącemu osobą niepełnosprawną niezbędnej pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup sprzętu komputerowego, podczas gdy skarżący przebywając w zakładzie karnym i odbywając karę pozbawienia wolności z racji swojej niepełnosprawności nie ma zapewnionych warunków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych tym samym powinna mu być zapewniona pomoc we wnioskowanym przez niego zakresie. Podkreślić należy, że przepis art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest jasny, jednoznaczny i nie budzi wątpliwości Sądu. Prawo do zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 67 ust. 1 Konstytucji, co do jego zakresu i formy, określone jest w drodze ustawy. Przepis art. 67 ust. 1 Konstytucji nie jest stosowany wprost. Zasadniczo kwestie związane z zabezpieczeniem społecznym omawia więc m.in. ustawa o pomocy społecznej. W przypadku natomiast osób pozbawionych wolności, stosowne regulacje realizujące obowiązek zabezpieczenia społecznego, znajdują się w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 676 z późn. zm.), nakładając na władze publiczne obowiązek zapewnienia skazanym takich świadczeń, jak posiłki, odzież czy odpowiednie warunki lokalowe. Sytuacja osoby osadzonej w zakładzie karnym wymusza specyfikę przyznawanych jej świadczeń ze środków publicznych a okoliczność, że świadczenia te mogą się różnić się rodzajowo od świadczeń osób przebywających w innych warunkach nie sprawia, że osoba osadzona jest pozbawiona zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Sądu, nie sposób także w sprawie przyjąć, by doszło do naruszenia art. 68 ust. 3 Konstytucji, gdyż przepis ten wskazuje, że władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Wniosek skarżącego nie dotyczył jednak świadczeń opieki zdrowotnej a zakupu komputera z oprogramowaniem przeznaczonym dla osób niewidomych. Mimo więc, że potrzeba zakupu tego sprzętu jest uzasadniana przez skarżącego jego sytuacją zdrowotną, nie sposób przyjąć, by wniosek dotyczył świadczeń, o których mowa w art. 68 ust. 3 Konstytucji. Przywoływany natomiast w skardze przepis art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie znajduje w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy osób tymczasowo aresztowanych. Z akt sprawy wynika natomiast, ze skarżący odbywa karę pozbawienia wolności. W sprawie stosuje się więc omówiony wyżej art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68).