II SA/Po 904/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2009r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R.B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia 1. ustanowić dla R.B. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. /-/Jolanta Szaniecka Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu, postanowieniem z dnia 30 grudnia 2008r., przyznał prawo pomocy w części poprzez ustanowienie fachowego pełnomocnika oraz odmówił zwolnienia od kosztów sądowych należnych w niniejszym postępowaniu. W wyniku skutecznie wniesionego sprzeciwu powyższe postanowienie utraciło moc, a sprawa podlega rozpoznaniu na nowo przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W sprzeciwie wnioskodawca przede wszystkim wskazał, że firma w której pracuje wraz z żoną poinformowała o planowanych grupowych zwolnieniach pracowników. Na potwierdzenie powyższej okoliczności wnioskodawca przedłożył kserokopię porozumienia pomiędzy pracodawcą firmą A a Organizacją Zakładową NSZZ "Solidarność" oraz związanych z tym informacji dla pracowników i planem podjęcia określonych działań. Następnie oświadczył, że nie prowadzi działalności zarobkowej na aukcjach internetowych, a wszystkie wystawione przez niego przedmioty nie były jego własnością i czynił to w ramach koleżeńskiej przysługi. W dalszej kolejności wnioskodawca wskazał, że korzysta z kredytu konsumpcyjnego do kwoty 3.100 zł zaciągniętego w Polbanku pozwalającego na bieżące wsparcie domowego budżetu w razie doraźnej potrzeby. Wnioskodawca załączył wyciąg z rachunku bakowego Polbank EFG, z którego wynika, że zadłużenie na dzień 17 grudnia 2008r. wynosiło 2.495,90 zł. Prócz tego wnioskodawca wskazał, że w listopadzie zmuszony był do zakupu sprzętu RTV na raty na okres 24 miesięcy, co miesięcznie stanowi wydatek w wysokości 175,33 zł (załączono dowód wpłaty). Wnioskodawca wskazał, również, że ponoszenie przez niego kosztów telewizji cyfrowej oraz telefonu komórkowego nie jest przejawem "życia ponad stan". We wniosku o prawo pomocy wnioskodawca R.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. We wniosku argumentował, że pracuje wraz z żoną, ale koszty utrzymania czteroosobowej rodziny są na tyle duże, że nie stać go na dodatkowe wydatki. Zaciągnięty kredyt i wysokość rat nie pozwala na uiszczenie wynagrodzenia adwokata z wyboru. Wnioskodawca wskazał, że wraz z żoną ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci i oświadczył, że rodzina utrzymuje się z dochodu z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości [...] zł brutto miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie komunalne o powierzchni 34 m², wykupione na własność w 2007r. i na ten cel zaciągnął kredyt z miesięczną ratą w wysokości 580 zł. Cały majątek jaki posiada wraz z żoną pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej. Wnioskodawca oszacował podstawowe i stałe miesięczne wydatki na łączną kwotę 1.080 zł (rata w banku – 580 zł, prąd - 170 zł, gaz – 80 zł, media i telefon – 150 zł, wydatki na szkołę dzieci – 100 zł.). Nadto wnioskodawca podał, że nie ma żadnych innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, czy oszczędności. Z przedłożonych kserokopii wyciągów z rachunku bankowego za okres od 1 czerwca 2008r. do 9 grudnia 2008r. oraz PIT-37 za rok 2007 wynika, że wraz z żoną uzyskali dochód brutto z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości [...]zł, co dawało miesięcznie kwotę [...]brutto. Natomiast z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę wpłynęła łącznie kwota około [...]zł w czerwcu, około [...]zł w lipcu + [...] zł z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, około [...]zł w sierpniu, około [...]we wrześniu, około [...]zł w październiku i około [...]zł w listopadzie. Na rachunek wnioskodawcy wpływały także inne dodatkowe kwoty z tytułu sprzedaży różnych przedmiotów na aukcjach internetowych. Na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy wnioskodawca dysponował na rachunku kwotą [...]zł., saldo końcowe wyniosło 1.195,01 zł, w powyższym okresie na rachunku nie zanotowano sald ujemnych. Z wyciągów bankowych wynika również, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą: 150 zł na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej, 564 zł - rata kredytu za wykupienie mieszkania, 57,90 zł – opłata za telewizję cyfrową, 98,86 zł + 25 zł za telefon, 200 zł – rata z tytułu kredytu zaciągniętego w Polbanku, około 80 zł za prąd, 50 zł za EasyCom. Łącznie miesięczne stałe wydatki wynoszą około 1.225 zł. Wnioskodawca uiścił wpis sądowy od skargi w niniejszej sprawie w kwocie 200 zł. (k. 33 akt). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z własnym udziałem strony w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Do kosztów tych zaliczyć także należy koszty wynagrodzenia pełnomocnika, które związane są z celowym dochodzeniem praw (art. 205 §2 cytowanej ustawy). Przepisem szczególnym, o którym mowa powyżej, jest art. 243 §1 cytowanej ustawy stanowiący podstawę do przyznania prawa pomocy obejmującego prócz zwolnienia od kosztów sądowych ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W celu przyznania prawa pomocy ustawa nakłada obowiązek wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 cytowanej ustawy). Wynika z powyższego, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić nawet najmniejszej należności sądowej (bezrobotni, emeryci, renciści, osoby samotnie wychowujące dzieci). Oceniając sytuację materialną wnioskodawcy bierze się pod uwagą aktualny, a nie przyszły jej stan. W obecnym stanie sprawy drugorzędne znaczenie mają, więc argumenty sprzeciwu powołujące się na informacje o kryzysie finansowym oraz uzgodnienia z pracodawcą wnioskodawcy o planowanych zwolnieniach grupowych. Dopóki wnioskodawca wraz z żoną są zatrudnieni, dopóty uwzględnia się wszystkie dochody rodziny. Z drugiej strony, sytuacja wnioskodawcy nie jest aż tak zła, skoro decyduje się na dodatkowe obciążenie budżetu domowego i zaciągniecie kolejnego kredytu na zakup sprzętu RTV, a także na poniesienie kosztów obsługi kolejnego kredytu konsumpcyjnego, który zaciągnął celem pokrycia doraźnych swoich potrzeb. Skoro wnioskodawca takie kredyty w bankach uzyskał, to oznacza to, że jego realna sytuacja majątkowa została oceniona przez profesjonalną instytucję finansową jako dobra i gwarantująca terminową spłatę należności. Fakt zaciągnięcia kredytów bankowych w czasie, gdy wnioskodawca wiedział o ciążących na nim należnościach sądowych nie może być argumentem uprawniającym do zwolnienia go od kosztów sądowych. Nie można bowiem obciążać Skarbu Państwa konsekwencjami samodzielnie podjętych przez wnioskodawcę decyzji dotyczących dysponowania finansami. Koszty sądowe niniejszego postępowania mają bowiem charakter należności publiczno-prawnych i powinny być uiszczane w pierwszej kolejności przed innymi, poza koniecznymi, wydatkami, a nie na końcu, gdy wnioskodawca wykaże wolę ich zapłacenia. W tym miejscu wskazać również należy, iż wnioskodawca terminowo realizuje wszystkie swoje należności i korzysta z dodatkowych źródeł w postaci kredytu konsumpcyjnego, gdzie nie osiągnął jeszcze limitu zadłużenia i pozyskane w ten sposób środki może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Podkreślenia wymaga także, że wnioskodawca uiścił należy wpis od skargi, co wskazuje że dysponuje środkami, które zapewniają pokrycie przewidywanych dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodnie ze wskazaną powyżej zasadą postępowania o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca zobowiązany jest wykazać, że po poniesieniu niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, nie jest w stanie ponieść żadnych innych wydatków. Z przedstawionej przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie sytuacji finansowej wynika, że prócz koniecznych kosztów utrzymania (opłat za mieszkanie, prąd, gaz, rata kredytu zaciągniętego na wykup mieszkania, wyżywienie itp.) dysponuje jeszcze środkami na inne cele, których do koniecznych nie można zaliczyć. Sąd oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy bada w tym względzie, czy jest on w stanie zaoszczędzić jakieś środki po uiszczeniu koniecznych swoich zobowiązań, a jeżeli tak to winien w pierwszej kolejności przeznaczyć je na pokrycie należności publiczno-prawnych. Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wynika, więc że wnioskodawca jest w stanie ponieść przewidywane koszty sądowe niniejszego postępowania. Tym bardziej że będą one rozłożone w czasie i co do zasady nie powinny przekroczyć kwoty 200 zł. Wysokość uzyskiwanych dochodów uniemożliwia jednak pokrycie rynkowego wynagrodzenia fachowego pełnomocnika ustanowionego z wyboru. Wobec tego należało przyznać skarżącemu prawo pomocy w części poprzez ustanowienie adwokata (art. 246 §1 pkt 2 i art. 245 §3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wnioskodawca nie jest bowiem w stanie ponieść wszystkich kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych wydatkach utrzymania rodziny. Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 249 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/Jolanta Szaniecka