II SA/Po 908/12

Poznań, dnia 11 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Rektora Politechniki Poznańskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ E. Podrazik Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. H. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w całości przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniu [...] września 2011 r. utracił jedyne źródło dochodu, jakim był zasiłek stały z powodu zaliczenia go do lekkiego stopnia niepełnosprawności. W części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej H. K. podał, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami – od [...].11. 2008 r. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący zaznaczył przy tym, że z powodu stanu zdrowia otrzymywał zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny. Aktualnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Mieszka z rodzicami w mieszkaniu o powierzchni 72 m². Następnie skarżący został wezwany w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) do uzupełniania wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. H. K. został zobowiązany do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów, jakie uzyskuje on i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, w tym zeznaniami podatkowymi PIT. Ponadto, wezwano go do wskazania, czy prowadzona jest działalność gospodarcza, zwłaszcza przez rodziców, a jeśli tak, to z jakim wynikiem finansowym. Wyjaśnienia wymagało także to, jakie są obroty na posiadanych przez wnioskodawcę i rodziców rachunkach bankowych. Poza tym zwrócono się do skarżącego o opisanie posiadanego przez niego i rodziców majątku nieruchomego, w tym do podania jakie przynosi dochody i jakich kosztów utrzymania wymaga. Zobowiązano skarżącego do wyszczególnienia kosztów bieżącego utrzymania rodziny i wskazania z jakich źródeł dochodu pokrywa swoje wydatki. Powyższe wezwanie zostało prawidłowo doręczone w dniu [...] lutego 2013 r. i pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdzono, że zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, o ile przepis szczególny nie stanowi inaczej. Ciężar wykazania, że wniosek o przyznanie omawianej formy wsparcia jest uzasadniony, spoczywa na osobie ubiegającej się o prawo pomocy. Wykazanie to polega na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie dysponuje się żadnymi środkami, które mogłaby być przeznaczone na uiszczenie kosztów postępowania, choćby w części. W świetle powyższego oświadczenie majątkowe skarżącego nie sprostało opisanym wyżej wymogom. Wniosek skarżącego o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji o jego zdolności finansowej, z uwzględnieniem obowiązku alimentacyjnego rodziców. Niewystarczające jest bowiem samo twierdzenie, że nie uzyskuje żadnych własnych dochodów i zamieszkuje w mieszkaniu rodziców. Na H. K. ciąży bowiem obowiązek wykazania, że także jego rodzice nie mają możliwości uiszczenia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Ostatecznie skarżący na wezwanie do uzupełnienia i wyjaśnienia wątpliwości nie udzielił żadnej odpowiedzi. Wobec powyższego opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy należy przyjąć, że skarżący nie zrealizował warunku wykazania, iż nie jest w stanie uiścić kosztów niniejszego postępowania, chociażby w części. Przedłożone oświadczenie na formularzu nie przekonuje, że przedstawiona została pełna i rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego oraz jego rodziny. Brak materiału dowodowego, który uzasadniałby stanowisko, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, musiał skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. H. K. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia z dnia [...] marca 2013 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że obecnie mieszka w lokalu stanowiącym własność rodziców, lecz nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Dysponuje on jednym pokojem, który został mu użyczony i ma prawo korzystania z kuchni i łazienki. Jednocześnie, H. K. zaznaczył, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i sam utrzymuje się bez pomocy rodziców; samodzielnie też zaspokaja swoje potrzeby życiowe. Ze względu na chorobę jest przy tym zmuszony przestrzegać rygorystycznej diety oraz samodzielnie przygotowywać posiłki. Wobec tego odmowa przyznania mu prawa pomocy jest w jego ocenie bezzasadna; zwłaszcza, że każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się bezzasadny. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z art. 245 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie (1) całkowitym lub (2) częściowym. W pierwszym przypadku prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W drugim natomiast przypadku prawo pomocy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Trzeba przy tym zaznaczyć, że w piśmie z dnia [...] lutego 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w pełnym zakresie (k. 39-40 akt sądowych). Przyznanie prawa pomocy stanowi jednocześnie wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania. Dlatego ustawodawca wskazuje w art. 246 § 1 powołanej ustawy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu wynika zarazem, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że zaistniały przesłanki przemawiające za przyznaniem prawa pomocy. Konkluzję tę potwierdza art. 252 cytowanej ustawy, wedle którego wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a nadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym bądź też rzecznikiem patentowym. Jeżeli natomiast oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to w myśl art. 255 powołanej ustawy strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc dotychczasowe uwagi do specyfiki niniejszej sprawy należy zauważyć, że z wniosku z dnia [...] lutego 2013 r. wynika, iż H. K. utracił swoje jedyne źródło utrzymania, tj. zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny, w dniu [...] września 2011 r. Aktualnie mieszka on z rodzicami w mieszkaniu o pow. 72 m2, prowadząc jednak od dnia [...] listopada 2008 r. odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto, jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. H. K. oświadczył przy tym, że nie osiąga aktualnie żadnego dochodu. Nie ulega w konsekwencji wątpliwości w ocenie Sądu, że przedstawione wyżej informacje są niewystarczające do oceny faktycznej sytuacji majątkowej i rodzinnej H. K., wobec czego konieczne okazało się wezwanie go zarządzeniem z dnia [...] lutego 2013 r. w trybie art. 255 powołanej ustawy do uzupełnienia wniosku z dnia [...] lutego 2013 r. Niemniej, mimo odebrania powyższego wezwania w dniu [...] lutego 2013 r., skarżący nie wywiązał z nałożonego na niego obowiązku. Nie podjął on również innych prób wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej lub rodzinnej. Ponadto, w sprzeciwie z dnia [...] kwietnia 2013 r. H. K. ograniczył się jedynie do powtórzenia swojej wcześniejszej argumentacji, dodając zarazem, że aktualnie zamieszkuje w użyczonym mu lokalu (k. 54 akt sądowych). Nadto, skarżący załączył także zaświadczenie Burmistrza S. (1) z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...] i (2) z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...] (k. 55-56 akt sądowych). Według pierwszego z tych dokumentów prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe od listopada 2008 r., co ma znajdować swoje potwierdzenie w przeprowadzonych wywiadach środowiskowych. W piśmie tym stwierdzono nadto, że skarżący nie korzystał z zasiłku stałego w okresie oczekiwania na wydanie ostatecznego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z drugiego zaświadczenia wynika z kolei, że nie pobierał on od dnia [...] października 2011 r. do dnia [...] kwietnia 2013 r. zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na trwające postępowanie odwoławcze od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Trzeba jednak zaznaczyć, że przedstawione informacje są w dalszym ciągu niewystarczające do weryfikacji rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Wątpliwości budzi zwłaszcza deklarowany przez skarżącego brak jakiegokolwiek dochodu co najmniej od października 2011 r., a więc przez stosunkowo długi okres czasu. Zakładając bowiem, że faktycznie zamieszkuje on w lokalu użyczonym przez rodziców, trudno uznać za wiarygodne, iż nie uzyskiwał on żadnych środków pieniężnych na zaspokojenie innych, choćby podstawowych, potrzeb bytowych. Należy przy tym podkreślić, że H. K. miał możliwość wykazania swojej sytuacji majątkowej, choćby poprzez złożenie np. kopii deklaracji podatkowej PIT lub wyciągu z rachunku bankowego. Niemniej, z powyższej możliwości skarżący ostatecznie nie skorzystał. Poza tym należy podkreślić, że nie są znane także wydatki ponoszone przez skarżącego, co w konsekwencji uniemożliwia ocenę jego sytuacji materialnej. Tym samym kluczowe okoliczności, jakie miałyby przemawiać za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w całkowitym zakresie, znajdują oparcie jedynie na oświadczeniach skarżącego. Podkreślić jeszcze raz należy, iż na skarżącym ciążył obowiązek uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wymóg ten nie został przez niego spełniony. Tym bardziej, że argumentacja, jaką prezentuje skarżący, nie jest wiarygodna. W świetle powyższych rozważań należy zatem przyjąć, że H. K. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Konsekwentnie więc w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała podstawa do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Trzeba przy tym raz jeszcze podkreślić, że to na skarżącym spoczywa obowiązek dokładnego wskazania faktów przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy i to on w rezultacie ponosi negatywne konsekwencje niewywiązania się z tego obowiązku. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 254 § 1 i art. 260 powołanej ustawy oraz jak w sentencji. /-/ E. Podrazik