II SA/Po 915/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2014 r., znak [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu na rzecz skarżącego J. B. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego, III. określa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T. Świstak Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...] utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2014 r., znak [...] o zatrzymaniu skarżącemu J. B., zamieszkałemu w [...], przy ul. [...] prawa jazdy kategorii B wydanego przez Starostę [...] w dniu [...] 2006 r. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym: Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] 2013 r., znak [...], nr [.,..] uznał J. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 14 kwietnia 2014 r. do Starosty [...] wpłynął wniosek działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych o zatrzymanie dłużnikowi alimentacyjnemu J. B., zamieszkałemu przy ul. [...] w [...] prawa jazdy. We wniosku wskazano, iż decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna z dniem [...] maja 2013 r. Pismem z dnia 15 kwietnia 2014 r. J. B. został powiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie zatrzymania mu prawa jazdy. Zawiadomienie strona postępowania odebrała osobiście w miejscu swojego zamieszkania w [...], ul. [...]. Decyzją z dnia [...] 2014 r., znak [...] Starosta [...] orzekł o zatrzymaniu J. B., zamieszkałemu w [...], przy ul. [...] prawa jazdy kategorii B wydanego przez Starostę [...] w dniu [...] 2006 r. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł J. B. zarzucając wadliwość istotnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Starostę [...] oraz wydanie zaskarżonej decyzji z obrazą art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu po rozpoznaniu odwołania wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 11 czerwca 2014 r., znak SKO – 4203/64/14. W uzasadnieniu organ powołał się na przepisy prawne regulujące postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych, w szczególności powołując się na przepis art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 5 tej ustawy, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. W niniejszej sprawie znalazły zastosowanie powyższe przepisy, bowiem działając na podstawie art. 5 ust. 3 b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika (skarżącego) zawnioskował o zatrzymanie mu prawa jazdy, wskazując, że decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego stała się ostateczna z dniem [...] maja 2013 r. Biorąc pod uwagę powyższe ustalone okoliczności organ odwoławczy uznał, że w sprawie brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji Starosty [...]. Decyzja organu odwoławczego doręczona została J. B. w dniu 16 czerwca 2014 r. W dniu 15 lipca 2014 r. J. B. nadał w Urzędzie Pocztowym w [...] skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. B. jako miejsce swojego zamieszkania wskazał [...], ul. [...] oraz podniósł, że nie jest osobą bezrobotną, która uchyla się od podejmowania zatrudnienia, a wydanie w stosunku do niego decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest nieuzasadnione, bowiem jest mu ono niezbędne do wykonywania dotychczasowej pracy. Co za tym idzie wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy spowoduje, iż jego sytuacja materialna i zarobkowa ulegnie dalszemu pogorszeniu. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Nadto wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonych decyzji. Do skargi J. B. dołączył zaświadczenie o zatrudnieniu w firmie A z siedzibą w [...] na stanowisku kierowca-sprzedawca, w okresie od [...] 2007 r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli w niej podniesiono. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Uchylenie decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwanej w dalszej części również: "P.p.s.a."), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie, co istotne na gruncie niniejszej sprawy, dokonując kontroli legalności podjętych przez organ administracji rozstrzygnięć sąd administracyjny, stosownie do zapisu art. 134 § 1 P.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani też powołaną w niej podstawą prawną. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Co do zasady sąd administracyjny wydaje wyrok po przeprowadzeniu rozprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Niemniej jednak sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 P.p.s.a., jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego, o czym stanowi art. 120 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...] dotknięta jest wadą powodującą jej nieważność, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, zaś decyzja Starosty [...] z dnia [...] 2014 r., znak [...] obarczona jest wadą o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. polegającą na wydaniu jej z naruszeniem przepisów o właściwości, co uzasadniało rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym. Przechodząc do rozważań o charakterze merytorycznym zauważyć należy, iż zgodnie z art. 19 K.p.a. jednym z podstawowych obowiązków organu administracji publicznej, który ma załatwić określoną sprawę jest ustalenie przezeń zakresu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Ma to zasadnicze znaczenie, bowiem stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. wydana wskutek naruszenia przepisów o właściwości decyzja administracyjna jest dotknięta kwalifikowaną wadą, która powoduje stwierdzenie jej nieważności. Zaznaczenia wymaga, że określenie właściwości rzeczowej następuje zawsze na podstawie przepisów odrębnych, dotyczących zakresu działania organu administracji publicznej, o czym stanowi art. 20 K.p.a., natomiast zasady ogólne określania właściwości miejscowej oraz instancyjnej zawarte są w art. 21 K.p.a. i w art. 127 § 2 K.p.a., które mają zastosowanie w razie braku przepisów szczególnych w tym przedmiocie w przepisach odrębnych. Zauważyć w tym miejscu należy, iż ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak też ustawa z dnia z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U.2011.30.151 ze zm.) nie zawierają jakiejkolwiek szczególnych regulacji dotyczących ustalania właściwości miejscowej organów właściwych w przedmiocie orzekania o zatrzymaniu prawa jazdy. Powyższe oznacza, iż w sprawach tego rodzaju znajdą zastosowanie ogólne zasady dotyczące ustalania właściwości miejscowej organów określone w art. 21 § 1 pkt 3 K.p.a. Z powyższego wynika, iż w zakresie spraw związanych z orzekaniem przez starostę o zatrzymaniu prawa jazdy mamy do czynienia z określeniem właściwości organu według aktualnego miejsca zamieszkania (lub czasowego pobytu) strony będącej adresatem decyzji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż dotyczy ona zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu zamieszkałemu w [...]. W świetle przedstawionej powyżej wykładni przepisów uznać zatem należy, iż organem właściwym do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w I instancji był starosta właściwy według aktualnego miejsca zamieszkania J. B., to jest Prezydent Miasta Z., będącego miastem na prawach powiatu, a nie Starosta [...], który jedynie wydał skarżącemu przedmiotowe prawo jazdy. Podkreślić w tym miejscu należy, iż przepis art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. nie wprowadza żadnego elementu kwalifikującego naruszenie właściwości, a wobec tego każdy taki przypadek, w odniesieniu do wszystkich rodzajów właściwości i niezależnie od jej podstaw, będzie przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje jej nieważność, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Odnośnie ustalenia właściwości miejscowej organu odwoławczego zauważyć zaś należy, iż choć kwestia ta rozstrzygana była w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozbieżnie (por. postanowienie z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. I OW 114/08 i z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. I OW 141/07, oba dostępne w Lex pod nr 565709 i 494213), to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2014 r., sygn. I OW 306/13 (dostępny w Lex nr 1449930), iż podstawą do ustalenia właściwego samorządowego kolegium nie jest właściwość miejscowa do rozpoznania i rozstrzygnięcia w postępowaniu zwykłym (art. 21 K.p.a.), a relacja w układzie organów administracji publicznej. Powyższe oznacza, iż w sytuacji procesowej zaistniałej w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu było właściwe do rozpoznania odwołania od decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2014 r. Wydanie decyzji z dnia [...] 2014 r. przez organ niewłaściwy stanowiło w myśl art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. istotną wadę, będącą przesłanką stwierdzenia nieważności tej decyzji. Utrzymanie zaś w mocy obarczonej wadą nieważności decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2014 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu spowodowało, że także zaskarżona decyzja organu II instancji dotknięta jest wadą nieważności, jako rażąco naruszająca prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 1999 r., sygn. IV SA 1051/97, LEX nr 47905; z 12 kwietnia 2000 r., sygn. II SA/Gd 1089/98, dostępny w CBOSA; z 18 kwietnia 2000 r., sygn. II SA/Gd 954/98, LEX nr 44072). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność obu wydanych w sprawie decyzji (pkt I sentencji wyroku). Charakter stwierdzonych uchybień spowodował, iż na obecnym etapie postępowania przedwczesnym było rozpoznawanie merytorycznych zarzutów skargi, albowiem prowadziłoby to do zastąpienia przez Sąd właściwego organu administracji w rozpoznaniu sprawy. O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.. Z kolei w pkt III wyroku Sąd, działając na podstawie art. 152 P.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. /-/ T. Świstak