II SA/Po 898/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2011 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego; oddala skargę. /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga Decyzją z dnia [...] 2010r. Prezydent Miasta P. ustalił, że kwota [...] zł pobrana przez M. Ł. tytułem świadczenia pieniężnego z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich S. i D. Ł. w okresie od 01.10.2008r. do 30.09.2009r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że działając na wniosek M. Ł. decyzją z dnia [...] 2008r. nr [...] przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 01.10.2008r. do 30.09.2009r. W dniu [...] 04.2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją nr [...], stwierdziło nieważność wskazanej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, wobec przyznania świadczenia w niewłaściwej wysokości. Decyzja ta jest ostateczna. Kolejną decyzją z dnia [...] 2010r. nr [...], w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznano świadczenia dla małoletnich S. i D. Ł. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od 01.10.2008r. do 30.09.2009r. Skoro wcześniejsza decyzja została wyeliminowana na skutek stwierdzenia rażącego naruszenia prawa, różnica pomiędzy wypłaconymi kwotami po 500 zł a właściwą kwotą po [...] zł miesięcznie wynosząca łącznie [...], winna być, zdaniem organu, uznana za świadczenie nienależnie pobrane. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 2 pkt. 7 lit. c, art. 12 ust. 1, art. 23 ust 1, ust. 5 i 6, art. 25 ustawy z dnia 07.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z póz. zm.), dalej nazywana p.o.u.a. Odwołanie od decyzji złożyła M. Ł. domagając się umorzenia postępowania. Uzasadniając odwołanie podniosła, że wypłacona nadpłata powstała na skutek błędu organu przy braku jakiegokolwiek zawinienia po jej stronie. Decyzją z dnia [...] 10.2010r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że organ odwoławczy w całości podzielił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał na konieczność rozpoznania wniosku zawartego w odwołaniu o umorzenie należności na podstawie art. 23 ust. 8 p.o.u.a. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła M. Ł., domagając się jej uchylenia. Skarżąca opisała przebieg dotychczasowego postępowania, wskazała na brak zawinienia po swojej stronie, nadto podniosła, że jej trudna sytuacja rodzinna i materialna nie pozwala na zwrot tak wysokiej kwoty, wydanej w dobrej wierze na bieżące potrzeby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. W pierwszym rzędzie zauważyć należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga w niniejszej sprawie okazała się nieuzasadniona. Punktem wyjścia do analizy badanej skargi był przepis art. 23 ust. 1. p.o.u.a., który przewiduje, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Klauzula zwrotu jest przepisem prawa zobowiązującym świadczeniobiorcę do zwrotu na rzecz organu świadczenia spełniającego warunki stawiane świadczeniu nienależnie pobranemu. Podstawą zwrotu jest przepis prawa definiujący "nienależność pobrania" świadczenia. Sam bowiem przepis art. 23 ust. 1. p.o.u.a. nie jest w stanie wywołać samoistnie skutku zwrotu, gdyż nie wskazuje jakie cechy powinno posiadać świadczenie aby przypisać mu nienależność pobrania. Definicja nienależnie pobranego świadczenia zawarta została w art. 2 pkt. 7 p.o.u.a., zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; Wymieniony katalog przesłanek pobrania nienależnego świadczenia ma charakter zamknięty. Wystąpienie którejkolwiek z nich pozwala uznać, że nastąpiło pobranie nienależnego świadczenia. Odnosząc powyższe uwagi do badanej sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wskazywała, że podstawą uznania kwoty [...] zł za nienależne świadczenie był art. 2 pkt. 7 lit. a p.o.u.a. w części, w której odnosi się do decyzji przyznającej świadczenie, co do której stwierdzono nieważność. Ta przesłanka stanowi wskazany przez ustawodawcę wyjątek od zasady działania domniemania legalności ostatecznej decyzji administracyjnej (art. 26 p.o.u.a. w zw. z 16 § 1 kpa). W pewnych bowiem szczególnych wypadkach skutki faktyczne decyzji ostatecznej mogą zostać odwołane, bez względu na jej prawidłowość pod względem legalności. Co do zasady, osoba która uzyskuje ostateczną decyzję o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego może być pewna, że jest uprawniona do swobodnego wydatkowania wypłaconych w wykonaniu tej decyzji kwot pieniężnych. Jednakże musi tez być świadoma, że w zupełnie wyjątkowych odosobnionych przypadkach, uregulowanych enumeratywnie w art. 2 pkt. 7 p.o.u.a., będzie musiała przywrócić stan swego posiadania do tego sprzed wykonania decyzji o przyznaniu świadczenia z uwagi na autorytarną decyzję ustawodawcy, który za pomocą tych regulacji chroni podstawowe funkcje przypisywane świadczeniom z funduszu alimentacyjnego [1]( por. A. Korcz-Maciejko Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz. W-wo C.H. BECK W-wa 20010 str. 63-64). Przepisem łagodzącym skutki omawianej regulacji jest przepis art. 23 pkt. 8 p.o.u.a. przewidujący, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Na konieczność rozpoznania wniosku skarżącej, zawartego w odwołaniu, trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Badanie możliwości zastosowania ulgi nie było możliwe w ramach analizowanego postępowania. W tych warunkach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z prawem i należało skargę oddalić na podstawie art. 151 kpa. /-/ W. Batorowicz /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga MP ----------------------- [1]