II SA/Po 915/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2016r. Nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska Skarżący J. K. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 28.). Argumentował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z pełnoletnim synem. Posiada dom o powierzchni [...] m² o wartości około [...] zł w B., poczta W., grunt rolny o powierzchni [...] ha o wartości około [...] zł, zabudowania gospodarcze o łącznej wartości około [...] zł. Nadto skarżący oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł., samochód osobowy, ciągnik i 3 byczki. Skarżący oświadczył, że otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wyszczególnił, że stałe miesięczne zobowiązania stanowią: opłata za energię elektryczną [...] zł, opał [...] zł, wodę [...] zł, wywóz szamba [...] zł., zobowiązanie alimentacyjne [...] zł, remonty [...] zł leczenie [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, rehabilitację [...] zł, media [...] zł i inne [...] zł. Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że osiągane dochody rodziny w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego utrzymania skarżącego i pełnoletniego syna. Skarżący wykazał, że uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Nadto posiada gospodarstwo rolne o powierzchni około [...] ha. Swoje zobowiązania skarżący oszacował na łączną kwotę [...] zł. miesięcznie, w tym znaczna ich część nie stanowi niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania, jak [...] zł na remonty i inne niesprecyzowane koszty w wysokości [...] zł miesięcznie. Istotą prawa pomocy jest jednak udzielenie pomocy finansowej osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący tymczasem dysponuje oszczędnościami w kwocie około [...] zł. Nie podał przy tym by miał zaległości, czy trudności w regulowaniu wszystkich swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia rehabilitacji, ubezpieczenia, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Istotą prawa pomocy jest skorzystanie z tego dobrodziejstwa tylko w sytuacji, gdy środki jakimi dysponuje wnioskodawca pozwalają jedynie na poniesienie koniecznych wydatków bieżącego utrzymania. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać strona, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienia kosztów sądowych. Skoro skarżący pokrywa wszystkie swoje zobowiązania z uzyskiwanych dochodów oraz gromadzi oszczędności w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to brak przesłanek do zwolnienia go z obowiązku poniesienia tych opłat, których wymagalność będzie przy tym rozłożona w czasie. Zasadą jest, że skoro skarżący dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winny ponieść strony inicjujące postępowanie sądowe. Skoro skarżący ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącym. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania celem pokrycia kosztów sądowych postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. o sygn. akt II OZ 72/12 oraz z dnia 8 lipca 2014 r. o sygn. akt II OZ 671/14, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, przyjąć należy, że skarżący dysponuje wolnymi środkami finansowymi, z których może pokryć koszty sądowe niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska