II SA/Po 908/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 07 grudnia 2017r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2017r. Nr [...] w przedmiocie dodatku aktywizacyjnego postanawia 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska Skarżąca G. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W formularzu PPF o prawo pomocy podała jedynie, że sama prowadzi swoje gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę na czas określony w wysokości [...] zł. netto miesięcznie. Nadto podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, czy wartościowych ruchomości. Dysponuje natomiast oszczędnościami w wysokości [...] zł. Wyszczególniła swoje koszty utrzymania na łączną kwotę [...] zł (wynajem mieszkania [...] zł., czynsz za mieszkanie [...] zł, media [...] zł, kredyty [...] zł.). Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 §1 pkt 1 b) P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawie dotyczącej innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej (art. 239 §1 pkt 1b P.p.s.a.). Stąd skarżąca wnosząc skargę w powyższym zakresie z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). Wobec powyższego skarżąca zwolniony jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia wszystkich kosztów sądowych związanych z jej udziałem w niniejszej sprawie - art. 239 §1 pkt 1 b) P.p.s.a. W tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku skarżącej w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie umarza się (art. 249a P.p.s.a.). Skarżąca złożyła także wniosek o ustanowienie radcy prawnego, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o jej sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego jego utrzymania. W tym zakresie wniosek o przyznania praw pomocy wymagał dodatkowego wyjaśnienia na podstawie art. 255 P.p.s.a. Zobowiązano, zatem skarżącą przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca oraz inne osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (decyzje ZUS, PIT za 2016r), korespondencję kierowaną do skarżącej odbiera bowiem inna osoba, jako dorosły domownik. Wezwano skarżącą do podania, czy prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym. Następnie wezwano skarżącą do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Zobowiązano także skarżącą do podania czy posiada nieruchomości, jeżeli tak to jakie przychody one generują i jakie skarżąca ponosi koszty związane z ich utrzymaniem. Wezwano także skarżącą do podania jakie posiada i użytkuje samochody oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania rodziny, gdyż wysokość ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość środków, jakimi skarżąca rzeczywiście rozporządza. Powyższe wezwanie, skarżąca odebrała osobiście 20 października 2017r., do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że wnioskodawczyni powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynią dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni powinna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Wspólne, bowiem zamieszkanie z innymi osobami uzasadnia ocenę, że skarżąca współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. W konsekwencji dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową skarżącej domagającej się skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy. Wyjaśnienia wymagała zatem sytuacja finansowa i majątkowa wszystkich osób zamieszkujących razem ze skarżącą. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie złożyła żadnych dodatkowych oświadczeń wiedzy, co do stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego, a także nie przedłożyła pomocnych w tym zakresie dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca zadeklarowała, że posiada oszczędności co wskazuje, że po zaspokojeniu pełnych kosztów swojego utrzymania pozostają jej wolne środki. Wprawdzie wysokość oszczędności nie jest znaczna, to jednak szczegółowego wyjaśniania wymagała rzeczywista sytuacja finansowa skarżącej. Zasadą jest, że skoro wnioskodawczyni dysponuje oszczędnościami, brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez nią postępowania sądowego. Wniosek skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy nie odzwierciedlał pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy niemożliwe okazało się poczynienie pełnych ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawczyni nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania, co musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska