II SA/Po 9/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 marca 2024 r. w sprawie ze skargi A. M. na orzeczenie Komendanta Policji z dnia 30 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Komendanta Policji na rzecz skarżącego kwotę 480;- (czterysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 01 lutego 2021 r. ok. godz. 14:30 KKP w O. podkom. P. S. przeprowadził odprawę do służby, podczas której wydał polecenie służbowe sierż. szt. A. M., aby w ramach obsługi sprzętu transportowego posprzątał ww. radiowóz. Komendant dał możliwość wyboru podwładnemu czasu posprzątania radiowozu – w dniu odprawy lub w dniu następnym. A. M. odmówił wykonania polecenia odpowiadając, że nie będzie sprzątał radiowozu, gdyż nie ma tego w zakresie obowiązków. Wskutek powyższego postanowieniem z 2 lutego 2022 r. KPP w Z. wszczął czynności wyjaśniające, a następnie postanowieniem z 28 lutego 2022 r. wszczęto postępowanie dyscyplinarne przeciwko A. M.. Komendant Powiatowy Policji (dalej jako: "KPP") w Z. orzeczeniem z 23 maja 2022 r. uznał winę A. M. w zakresie zarzucanego mu naruszenia dyscypliny i wymierzeniu kary nagany, jednak Komendant Wojewódzki Policji (dalej jako: "KWP") w P. orzeczeniem z 28 lipca 2022 r. uchyliło zaskarżone orzeczenie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpoznając sprawę KPP w Z. orzeczeniem z 27 sierpnia 2022 r., nr [...], stwierdził winę sierż. szt. A. M. w zakresie zarzucanego mu naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzył karę dyscyplinarną nagany. Na skutek odwołania A. M. orzeczeniem z 21 października 2022 r. nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w P. utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w Z. z 27 sierpnia 2022 r. nr [...] o stwierdzeniu winy i wymierzeniu kary nagany sierż. szt. A. M.. A. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższe orzeczenie KWP w P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Po [...], uchylił orzeczenie Komendanta Policji z dnia 21 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia winy i wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w Z. z dnia 27 sierpnia 2022 r., nr [...]. Uzasadniając powyższe stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że choć organy Policji rzetelnie i wyczerpująco zebrały w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo uznały, że A. M. naruszył dyscyplinę służbową odmawiając wykonania polecenia służbowego, to nie oceniły rzetelnie, czy rodzaj i ciężar przewinienia dyscyplinarnego, jak i okoliczności jego popełnienia, dają podstawy do wymierzenia kary dyscyplinarnej tzw. drugiego stopnia, tj. nagany. Odwołując się do treści przepisów ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz. U z 2021 r. poz. 1882 ze zm., dalej również jako: "ustawa" albo "u.P."), Sąd wyjaśnił, że w przepisach powyższych zawarto normatywny wzorzec metodologii oceny przewinień policjantów w kontekście wymierzenia kary dyscyplinarnej, wedle którego przełożony dyscyplinarny zobowiązany jest do z gruntu wszechstronnego, rzetelnego, w jasno sprecyzowanych ramach zbadania i ustalenia, czy, a jeśli tak jaką karę dyscyplinarną winno się wymierzyć policjantowi. Przełożony dyscyplinarny ma bowiem możliwość odstąpienia od wymierzenia kary dyscyplinarnej w przypadku czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi (art. 132 ust. 4 u.P.). Z kolei jeżeli dojdzie do wniosku (popartych wyjaśnieniami), że karę winno się wymierzyć – zobowiązany jest nie tylko ustalić stopień zawinienia policjanta popełniającego przewinienie (art. 132a u.P.), ale również mając na względzie szeroki wachlarz kar dyscyplinarnych (7 stopni – od najłagodniejszej upomnienia do najsurowszej – wydalenia ze służby – art. 134 u.P.) winien dokonać wyboru takiej, która odpowiadać będzie nie tylko rodzajowi i wadze popełnionego przewinienia, ale i wszelkie zaistniałe okoliczności korzystne i niekorzystne dla obwinionego. W ocenie Sądu organy I i II instancji nie sprostały wymogom powyższych przepisów w zakresie oceny wagi i rodzaju przewinienia, pobudek działania skarżącego, jak i jego zachowania po niewykonaniu polecenia służbowego. Mając powyższe na względzie Sąd nakazał, aby ponownie rozpoznając sprawę, Komendant KP w Z. uwzględnił ocenę prawną i wytyczne Sądu, a zwłaszcza rzetelnie zbadał, czy istnieją uzasadnione podstawy do ukarania skarżącego karą dyscyplinarną pomimo popełnionego przewinienia mniejszej wagi, a jeśli tak, to jakiego rodzaju. Nowe orzeczenie winno zawierać w tym zakresie wyczerpujące wyjaśnienie z uwzględnieniem metodologii wzorca normatywnego przedstawionego w uzasadnieniu wyroku. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Komendant KP w Z. orzeczeniem z dnia 08 września 2023 r., nr [...], stwierdził winę sierż. szt. A. M. w zakresie zarzucanego mu naruszenia dyscypliny służbowej i wymierzył karę dyscyplinarną upomnienia. Komendant KP przedstawił w uzasadnieniu dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazał, że prowadząc ponownie postępowanie zbadano i uwzględniono w okoliści przemawiające zarówno na korzyść, jak i niekorzyść sierż. sztab. A. M.. I tak, A. M. jest policjantem pozytywnie opiniowanym będąc nagradzany nagrodom finansowymi oraz odznaczony Kryształową Gwiazdą. Obecnie wobec policjanta, nie toczy się kolejne postępowanie. Ponadto w Komisariacie Policji w O. zmienił się przełożony, a z akt osobowych nie wynika, aby względem innych policjantów bądź przełożonych zachowywał się sposób negatywny. Zdaniem Komendanta KP popełnienie przewinienia mogło mieć wpływ na obniżenie dyscypliny służbowej w Komisariacie Policji w O. w odniesieniu do funcjonariuszy, którzy w sposób sumienny wykonują polecenia Komendanta Komisariatu Policji, a którzy byli świadkami zaistniałego zdarzenia. Ponadto okoliczności zdarzenia będącego przedmiotem postępowania dyscyplinarnego wskazują na winę umyślną sierż. sztab. A. M.. Z kolei na złagodzenie kary, w przypadku obwinionego sierż. sztab. A. M., mogą wpływać dotychczas otrzymane wyróżnienia, nagrody finansowe, pozytywne okresowe opinie przełożonego oraz odznaczenie Kryształową Gwiazdą, jak również wola dalszej współpracy ze strony obwinionego, w celu uniknięcia w przyszłości zdarzeń, które były przyczyną wszczęcia przedmiotowego postępowania. Ocena akt postępowania dyscyplinarnego pozwala na stwierdzenie, że zgromadzone sprawie dowody dają podstawę do uznania, że wymieniony funkcjonariusz jest winnym popełnieni zarzucanego mu czynu. W świetle przedstawionych okoliczności zdarzenia, uwzględniając charakter oraz przedstawione argumenty Sądu, należało uznać za słuszne obniżenie kary dyscyplinarnej i wymierzenie obwinionemu karty dyscyplinarnej upomnienia. Obwiniony jest policjantem z czternastoletnim stażem służby, który powinien mieć świadomość, że jego zachowanie było naganne i nieodpowiednie do zaistniałej sytuacji. Powinien dawać przykład swoim zachowaniem respektować i wykonywać polecenia wydawane przez przełożonych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. M.. Komendant Policji orzeczeniem z dnia 30 października 2023 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Komendant KP w Z. orzeczeniem z dnia 08 września 2023 r., nr [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, że organ I instancji uwzględnił wszystkie wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2023 r. Odnosząc się do konieczności rzetelnego zbadania, czy istnieją uzasadnione podstawy do ukarania skarżącego karą dyscyplinarną pomimo popełnionego przewinienia mniejszej wagi, a jeśli tak, to jakiego rodzaju, organ odwoławczy wyjaśnił – powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego – że wykraczało to poza zakres sądowej kontroli. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. M. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, podnosząc zarzuty naruszenia: art. 135e ust. 1 w z w. z art. 135g ustawy o Policji w skutek niepodjęcia niezbędnych do wyjaśnienia sprawy czynności, niewzięcia pod uwagę całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie oraz błędnego ustalenia stanu faktycznego, albowiem w trakcie postępowania dyscyplinarnego nie dokonano merytorycznej oceny dowodów i wszystkich okoliczności w sprawie, które organ miał obowiązek wziąć pod uwagę, zarówno tych, które przemawiają na korzyść, jak i niekorzyść obwinionego, konsekwencją czego jest nieprawidłowe rozstrzygnięcie sprawy poprzez oparcie jej na błędnych ustaleniach faktycznych, a w szczególności: - nieuwzględnienie zachowania obwinionego przed i po dokonaniu zarzuconego mu czynu, w zakresie pełnionych przez niego obowiązków w czasie trwania ponad 14 - letniej służby, w tym także otrzymanych przez niego pisemnych podziękowań i nagród, – i ustalenie, że fakt uratowania życia innej osobie, która przechodziła zawał oraz odznaczenie obwinionego Kryształową Gwiazdą nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy; art. 132 ust. 4b i 4ba ustawy poprzez w szczęcie postępowania dyscyplinarnego pomimo przeprowadzenia rozmowy dyscyplinującej z obwinionym, gdy zostało mu wytknięte błędne postępowanie, a funkcjonariusz zadeklarował poprawę swojego zachowania, nieumorzenia wszczętego postępowania dyscyplinarnego po przeprowadzeniu rozmowy dyscyplinującej z obwinionym; art. 134h ust. 1 u.P. w zw. 132a u.P. w zw. z art. 135j ust. 1 pkt 3 i ust. 5 u.P. poprzez: nieuwzględnienie w wystarczającym stopniu dotychczasowego pozytywnego przebiegu służby, brak kar dyscyplinarnych wymierzonych skarżącemu, co doprowadziło w konsekwencji do wymierzenia kary niewspółmiernej do popełnionego przewinienia tj. kary upomnienia, w sytuacji gdy stopień winy i stopień szkodliwości stwierdzonego przez organ przewinienia dyscyplinarnego dla służby nie jest znaczny, a właściwości i warunki osobiste skarżącego oraz dotychczasowy przebieg służby uzasadniają przypuszczenie, że pomimo odstąpienia od ukarania będzie on przestrzegał dyscypliny służbowej oraz zasad etyki zawodowej, co powinno skutkować odstąpienia od wymierzenia kary dyscyplinarnej. Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia wydanego w I instancji przez Komendanta Powiatowego Policji w Z. poprzez rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, a w konsekwencji uniewinnienie obwinionego lub uchylenie powyższych orzeczeń i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Komendant Wojewódzki Policji podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1624 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2024 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Po [...], uchylił orzeczenie Komendanta Policji z dnia 21 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia winy i wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w Z. z dnia 27 sierpnia 2022 r., nr [...]. Uzasadniając powyższe stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że A. M. naruszył dyscyplinę służbową odmawiając wykonania polecenia służbowego, jednak orzekające w sprawie organy nie oceniły rzetelnie, czy rodzaj i ciężar przewinienia dyscyplinarnego, jak i okoliczności jego popełnienia, dają podstawy do wymierzenia kary dyscyplinarnej tzw. drugiego stopnia, tj. nagany. Mając powyższe na względzie Sąd nakazał, aby ponownie rozpoznając sprawę, Komendant KP w Z. uwzględnił ocenę prawną i wytyczne Sądu, a zwłaszcza rzetelnie zbadał, czy istnieją uzasadnione podstawy do ukarania skarżącego karą dyscyplinarną pomimo popełnionego przewinienia mniejszej wagi, a jeśli tak, to jakiego rodzaju. Nowe orzeczenie winno zawierać w tym zakresie wyczerpujące wyjaśnienie z uwzględnieniem metodologii wzorca normatywnego przedstawionego w uzasadnieniu wyroku. Opisana powyżej ocena zawarta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu była, na mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wiążąca zarówno dla organów prowadzących postępowanie, jak i składu orzekającego w niniejszej sprawie. Sąd zauważa, że jak wskazuje analiza orzeczenia Komendanta KP w Z. z dnia 08 września 2023 r., nr [...], organ ten odniósł się do powyższej kwestii, przedstawiając argumenty, jakie w jego ocenie, skutkowały nałożeniem kary upomnienia. Natomiast Komendant Policji w orzeczeniu z dnia 30 października 2023 r., odnosząc się do konieczności rzetelnego zbadania, czy istnieją uzasadnione podstawy do ukarania skarżącego karą dyscyplinarną pomimo popełnionego przewinienia mniejszej wagi, a jeśli tak, to jakiego rodzaju, organ odwoławczy wyjaśnił – powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego – że wykraczało to poza zakres sądowej kontroli. Organ ten nie dokonał zatem oceny, do jakiej zobowiązał go Sąd, lecz zawarł uwagi o charakterze polemicznym, co do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W tym miejscu należy zauważyć, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpoznania sprawy, co oznacza, że organ ten nie może ograniczać się jedynie do kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę, dążąc do merytorycznego jej załatwienia. Skuteczne złożenie odwołania powoduje przeniesienie całej sprawy przed organ drugiej instancji. Organ odwoławczy musi więc wnikać w całość sprawy i brać na siebie odpowiedzialność za ponowne jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy ma przy tym obowiązki nie mniejsze niż organ pierwszej instancji. W efekcie jak każdy organ powinien dążyć przede wszystkim do rozpatrzenia sprawy pod względem merytorycznym, przez co należy rozumieć wydanie decyzji co do istoty sprawy. Wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie, nakazuje bowiem zasada szybkości i sprawności postępowania oraz ekonomii procesowej. Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, prawomocnym wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Po [...], nakazał organom dokonanie oceny, czy istnieją uzasadnione podstawy do ukarania skarżącego karą dyscyplinarną pomimo popełnionego przewinienia mniejszej wagi, a jeśli tak, to jakiego rodzaju, to kwestia powyższa powinna być przedmiotem rozważań zarówno organu I, jak i II instancji. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zaniechał dokonania powyższej oceny, nie zgadzając się w istocie ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co oznacza, że nie tylko naruszył on zasadę dwuinstancyjności ale również naruszył treść art. 151 P.p.s.a. Konsekwentnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Komendant Główny Policji zobowiązany jest to dokonania samodzielne oceny, czy istnieją uzasadnione podstawy do ukarania skarżącego karą dyscyplinarną pomimo popełnionego przewinienia mniejszej wagi, a jeśli tak, to jakiego rodzaju. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480,- zł) obliczone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.).