II SA/Po 898/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2009r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 21 sierpnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. oddala skargę II. przyznaje adwokatowi W. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę [...] zł (w tym [...] zł tytułem podatku od towarów i usług). /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Kamieńska /-/ W. Batorowicz Decyzją z dnia [...] 2006 r. ([...]) Starosta [...] odmówił A. S. zwrotu nieruchomości położonej w [...], bliżej określonej w rozstrzygnięciu decyzji oraz umorzył postępowanie w sprawie sprzedaży części wywłaszczonej nieruchomości - części działki nr [...] i części nieruchomości do niej przyległej. Decyzja została doręczona A. S. i jej pełnomocnikowi – I. J. w dniu 13 grudnia 2006 r. Pismem z dnia 27 grudnia 2006 r. A. S. wniosła do Wojewody Wielkopolskiego za pośrednictwem organu I instancji odwołanie od wyżej wymienionej decyzji. Odwołanie zostało złożone drogą pocztową, z datą stempla pocztowego: 30 grudnia 2006 r. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2008 r. ([...]), wydanym na podstawie art. 134 w związku z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Wojewoda Wielkopolski stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż decyzja została doręczona odwołującej w dniu 13 grudnia 2006 r. (data na zwrotnych potwierdzeniach odbioru); odwołująca działając przez pełnomocnika – I.J. - złożyła odwołanie z datą nadania w urzędzie pocztowym: 30 grudnia 2006 r. Organ powołał się na przepisy dotyczące doręczeń: art. 39 – 49 kpa i wskazał, iż decyzję I instancji skutecznie doręczono dorosłemu domownikowi odwołującej T. J. w dniu 13 grudnia 2006 r. Organ odwoławczy, przytaczając treść art. 57 § 1 i § 5 pkt 2 kpa, stwierdził uchybienie czternastodniowemu terminowi do wniesienia dowołania, określonemu w art. 129 § 2 kpa. Zdaniem organu termin ten upłynął w dniu 27 grudnia 2006 r., a złożenie odwołania z przekroczeniem obowiązującego terminu obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia na podstawie art. 134 kpa. Ponadto wskazując na treść art. 58 kpa organ zauważył, iż A.S. nie wystąpiła o przywrócenie terminu, a jej odwołanie nie zawiera żadnej wzmianki wskazującej na zamiar uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, a organ nie był władny kwestii tej uwzględnić z urzędu. Skargę na postanowienie organu II instancji złożyła A. S. działając za pośrednictwem pełnomocnika – I. J. domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W skardze wskazano, iż z uwagi na wiek i stan zdrowia A.S. ustanowiła pełnomocnika w osobie córki; I.J. przebywała na zwolnieniu lekarskim do 26 listopada 2006 r. do dnia 12 stycznia 2007 r., o czym pisemnie za pośrednictwem córki A.J. został poinformowany organ I instancji. W skardze zarzucono naruszenie przez organ I instancji art. 9 i art. 10 § 1 kpa, który nie poinformował zainteresowanej o możliwości przywrócenia terminu. Organ ten naruszył także przepisy dotyczące terminu załatwienia sprawy, wskazane w art. 35 § 1 i 3 kpa. Ponadto zarzucono organowi I instancji, iż wyznaczył 14-dniowy termin na wniesienie odwołania w okresie świątecznym, w którym trudno było skontaktować się z prawnikiem, tym bardziej, że pełnomocnik I.J. przebywała na zwolnieniu lekarskim i sporządziła odwołanie w momencie, kiedy była w stanie je napisać, mimo pozostawania na zwolnieniu lekarskim. Zdaniem skarżącej, gdyby organ I instancji w terminie załatwił sprawę pełnomocnik zdążyłby napisać odwołanie przed rozpoczęciem leczenia szpitalnego. Ponadto w skardze zawarto zarzuty co do terminu załatwienia sprawy przez Wojewodę Wielkopolskiego, który stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania po upływie niemal dwóch lat od dnia wniesienia odwołania; zarzucono organom postępowanie naruszające zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 kpa) i elementarne poczucie sprawiedliwości. Pełnomocnik zawodowy, przyznany skarżącej w ramach pomocy prawnej, uzupełnił skargę pismem z dnia 7 maja 2009 r., w którym zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 35 § 3, oraz art. 58 § 1 kpa. Zdaniem pełnomocnika organ administracji nie podjął stosownych kroków w celu wyjaśnienia przyczyn, dla których odwołanie zostało wniesione po upływie terminu do jego wniesienia, a ponadto Wojewoda Wielkopolski rozpatrzył sprawę z rażącym przekroczeniem terminu określonego w art. 35 § 3 kpa. Pełnomocnik wyjaśnił, iż niedochowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z przyczyn od stron niezależnych i z tego względu istniały podstawy do przywrócenia w trybie art. 58 § 1 kpa terminu do wniesienia środka odwoławczego i organ odwoławczy powinien był orzec o przywróceniu terminu; przeszkodą do takiego orzeczenia nie mógł być brak w złożonym odwołaniu formalnego wniosku o przywrócenie terminu, bowiem organ powinien był czuwać nad tym, by strony i inni uczestnicy postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał stanowisko i zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał także, iż decyzja organu I instancji z dnia [...] 2006 r. zawiera prawidłowe pouczenie o możliwości złożenia odwołania w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż organ odwoławczy przed rozpoznaniem odwołania pod względem merytorycznym obowiązany jest w postępowaniu wstępnym podjąć czynności zmierzające do ustalenia, czy odwołanie zostało wniesione w ustawowym terminie. Termin do wniesienia odwołania ma bowiem charakter zawity (por. wyr. NSA z dnia 2 października 1996 r., SA/Ka 1742/95, niepubl.), co oznacza, że dokonanie tej czynności po jego upływie jest bezskuteczne. Warunkiem skuteczności czynności wniesienia odwołania jest zatem dokonanie jej w ustawowo określonym terminie. Postępowanie, w którym odwołanie ulega merytorycznemu rozpatrzeniu, organ odwoławczy może wszcząć tylko w przypadku wniesienia odwołania w ustawowym terminie. Wniesienie odwołania z uchybieniem terminu nie wszczyna bowiem postępowania odwoławczego, a jedynie nakłada na organ odwoławczy obowiązek stwierdzenia uchybienia terminu w drodze postanowienia, o którym mowa w art. 134 kpa (por. wyr. WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2009 r., VII SA/Wa 42/09, dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, iż skarżąca (działając poprzez pełnomocnika) wniosła odwołanie z uchybieniem terminu, bowiem odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia[...] 2006 r. zostało wniesione w dniu 30 grudnia 2006 r., podczas gdy termin do jego wniesienia upłynął w dniu 27 grudnia 2006 r. (środa). Datę nadania w urzędzie pocztowym wskazuje odcisku stempla (pieczęci pocztowej) na kopercie. Decyzja organu I instancji została doręczona prawidłowo (doręczenie zastępcze do rąk dorosłego domownika w trybie art. 43 kpa) w dniu 13 grudnia 2006 r. odwołującej oraz jej pełnomocnikowi (data na zwrotnych potwierdzeniach odbioru). Należy podkreślić, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem w orzecznictwie sądów administracyjnych rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W takiej sytuacji organ dokonuje bowiem weryfikacji w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która na podstawie art. 16 § 1 kpa korzysta z ochrony trwałości (por. wyr. NSA z dnia 18 listopada 1999 r., I SA 330/99, niepubl.; wyr. NSA z dnia 14 kwietnia 1999 r., I SA 1823/98, ONSA 2000, nr 2, poz. 70; uch. NSA z dnia 12 października 1998 r., OPS 11/98, ONSA 1999, nr 1, poz. 4; wyr. NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., IV SA 1006/96, niepubl., powołane w ww. wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2009 r.). Treść złożonego odwołania nie wskazuje żadnych okoliczności dotyczących przyczyn złożenia tego pisma z przekroczeniem ustawowego terminu zawitego do wniesienia odwołania, wskazanego w art. 129 § 2 kpa. W treści decyzji z dnia [...] 2006 r. zawarto prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia odwołania. Zawarcie takiego pouczenia stanowi wypełnienie szczegółowego wymogu z art. 107 § 1 kpa, jak i ogólnej zasady z art. 9 kpa. Zdaniem Sądu obowiązek udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek nie idzie tak daleko, by poza sformułowaniem pouczenia o trybie i terminie zaskarżenia aktu organ był zobligowany do udzielenia dodatkowego pouczenia na wypadek przekroczenia terminu do wniesienia odwołania, czy też o nadzwyczajnych trybach weryfikacji wydanego aktu (wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności). Treść odwołania nie wskazuje żadnych przyczyn przekroczenia terminu do jego wniesienia. W takiej sytuacji nie można wymagać, wbrew stanowisku zawartemu w skardze, by organ II instancji wydedukował z treści odwołania, iż zawiera ono dorozumiany wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do jego wniesienia i z urzędu prowadził postępowanie wyjaśniające w kierunku ustalenia przyczyn uchybienia terminu. Okoliczności dotyczące przewlekłego załatwiania sprawy przez organy obydwu instancji nie mogły zostać w niniejszym postępowaniu sądowym uwzględnione. Przedmiotem tego postępowania była bowiem ocena zgodności z prawem postanowienia wydanego przez organ odwoławczy w postępowaniu wstępnym, w zakresie dotyczącym stwierdzania, czy odwołanie zostało złożone w terminie. Ponadto domniemany stan bezczynności organu II instancji w załatwieniu sprawy (rozpatrzeniu odwołania) ustał z dniem wydania zaskarżonego postanowienia (21 sierpnia 2008 r.). Mając powyższe na uwadze, w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu, który wydał zaskarżone postanowienie, naruszenia prawa mogącego stanowić podstawę do uchylenia tego aktu bądź wyeliminowania w innej formie z porządku prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1, 2 i 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ M.Kwiecińska /-/ B.Kamieńska /-/ W.Batorowicz MK