II SA/Po 891/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2014 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę Decyzją z dnia [...] 2012r . nr [...] Prezydent Miasta P. orzekł o zatrzymaniu S. B. prawa jazdy kat. B o nr [...] wydanego dnia [...] 2010r na druku serii [...] przez Prezydenta Miasta P. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w dniu 3 sierpnia 2012 r. wpłynął do Wydziału Komunikacji wniosek [...] Centrum Świadczeń z dnia 27 lipca 2012 r. o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego S. B. w związku z uchylaniem się od zobowiązań alimentacyjnych. To z kolei powoduje konieczność obligatoryjnego wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S. B. podnosząc, iż prawo jazdy jest mu niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej ("A"), która jest jego jedynym źródłem utrzymania. Pozbawienie go prawa jazdy uniemożliwi mu prowadzenie działalności zarobkowej i spłatę zaległych alimentów. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało zaskarżoną decyzję mocy. Organ wyjaśnił, iż podstawę prawną zatrzymania S. B. prawa jazdy stanowi przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyzja organu I instancji wydana została wskutek wniosku [...] Centrum Świadczeń z dnia 27 lipca 2012r. o zatrzymanie dokumentu prawa jazdy dniu dłużnikowi alimentacyjnemu S. B.. Do wniosku dołączona została ostateczna decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...]2012r. nr [...] o uznaniu S. B. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium wyjaśniło, iż z treści ww. decyzji wynika, że w dniu 29 marca 2012r. do S. B. zostało skierowane wezwanie do osobistego stawiennictwa w P. Centrum Świadczeń celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, do dnia wydania decyzji wezwany nie zgłosił się do ośrodka Pomocy Społecznej celem dokonania ww. obowiązku. Ponadto w tej decyzji dokonano analizy stanu zadłużenia alimentacyjnego z której wynika, że okresie 6 miesięcy poprzedzających jej wydanie, S. B. nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych. Dalej Kolegium wskazało, iż ostateczna decyzja administracyjna w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wiąże w danej sprawie i organy administracji orzekające w sprawach komunikacyjnych obowiązane są ją uwzględnić w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy. Ponadto okoliczności sprawy wskazują na to, że S. B. nie zaskarżył decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego, a Kolegium w przedmiotowym postępowaniu nie może kwestionować ustaleń ostatecznej decyzji administracyjnej. Podkreślono, iż przepis art. 5 ust 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nakłada na starostę obowiązek zatrzymania prawa jazdy w przypadku złożenia przez właściwy organ stosownego wniosku wraz z odpisem decyzji ostatecznej o uznaniu tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) nie ma w takim przypadku możliwości odstąpienia od wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Biorąc pod uwagę upływ czasu, Kolegium ustaliło w P. Centrum Świadczeń aktualny stan faktyczny, z którego wynika, iż S. B. nie dokonuje regularnych wpłat na poczet alimentów, a tym samym wniosek o zatrzymanie prawa jazdy jest aktualny. Zdaniem Kolegium, nadal istnieją podstawy do zatrzymania prawa jazdy i utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy jest w pełni uzasadnione. Na zakończenie organ wyjaśnił stronie, że w myśl art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Dopiero w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa wyżej możliwe będzie uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W skardze na powyższą decyzję S. B. podnosząc, iż po odbyciu części kary pozbawienia wolności od 2011 r. bezskutecznie poszukiwał pracy. W 2012 r. rozpoczął działalność gospodarczą – pomoc drogową, która nie przynosi spodziewanego dochodu. Odebranie mu prawa jazdy pozbawia go tej jedynej możliwości zarobkowania i spłaty zadłużenia. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wyjaśniając dodatkowo, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r. o sygn. K 23/10 uznał zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu za zgodne z Konstytucją i wyrażoną w ustawie zasadniczej zasadą proporcjonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie dalszych rozważań wyjaśnić należy, iż stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia 29 sierpnia 2012 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (DZ. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) – dalej zwana jako "Ustawa". I tak, zgodnie z art. 3 ust. 3 Ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b wynika, że gdy już taka decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostanie wydana i stanie się ostateczna organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy (prezydent miasta na prawach powiatu) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z brzmienia art. 5 ust. 5 Ustawy wnika, iż zawarta w nim norma ma charakter bezwzględny. W przypadku spełnienia wymienionych w nim przesłanek starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy. Innymi słowy decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem. tj. gdy zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Z powyższego wynika, iż decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa nie jest decyzją uznaniową. Organ orzekając w tym przedmiocie nie jest uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 Ustawy, ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 maja 2014 r. oraz Wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 68/14 – oba dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż organ dłużnika złożył w dniu 27 lipca 2012 r. wniosek o zatrzymanie prawa jazdy S. B., załączając do wniosku potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012. o uznaniu dłużnika alimentacyjnego S. B. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zatem w świetle powyższego Prezydent Miasta P. realizujący zadania starosty zobligowany był do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. W tym miejscu trzeba wskazać, iż przepis art. 5 ust 3b Ustawy był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Trybunał wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r. o sygn. akt K 23/10 orzekł o zgodności tej regulacji z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. Według Trybunału Konstytucyjnego celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego sądowo zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (ochrona i opieki małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. nr 30, poz. 151 ze zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Zatem nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 Kodeksu karnego, orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Dalej Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego ustalającego relacje alimentacyjne, mimo iż mają zdolność świadczenia alimentów. Trybunał zaznaczył, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, że środek ten w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto dostrzega prewencyjną funkcję tej instytucji. Zatrzymanie prawa jazdy jest istotną dolegliwością wpływającą na podejmowane przez jednostki decyzje, zarówno w sferze swobodnego poruszania się, jak i w sferze różnego rodzaju aktywności (w tym zawodowych). Trybunał Konstytucyjny uznał, że zakwestionowany środek stanowi element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Ponadto środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Zaznaczono również, iż od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Jakkolwiek powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosił się bezpośrednio od art. 5 ust 3 Ustawy, to jednak skoro Trybunał nie wyeliminował z systemu prawa tego przepisu, który pozostaje w bezpośrednim związku z art. 5 ust. 5 tej Ustawy, stanowiącym podstawę prawną decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, to należy uznać konstytucyjność wskazanych przez organy podstaw materialnoprawnych, a tym samym prawidłowość zaskarżonych decyzji. Mając na względzie podniesioną w skardze argumentację, iż zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi skarżącemu zarobkowanie, wskazać należy za Trybunałem Konstytucyjnym, iż środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z alimentów, ale współpracuje z właściwymi organami, prawa jazdy nie można mu zatrzymać. W związku z powyższym, według Trybunału traci na znaczeniu argument, że prawo jazdy może mieć niekiedy znaczenie podczas poszukiwania lub wykonywania określonej pracy. Jak już wcześniej zaznaczono, związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej. Okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Mogły być one co najwyżej uwzględnione na etapie wydawania decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dodatkowo zauważyć należy, iż art. 5 ust. 6 Ustawy określa przesłanki, jakie muszą zostać spełnione, aby decyzja decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy została uchylona. Zgodnie z tym przepisem uchylenie tej decyzji następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zatem to od samego dłużnika alimentacyjnego – jego starań w wywiązywaniu się ze zobowiązań alimentacyjnych - uzależnione jest uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy i jego zwrot. Zauważyć należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., mając na względzie wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadę praworządności, zgodnie z którą organy zobligowane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwiania sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, przed wydaniem zaskarżonej decyzji ustalił, czy nie zachodzą w sprawie przesłanki wymienione w art. 5 ust. 6 Ustawy. Z ustaleń tych wynikał, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji S. B. nadal nie wywiązywał się z swoich zobowiązań alimentacyjnych, a więc brak było podstaw do wydania decyzji o uchyleniu decyzji w sprawie zatrzymania prawa jazdy. W tej sytuacji Sąd uznał zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2012 r. za prawidłowe i oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.