II SA/Po 893/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu -Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2011r wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. H.-K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia 1. ustanowić dla H. H.-K. radcę prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych, 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca H. H.-K. na skutek wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł wskazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku dla utrzymania jej i rodziny. Wezwana do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzy PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata (k. 20 akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej dochód w całości przeznaczony jest na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i wychowaniem dzieci, w tym również na spłatę zaciągniętych kredytów. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwójką dzieci. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżąca podała, że posiada działkę we współwłasności z mężem, na której znajduje się dom, gdzie 60 m² przeznaczone jest na mieszkanie, w którym wnioskodawczyni mieszka razem z rodziną, a w pozostałej części domu prowadzi przedszkole. Wnioskodawczyni nie podała wielkości działki, na której dom jej posadowiony. Oświadczyła, że powyższa nieruchomości obciążana jest hipoteką. Wnioskodawczyni oświadczyła, że ani ona, ani jej mąż nie posiadają innego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Majątku nie posiadają także dzieci skarżącej. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z tytułu prowadzonego przedszkola uzyskuje dochód brutto w wysokości 4.225,82 zł miesięcznie. Jej mąż pomaga w prowadzeniu przedszkola i z tego tytułu uzyskuje kwotę w wysokości 1.386 zł brutto miesięcznie. Łączne dochody wynoszą, zatem 5.601,82 zł brutto miesięcznie. Skarżąca wskazała, że z dochodu tego odjąć należy składkę ZUS w wysokości 1.443 zł miesięcznie, opłaty za media dotyczące mieszkania i przedszkola w wysokości około 1.200 zł miesięcznie oraz spłatę rat kredytowych w wysokości 900 zł. miesięcznie. W oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) wnioskodawczyni została wezwana do osobistego uzupełniania wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odwiedzi wnioskodawczyni przedłożyła kserokopię zeznania rocznego PIT za 2010r. z którego wynika, że łączny przychód skarżącej wyniósł 103.712,59 zł, a jej męża 15.804 zł. Koszty prowadzenia działalności skarżącej wyniosły 51.500,59 zł, zatem jej dochód brutto wyniósł 52.212 zł. Nadto poprosiła o wyjaśnienie, czy wezwanie o podanie wszystkich źródeł dochodu oraz podanie obrotów na rachunkach bankowych nie oznacza kwestionowania wiarygodności zeznania PIT oraz informacji zawartych w formularzu. Zwróciła się o podanie merytorycznego uzasadnienie dla żądania opisania majątku nieruchomego posiadanego przez skarżącą i jej męża. Domagała się także wyjaśnienia z jakich względów podane przez nią wydatki i koszty utrzymania nie zasługują na wiarygodność. W ocenie skarżącej żądanie uzupełniania wniosku o prawo pomocy było daleko idące, godzące w prywatność skarżącej i jej męża. Zarządzeniem z dnia 22 listopada 2011r. ustosunkowano się do przedstawionych przez skarżącą wątpliwości i ponownie wezwano do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi wnioskodawczyni podała, że oboje z mężem nie posiadają rachunków bankowych, na których wykonywane byłyby obroty za ostatnie 6 miesięcy. Nie mają też lokat bankowych. Dom w większej części przeznaczony jest na przedszkole, a w mniejszej na potrzeby mieszkaniowe rodziny. Nadto w załączeniu wnioskodawczyni przedstawiła kopie rachunków, jako uzupełnienie kosztów utrzymania bieżącego i nieruchomości – za energię elektryczną na kwotę 1.061,54 zł (za dwa miesiące), telefon – 193,24 zł, za wodę – 588,87 zł, za gaz – 945,35 zł (za dwa miesiące). Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Taki szczególny przepis to art. 239 pkt 4 p.p.s.a. zgodnie, z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a.). Ciężar wykazania zasadności wniosku spoczywa, zatem na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Z zeznania rocznego PIT-36 za 2010r. wynika, że dochód brutto uzyskany przez skarżącą i jej męża wyniósł 66.681 zł, co daje kwotę 5.556,75 zł miesięcznie. Na jednego członka rodziny skarżącej wychodzi zatem 1.389 zł brutto miesięcznie. Biorąc pod uwagę przyjęte stawki wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przyjąć należy, że wysokość tak udokumentowanych dochodów osiąganych przez skarżącą nie pozwala na pokrycie wydatków z tego tytułu. Przyznano zatem prawo pomocy w części poprzez ustanowienie radcy prawnego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że zgodnie z dyspozycją art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie adwokata i radcy pranego, ale w ramach prawa pomocy w celu zapewnienia ochrony prawnej uzasadnione jest przyznanie jednego tylko profesjonalnego pełnomocnika, zatem wystarczające jest ustanowienie radcy prawnego. Strona ubiegająca się o wsparcie w ramach prawa pomocy, a przy tym posiadająca stałe dochody i zgromadzony majątek, powinna wykazać, że pomimo ograniczenia wydatków do granic zabezpieczenia kosztów koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie jest w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe. Tylko wówczas uzasadnione jest twierdzenie, że koszty sądowe ograniczają realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżąca nie wykazała natomiast, że nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pomimo wyjaśnień referendarza i dwukrotnego wezwania do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy złożonego na formularzu nie przedstawiono rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącej. W istocie odmówiła ona przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. Poprzestała na wieloznacznym stwierdzeniu, że "nie posiada rachunków bankowych wykonujących obroty za ostatnie 6 miesięcy". Zwłaszcza, że dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy (art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie gospodarczej, Dz.U. z 2010r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.). Zaznaczyć przy tym należy, że wyciągi z rachunków bankowych najpełniej przedstawiają rzeczywistą sytuację finansową osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności wysokość środków jakimi skarżąca realnie dysponuje. Następnie podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych może uzyskać tylko strona, której po uiszczeniu niezbędnych kosztów swojego bieżącego utrzymania nie pozostają żadne wolne środki. Tymczasem skarżąca, mimo wezwania nie podała, jakie są koszty koniecznego bieżącego utrzymania rodziny oraz oddzielnie koszty prowadzonej działalności gospodarczej, które mieszczą się w kosztach uzyskania przychodów z tej działalności (w niniejszej sprawie pomniejszyły one uzyskiwane przychody o połowę). Tym samym brak było możliwości jednoznacznego ustalenia wysokości ponoszonych kosztów utrzymania rodziny oraz stwierdzenia, czy po ich uiszczeniu skarżącej pozostają wolne środki, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy oraz jego dwukrotne uzupełnienie nie sposób było ustalić, czy poniesienie wydatków na koszty sądowe spowoduje zachwianie sytuacji finansowej i bytowej rodziny w taki sposób, że nie będzie ona w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum socjalnego. Oddalono, więc wniosek skarżącej o zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska