II SA/Po 917/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2011 r. sprawy ze skargi V. D na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2010r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2010r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/W. Batorowicz /-/M. Kwiecińska /-/J. Szaniecka Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję własną nr [...], którą stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2007 r. nr [...]. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2007 r. V. D. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla jej syna W. D. (k. 11 akt adm. Prez.). We wniosku oświadczyła, że w 2006 r. nie uzyskała dochodów niepodlegających opodatkowaniu (k. 9 akt adm.). Dołączyła też zaświadczenie Urzędu Skarbowego P.[...] z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] (k. 7 akt adm. Prez.), upoważnienie W. D. (k. 6 akt adm.) oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, skrócony odpis aktu urodzenia oraz wyroki dotyczące świadczeń alimentacyjnych (k. 1-5 akt adm. Prez.). Wezwaniem z dnia [...] września 2007 r. (k. 13 akt adm. Prez.) Prezydent Miasta P. (Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P.) wezwał V. D. do uzupełnienia wniosku, w szczególności do nadesłania zaświadczenia z Urzędu Skarbowego u uzyskanym przez W. D. dochodzie w roku kalendarzowym 2006. Dnia [...] października 2007 r. skarżąca przedłożyła do akt brakujące dokumenty, w tym zaświadczenie z Urzędu Skarbowego P. [...] z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] dotyczące dochodów W. D. (k. 21 akt adm. Prez.) oraz zaświadczenie z Urzędu Skarbowego P.[...] dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] dotyczące dochodów D. D. (k. 10 akt adm. Prez.). Decyzją z dnia [...] 2007 r. nr [...] , na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1, 2, 5, 6, art. 2 pkt 1, 4, 5 i 7, art. 10 ust. 3, 4, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1, 2, 10, 16, 18 i 24, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) Prezydent Miasta P. przyznał zaliczkę alimentacyjną V. D. dla W. D. w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od [...] września 2007 r. do [...] sierpnia 2008 r. Kolejną decyzją z dnia [...] 2008 r. nr [...] Prezydent Miasta P. zmienił dotychczasową decyzję w ten sposób, iż wydłużył termin wypłaty zaliczki alimentacyjnej do dnia [...] września 2008 r. Zmiana nastąpiła z urzędu i była spowodowana przepisem przejściowym nowej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378). Dnia [...] marca 2010 r. dołączono do akt sprawy "Część V/VI" wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej dotyczący dochodów członków rodziny w badanym roku kalendarzowym stanowiący część formularza, którego powinien wypełnić organ, a który dotychczas nie został był wypełniony. Pismem z dnia [...] marca 2010 r. Kierownik [...] Centrum Świadczeń zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o rozważenie możliwości wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie nieważności decyzji z dnia [...] 2007 r. jako wydanej z naruszeniem art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zgodnie z tym przepisem zaliczka alimentacyjna przysługuje w wysokości świadczenia alimentacyjnego, jednakże nie może być wyższa niż 170 zł dla osoby uprawnionej albo 250 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znaczącym stopniu niepełnosprawności. Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności obu decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej. Zawiadomienie zostało doręczone V. D. dnia [...] maja 2010 r. (potwierdzenie w aktach adm. SKO). Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - powołując się na art. 156 i 157 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) - stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] 2007 r. o zaliczce alimentacyjnej. W uzasadnieniu organ wskazał, że weryfikowana decyzja - w dacie jej wydania - w sposób rażący naruszała postanowienia art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Kolegium wyjaśniło, że Prezydent Miasta P. ustalił wysokość zaliczki alimentacyjnej dla W. D. wliczając do dochodu rodziny dochody W. D. i D. D. na podstawie dokumentów załączonych przez V. D. do wniosku z dnia [...] lipca 2007 r. Na podstawie zaświadczeń Urzędu Skarbowego o dochodach W. D. i D. D. za 2006 r. ustalił, iż dochód rodziny na osobę za 2006 r. w rodzinie V. D. wynosi [...] zł. W tym stanie Prezydent Miasta P. uwzględniając fakt, iż dochód na osobę w rodzinie V. D. jest niższy niż 50 % dochodu progowego - zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej wynosił on [...] zł na osobę w rodzinie - działając na podstawie art. 8 ust. 2 pkt. 1 ustawy przyznał dla W. D. zaliczkę alimentacyjną w kwocie miesięcznej 300,00 zł na okres od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] sierpnia 2008 r. Zdaniem Kolegium rozstrzygnięcie to wydano z obrazą art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 2 pkt. 1 w związku z art. 7 ust. 2 ustawy, ponieważ pomimo dołączenia przez V. D. do wniosku zaświadczenia z Urzędu Skarbowego P. [...] z dnia [...] 2007 r. oraz zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia [...] października 2007 r. dotyczącego nieopodatkowanych dochodów V. D. za 2006 r. - nie uwzględnił tych dochodów przy obliczaniu dochodów jej rodziny za 2006 r. Po ponownym przeliczeniu dochodów dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, a nie [...] zł. Zdaniem organu oczywistym jest zatem fakt, iż Prezydent przyznał zaliczkę alimentacyjną w kwocie miesięcznej 300,00 zł na podstawie błędnie naliczonego dochodu - co stanowi rażące naruszenie prawa. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego doręczono V. D. dnia [...] czerwca 2010 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy V. D. podniosła, że błędne naliczenie zaliczki nastąpiło z winy organu. Dnia [...] października 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. W uzasadnieniu powtórzyło dotychczasową argumentację podkreślając, że okoliczności sprawy w pełni uzasadniają zastosowanie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 i 2 K.p.a. W skardze V. D. ponownie podkreśliła, że złożyła wraz z wnioskiem o zaliczkę alimentacyjną wszystkie właściwe dokumenty. Wadliwe naliczenie kwoty świadczeń było natomiast błędem organu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem w analizowanej sprawie nie zachodziły podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2007 r. nr [...] przyznającej zaliczkę alimentacyjną V. D. dla W. D. Co więcej - w świetle stwierdzonego przez Kolegium naruszenia prawa - tryb weryfikacji tej decyzji ostatecznej był nieprawidłowy. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) organ administracji publicznej wyższego stopnia z urzędu stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. O "rażącym" naruszeniu prawa można mówić, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ ocenił jako rażące. Podkreślić też należy, że o rażącym naruszeniu prawa mówić można tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą sprzeczność. W konsekwencji traktowanie naruszenia prawa jako "rażące" może mieć miejsce tylko wyjątkowo, gdy racje przemawiające za koniecznością wyeliminowania decyzji z obrotu uzasadniają odstąpienie od zasady trwałości decyzji ostatecznych. Naruszenie prawa stwierdzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2007 r. nie może być kwalifikowane jako naruszenie rażące. Wadliwość decyzji dostrzeżona przez organ nadzoru dotyczy bowiem czynności związanych z wyjaśnieniem stanu faktycznego. Jak zresztą wskazało Kolegium, "oczywistym" jest, iż Prezydent przyznał zaliczkę alimentacyjną "na podstawie błędnie naliczonego dochodu". Efektem tego było przyznanie zaliczki o nieprawidłowej wysokości. Wada decyzji stwierdzona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogła być zatem kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa, gdyż nadzorowana decyzja nie została wydana wbrew zakazowi bądź nakazowi wynikającemu z przepisu prawa (sprzecznie z prawem), ale w oparciu o istniejący przepis prawa - tyle tylko, że przyjęty rozmiar świadczenia, w rezultacie pominięcia jednego z dowodów, okazał się błędny. Stąd można stwierdzić, że decyzję wydano niezgodnie z prawem, ale nie jest ona z nim sprzeczna w sposób uzasadniający jej wyeliminowanie z obrotu w oparciu o art. 156 ust. 1 pkt 2 K.p.a. Stwierdzając nieważność decyzji nie naruszającej prawa w stopniu rażącym organ nadzoru naruszył ten przepis. Odrębną kwestią, która istotnie rzutowała na rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej sprawie, są regulacje dotyczące zmian i uchylania decyzji wydanych w sprawach zaliczek alimentacyjnych przyznanych w oparciu ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wedle przepisów tej ustawy (którą stosuje się nadal do spraw o zaliczki alimentacyjne przyznane przed wejściem ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm. - zob. art. 41) w sprawach nieuregulowanych w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą, a także przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 139, poz. 992) organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Z kolei przez "nienależnie pobrane świadczenia" rozumie się miedzy innymi "świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie (...) prawa do świadczeń rodzinnych (...), jeżeli osoba pobierająca te świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania" (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz "świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia" (art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w sprawach świadczeń rodzinnych, a przez odesłanie zawarte w art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, także w sprawach zaliczki alimentacyjnej - trybem nadzwyczajnej weryfikacji decyzji, w przypadkach gdy nastąpiło pobranie świadczeń przez osobę nieuprawnioną, jest wskazany wyżej tryb określony w art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczności stwierdzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze mogą prowadzić ewentualnie (Sąd w tej sprawie nie może tego przesądzać) do wszczęcia przez Prezydenta Miasta P. postępowania mającego na celu sprawdzenie czy zaliczka pobrana na podstawie decyzji z dnia [...] 2007 r. nr [...] (następnie zmienionej decyzją z dnia [...] 2008 r. nr [...]) nie była świadczeniem pobranym nienależnie - a więc świadczeniem pobranym niezasadnie i to pobranym w warunkach określonych w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zob. wyrok z dnia 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 981/10, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero takie ustalenie mogłoby być podstawą do wzruszenia decyzji Prezydenta Miasta P. w trybie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na względzie powyższe, skoro z woli ustawodawcy wzruszenie decyzji ostatecznych w sprawach świadczeń rodzinnych i zaliczek alimentacyjnych może nastąpić tylko w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 32 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i na warunkach tam określonych, to tym bardziej przemawia za tym, że tych samych okoliczności (generalnie ujmując - pobranie świadczenia przez osobę nieuprawnioną) nie można traktować jako podstawy do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 ust. 1 pkt 2 K.p.a. Z wymienionych wyżej powodów, Sąd - na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł o uchyleniu obu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu, jakie zapadły w tej sprawie. O wykonalności decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a. /-/ J.Szaniecka /-/ M.Kwiecińska /-/ W.Batorowicz