II SA/Po 905/17

Sygn. [...] II SA/Po 905/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lipca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego; oddala skargę W dniu 11 maja 2016 r. A. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko S. M. urodzonego 1 lipca Decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r. Burmistrz J. odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad dzieckiem S. M.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 1 ust. 2 i 3 art. 2 pkt 5, art. 17c , art. 20, art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz art. 19 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1217, dalej ustawa nowelizująca). Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 19 ustawy zmieniającej świadczenie rodzicielskie o jakim mowa w art. 17c u.ś.r., a które przysługuje od 1 stycznia 2016 r. mogli otrzymywać także rodzice dzieci urodzonych przed dniem 1 stycznia 2016 r. jeżeli nie mieli prawa do zasiłku macierzyńskiego, jednakże w takim przypadku świadczenie przysługiwało im od 1 stycznia 2016 r. do ukończenia przez dziecko 1 roku życia, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia wżycie ustawy. Dalej organ wskazał, że skoro A. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko urodzone 1 lipca 2015 r. w dniu 11 maja 2017 r., to należało odmówić jej przyznania świadczenia z uwagi na upływ czasu, bowiem minął okres 52 tygodni od urodzenia dziecka. Od decyzji powyższej A. M. wywiodła odwołanie w terminie prawem przewidzianym zarzucając, że została wadliwie pouczona w MGOPS w J. jakoby świadczenie rodzicielskie na syna Stanisława nie przysługiwało jej bowiem pobiera świadczenie pielęgnacyjne na starszego niepełnosprawnego syna ur. 7 sierpnia 2005 r. Dlatego też złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego po upływie terminu do składania wniosków na to świadczenie. Nadto podniosła, że świadczenie rodzicielskie na młodszego syna należało się jej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia 12 lipca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji wskazując, że odwołującej się przysługiwało prawo do świadczenia rodzicielskiego od 1 stycznia 2016 r. do 1 lipca 2016 r. (to jest ukończenia przez małoletniego S. M. 1 roku życia), zaś upływ tego terminu uniemożliwił stronie nabycie prawa do świadczenia rodzicielskiego. Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. I OSK [...]) wskazał, że w przypadku upływu terminu o charakterze prawno-materialnym nie mają znaczenia przyczyny nie złożenia wniosku w terminie, w tym ewentualny brak winy strony, co oznacza, iż zarzutu odwołującej pozostają bez wpływu na wynik sprawy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżąca ponowiła zarzut, iż został wprowadzona w błąd przez pracownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych w J. co do konieczności wyboru jednej z form wsparcia oraz ponownie wskazała, że świadczenie rodzicielskie na młodszego syna należało się jej niezależnie od pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na starsze z dzieci, bowiem zgodnie z art. 17 c ust. 9 pkt 4 u.ś.r. przysługują odrębne uprawnienia z osobna do każdego potomka. Wskazała nadto, że środki finansowe są jej potrzebne dla zadbania o dobro i godne życie zarówno dziecka niepełnosprawnego, jak i młodszego syna. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Innymi słowy, sąd obowiązany jest zasadniczo dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Z kolei art. 135 P.p.s.a. uprawnia sąd do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c P.p.s.a.). Rozpatrując skargę w tak określonej kognicji stwierdzić należy, iż nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem S. M. ur. 1 lipca 2015 r. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. nr z 2016 r. poz. 1518 z późń. zm., dalej u.ś.r.) oraz ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1217, dalej ustawa nowelizująca). Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż instytucja świadczenia rodzicielskiego o jakim mowa w art. 17c u.ś.r. wprowadzona została do polskiego systemu prawnego z dniem 1 stycznia 2016 r. ustawą nowelizującą z dnia 24 lipca 2015 r., a więc już po urodzeniu przez skarżącą syna S. M., co nastąpiło 1 lipca 2015 r. Ustawa nowelizująca poza wprowadzeniem tej instytucji zawierała także przepis przejściowy, to jest art. 19 zgodnie z którym świadczeniem rodzicielskim objęci zostaną również rodzice, których dzieci urodziły się przed dniem 1 stycznia 2016 r. (ust. 1), w sytuacji gdy nie minął jeszcze okres 52 tygodni od urodzenia dziecka (ust. 2 pkt 1). Rodzice ci będą uprawnieni do otrzymywania świadczenia rodzicielskiego za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. (od dnia wejścia w życie ustawy) do czasu upłynięcia okresu, o którym mowa powyżej, przy czym okresy te liczy się od dnia: porodu – w przypadku urodzenia dziecka; przysposobienia – w przypadku przysposobienia dziecka; objęcia dziecka opieką – w przypadku objęcia dziecka opieką (ust. 3). Jednocześnie prawodawca zastrzegł w art. 19 ust. 4, iż prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się od miesiąca wejścia w życie ustawy, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. W przypadku złożenia wniosku po terminie, nie później jednak niż w okresach, o których mowa w ust. 2, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Regulacja ta odpowiada generalnej regulacji zawartej w art. 24 ust. 9 u.ś.r. zgodnie z którą prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od miesiąca objęcia dziecka opieką, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od dnia objęcia dziecka opieką. W przypadku złożenia wniosku po terminie, nie później jednak niż w okresach, o których mowa w art. 17c ust. 3, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż prawidłową była konstatacja organu II instancji, że w sytuacji, w której skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego z tytułu sprawowania osobistej opieki na synem Stanisławem już po upływie 52 tygodni od urodzenia dziecka, a wiec po upływie okresu w jakim przysługiwało jej prawo do świadczenia rodzicielskiego zgodnie z art. 19 ust. 2 pkt 1 ustawy nowelizującej, to brak było podstawy prawnej do przyznania jej tegoż świadczenia. Tak z art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej, jak i z art. 24 ust. 9 u.ś.r. wynika bowiem jednoznacznie, iż zasadą przyjętą przez ustawodawcę jest przyznawanie świadczenia rodzicielskiego na przyszłość, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, zaś jedynym wyjątkiem umożliwiającym przyznanie tego świadczenia czy to od daty wejścia w życie ustawy nowelizującej (w przypadku dzieci urodzonych przez 1 stycznia 2016 r.), czy od miesiąca urodzenia (w przypadku dzieci urodzonych 1 stycznia 2016 r. i później), jest złożenie wniosku w określonym w ustawie terminie 3 miesięcy, odpowiednio od wejścia w życie ustawy, albo od urodzenia dziecka. W sytuacji gdy skarżąca terminu wskazanego w art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej nie dochowała brak było zatem prawnej możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego za okres sprzed daty złożenia wniosku. Jak trafnie wskazał organ bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają powody, dla których skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w terminie określonym w art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej. Ustanowiony w tym przepisie termin jest bowiem terminem prawa materialnego. Istotą terminu prawa materialnego jest to, że uprawniony może skutecznie wystąpić (np. do organu) z żądaniem (roszczeniem) materialnoprawnym w określonym czasie. Po upływie tego rodzaju terminu roszczenie (żądanie) wygasa, co wyraża się pojęciem prekluzji. Dalej zauważyć należy, iż jako termin prawa materialnego nie podlega on przywróceniu, jak również nie może być wydłużany przez organ lub sąd. Podkreślić należy, iż ustawodawca nie przewidział jakichkolwiek przesłanek dla przerwania biegu tegoż terminu. Skoro zaś przed dniem złożenia wniosku upłynął termin o jakim mowa w art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej, to organ I instancji był uprawniony jedynie do ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, to jest od maja 2017 r. Tego rodzaju rozstrzygnięcia nie mógł jednakże wydać, albowiem, z dniem 30 czerwca 2016 r. (a więc blisko rok przed złożeniem wniosku) upłynął okres 52 tygodni w jakim co do zasady przysługuje świadczenie rodzicielskie z tytułu osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie. Co za tym idzie brak było podstawy prawnej do przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego z tytułu sprawowania opieki nad małoletnim synem Stanisławem za jakikolwiek okres. Stąd też stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym tak przywoływanych w skardze przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i znajdujących w sprawie zastosowanie regulacji art. 19 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 4 ustawy nowelizującej. Zauważyć w tym miejscu należy, iż rozbieżnie rozstrzygana w orzecznictwie pozostaje kwestia jakiego rodzaju rozstrzygnięcie winno być wydane w przypadku złożenia przez stronę podania z uchybieniem terminu prawa materialnego. W orzecznictwie wyrażany jest bowiem zarówno pogląd, iż uchybienie terminu prawa materialnego powoduje, że nie istnieje przedmiot postępowania, a w konsekwencji postępowanie nie może być wszczęte, a gdy jednak zostało wszczęte musi zostać umorzone jako bezprzedmiotowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2007 r., sygn. I OSK 602/07, dost. w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA), jak i pogląd, iż uchybienie takiemu terminowi jest przesłanką materialnoprawną, która może powodować odmowę przyznania określonego świadczenia, nie jest zaś przesłanką procesową, prowadzącą do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 K.p.a. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2007 r., sygn. III SA/Kr 237/07 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. II SA/Op 150/08, dost. w CBOSA). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie prawidłowym jest pierwszy z przywołanych wyżej poglądów. Okoliczność ta nie uzasadniała jednakże uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, albowiem co do zasady odpowiadały one prawu materialnemu, zaś ewentualne uchybienie przepisom postępowania w postaci art. 105 § 1 K.p.a. polegające na odmowie przyznania świadczenia w miejsce umorzenia postępowania z wniosku skarżącej nie miało istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia rozumianego jako przesądzenie o braku podstaw do przyznania A. M. wnioskowanego świadczenia. Brak było zatem podstaw do orzekania w sprawie przez Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zgodnie z którym naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy stanowić może podstawę uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy Odnosząc się wprost do zarzutów skargi wskazać należy, iż nie zasługiwały one na uwzględnienie, albowiem w sytuacji złożenia przez A. M. wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego z tytułu sprawowanej opieki nad synem Stanisławem już po upływie okresu na jaki świadczenie to mogło być przyznane i z uchybieniem terminu o jakim mowa w art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej bez jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawała okoliczność, czy świadczenie to przysługiwało by skarżącej, gdyby złożyła wniosek w terminie. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.