II SA/Po 897/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skarg A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego i zasiłku rodzinnego; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi J. P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Po rozpoznaniu wniosku A. G. z dnia 10 marca 2011 r., Burmistrz L. decyzją z dnia [...] 2011 r. (nr [...] ) odmówił przyznania wnioskodawczyni na rzecz C. G. zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Syn wnioskodawczyni – C. G. dnia 12 lutego 2011 r. ukończył 24 lata zatem wnioskowane świadczenia już mu nie przysługują. W odwołaniu A. G. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanych świadczeń. Podniosła, iż świadczenia przysługują jej synowi mimo ukończenia 24 roku życia, bowiem posiada on prawo do kontynuowania nauki. Strona wskazał na trudną sytuację finansową jej rodziny i na niepełnosprawność syna w stopniu znacznym, który nie jest zdolny do podjęcia pracy i wymaga opieki drugiej osoby. Zarzuciła nierówne traktowanie osób, które urodziły się w końcówce roku i posiadają uprawnienia do świadczeń na cały rok szkolny i tych, które urodziły się na początku roku i takich świadczeń przez cały rok szkolny nie posiadają. Decyzją z dnia [...] 2011 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Kolegium podzieliło ocenę prawną wniosku A. G. poczynioną przez Burmistrza L. wskazując, że prawo do zasiłki rodzinnego i dodatków do tego zasiłku zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zależy przede wszystkim od wieku dziecka, które kontynuuje naukę w odpowiedniej szkole, a nie od samego faktu kontynuowania nauki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. G. podniosła, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. jest krzywdząca dla jej syna i dla niej - godzi w ich sytuację finansową zwłaszcza, że koszty rehabilitacji syna wzrosły. C. G. posiada orzeczenie o niepełnosprawności i uczy się, a mimo to został pozbawiony zasiłku oraz dodatków rehabilitacyjnego oraz z tytułu dojazdu do szkoły. Skarżąca podniosła, iż nie można utrudniać osobie niepełnosprawnej kontynuowania nauki, która umożliwi jej samodzielne funkcjonowanie w przyszłości. Jej syn jest niezdolny do pracy i wymaga opieki ze strony drugiej osoby. Nie jest w stanie ponosić kosztów swojej rehabilitacji i nauki. Skarżąca podniosłą, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje, że zasiłki są przyznawane na okres zasiłkowy, który trwa do końca roku szkolnego lub do końca roku kalendarzowego w którym dziecko kończy 24 lata. Do skargi skarżąca załączyła opinię Studenckiej Uniwersyteckiej Poradni Prawnej przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. A. M. w P., w której stwierdzono, iż zawarty w art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "ukończenie 24 roku życia" należy odnieść odo roku kalendarzowego, w którym dana osoba osiąga ten wiek. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na wstępie dalszych rozważań wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) kontrola sądu administracyjnego polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych pod względem ich zgodności z przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie przyjęły, że w świetle przepisów art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm. - zwanej dalej "u.ś.r.") - brak było podstaw do przyznania stronie zasiłku rodzinnego. Wyjaśnić należy, iż zasiłek rodzinny stanowi instytucję o charakterze pomocy finansowej uregulowaną w sposób pełny w przepisach powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ustawodawca w przywołanym akcie prawnym określił ściśle przesłanki, których spełnienie pozwala na przyznanie tego świadczenia, nie pozostawiając organom administracji dowolności wyboru osób uprawnionych. Podstawowymi ograniczeniami kręgu osób uprawnionych otrzymania tej pomocy są: kryterium dochodowe określone w art. 5 u.ś.r. oraz wiek dziecka, na które przyznane mogłoby być to świadczenie (art. 6 ust. 1) Z treści art. 6 ust. 1 powołanej ustawy wynika wprost, że zasiłek rodzinny przysługuje osobie wymienionej w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 tj. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka lub opiekunowi faktycznemu dziecka, do ukończenia przez dziecko: 1. 18 roku życia lub 2. nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3. 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powołanej przepisu wynika, iż co do zasady zasiłek rodzinny przysługuje (po spełnieniu kryterium dochodowego) na każde dziecko do ukończenia przez nie 18 roku czyli osiągnięcie przez dziecko pełnoletniości. Od tej zasady prawodawca przewidział jednak dwa wyjątki. Po pierwsze w art. 6 ust 1 pkt 2 określił, iż świadczenie to przysługuje również na dziecko do zakończenie przez nie nauki w szkole jednakże nie dłużej niż do ukończenie przez nie 21 roku życia. Ustawodawca w powołanym przepisie warunkuje przyznanie zasiłku od faktu pobierania nauki w szkole (zdefiniowanej w art. 3 pkt 18 u.ś.r.) ograniczając jednak to uprawnienie do momentu ukończenia wieku 21 lat przez dziecko. Drugim wyjątkiem od zasady, iż zasiłek rodzinny przysługuje na dziecko do ukończenia przez nie 18 roku życia określony został w art. 6 ust 1 pkt 3 powoływanej ustawy, zgodnie z którym zasiłek ten przysługuje do ukończenia przez dziecko 24 roku życia, o ile kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Z konstrukcji tego przepisu – wyeksponowania zwrotu "ukończenia przez dziecko 24 roku życia" - wynika, iż zasiłek rodzinny przysługuje na dziecko maksymalnie do 24 roku życia, ale jedynie pod warunkiem, że kontynuuje ono naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca, inaczej niż w art. 6 ust 1 pkt 2, określił w tym przepisie jako warunek stanowiący podstawową przesłankę negatywną dla uzyskania zasiłku rodzinnego ukończenie przez dziecko określonego wieku, to jest 24 lat, a nie ukończenie nauki w szkole. Powyższe oznacza, iż moment ukończenia przez dziecko 24 lat stanowi moment, od którego definitywnie nie przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r. prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko legitymujące się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności i znajdujące się pod ich opieką, nawet jeżeli kontynuuje ono naukę w szkole lub szkole wyższej, po osiągnięciu wskazanego w tym przepisie wieku. Zdaniem Sądu, osiągniecie przez dziecko określonego przez ustawodawcę w art. 6 ust 1 pkt 3 wieku następuje w dacie dziennej odpowiadającej 24 rocznicy urodzin dziecka. Z tym bowiem dniem dziecko osiąga określony wiek. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem skarżącej, iż art. 6 ust 1 pkt 3 u.ś.r. winien być interpretowany w ten sposób, iż zasiłek rodzinny na dziecko, które kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności przysługuje do końca roku kalendarzowego (ewentualnie szkolnego), w którym dziecko to ukończyło 24 rok życia. Pogląd ten nie koresponduje z wyżej przedstawioną analizą gramatyczną przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r. Ponadto, zauważyć należy, iż gdyby racjonalny ustawodawca, chciał w omawianym przepisie zawrzeć normę prawną o treści inkryminowanej przez skarżącą, to zastosowałby w nim konstrukcję wprost wskazującą na taka jego zawartość normatywną, jak na przykład uczynił w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572.), w którym określił, że obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Skoro zaś w art. 6 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. mowa o ukończeniu przez dziecko wieku 24 lat, a nie roku w którym dziecko kończy 24 rok życia to należy stwierdzić, iż uprawnienia do zasiłku rodzinnego ustaje z dniem (datą dzienną) ukończenia przez dziecko 24 roku życia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 345/08 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ) Uzupełniająco wyjaśnić należy, iż co do zasady zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 prawo do świadczeń rodzinnych ( w tym do zasiłku rodzinnego) ustala się na okres zasiłkowy ( z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17 powoływanej ustawy), a zatem na okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 u.ś.r.). Nie oznacza to jednak, iż świadczenie to winno być ustalone na cały okres zasiłkowy gdy z góry wiadomo, iż w jego trakcie nastąpi okoliczność (np. osiągniecie przez dziecko określonego wieku), która powoduje ustanie prawa do zasiłku. Trzeba zaznaczyć, że świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienie okoliczności powodującej ustanie prawa do jego przyzna jest świadczeniem nienależnie pobranym, które podlega zwrotowi wraz z odsetkami (art. 30 ust. 1, 2 i 8 u.ś.r.). W rozpoznawanej sprawie bezspornym było ustalenie, że w chwili orzekania przez organ I instancji syn skarżącej A. G. ukończył już 24 rok życia, i jednocześnie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i kontynuował naukę w szkole o charakterze ponadgimnazjalnym. W tych okolicznościach organy administracji słusznie uznały, iż od miesiąca marca 2011 r., z uwagi na wiek C. G., skarżącej nie przysługiwało prawo do otrzymania zasiłku rodzinnego na rzecz syna i tym samym dodatków do tego zasiłku. Zgodnie bowiem z art. 8 u.ś.r. przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego uwarunkowane jest uprawnieniem do zasiłku rodzinnego. Inaczej rzecz ujmując przewidziane w art. 8 u.ś.r. dodatki do zasiłku rodzinnego przyznane być mogą wyłącznie w sytuacji, gdy na dziecko przyznany został zasiłek rodzinny, nie mają one bowiem samodzielnego charakteru, co przesądza o tym, że wobec stwierdzenia, że na dziecko nie przysługuje zasiłek rodzinny przesądza o tym, że nie jest ono również uprawnione do jakichkolwiek dodatków do tego zasiłku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1261/07 dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozstrzygnięcia organów, odmawiające przyznania wnioskowanych świadczeń obu instancji są zatem zgodne z prawem i nie podlegają uchyleniu, mimo, iż mogą skarżącej wydawać się nieprawidłowe z punktu widzenia zasad słuszności. Podkreślić bowiem należy, iż decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku są tak zwanymi decyzjami związanymi, co oznacza, że organ obowiązany jest dokonać ustaleń co do stanu faktycznego sprawy, a następnie wydać decyzję, uwzględniając wyłącznie okoliczności wskazane w ustawie. Brak jest w tego rodzaju sprawach jakiejkolwiek swobody organu, co do uznania, iż pomimo niespełnienia ustawowych przesłanek, świadczenia te można przyznać również z uwagi na zaistniałą trudna sytuację finansową, życiową czy społeczną strony (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 607/08, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a. jako niezasadna. Rozstrzygając w pkt II sentencji wyroku o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd kierował się treścią art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1-3, § 3 ust. 1, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).