II SA/Po 921/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 listopada 2004 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego ; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych . /-/ B.Popowska /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski JFS W. K. dnia [...] grudnia 1998 r. zarejestrował się po raz kolejny jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w P.. Ponieważ nie spełniał warunków przewidzianych w art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz.U. 25/97/128 ze zm.), decyzją z dnia [...] grudnia 1998 r. nr [...] odmówiono przyznania Mu zasiłku dla bezrobotnych. Dnia [...] grudnia 2001 r. W. K. złożył wniosek o przyznanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. nr [...] na podstawie art.6 pkt 6 i art.37j ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz.U. 6/01/56 ze zm.- dalej uzpb) Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy w P., działając z upoważnienia Starosty, odmówił przyznania W.K. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W zdawkowym uzasadnieniu, pozbawionym jakichkolwiek ustaleń faktycznych i jakiejkolwiek oceny dowodów, organ I instancji podniósł, że Wnioskodawca zarejestrował się dnia [...].12.1998 r. jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Dnia [...].12.2001 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego. Zgodnie z art. 37j uzpb, zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej warunki do "przyznania statusu i zasiłku" oraz posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący "dla mężczyzn 35 lat lub 30 lat" i w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych; z przedstawionych dokumentów wynika, że Wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania zasiłku ani nie posiada okresu uprawniającego do zasiłku, "o którym mowa wyżej". W odwołaniu W. K. podniósł, że winien mieć przyznany zasiłek przedemerytalny, bowiem w warunkach szczególnych przepracował 30 lat ( co wykazał kserokopiami dokumentów), w co wlicza 3 lata nauki w Zasadniczej Szkole Rybołówstwa Morskiego w D.. W tym czasie odbywał praktykę, pływając na kutrach rybackich P. P. K. w D.. W warunkach szczególnych przepracował 17 lat, pływając na statkach dalekomorskich, jako motorzysta w P.P. D. D. w G.. Z ostatniej pracy w firmie J. został zwolniony dnia [...] marca 1998 r. z powodu redukcji etatu. Od 3 lat jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Do odwołania załączył precyzyjny wykaz okresów zatrudnienia w poszczególnych firmach. Decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 127 § 1 i 2, i art.138 § 1 pkt.1 kpa oraz art.6 C ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz.U. 6/01/56 ze zm.) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powtórzył argumenty organu I instancji i ocenił, że zasadnie odmówiono Wnioskodawcy prawa do zasiłku przedemerytalnego. Zgodnie z art. 37 j ust. 1 uzpb w brzmieniu przed 1.1.2002 r., zasiłek przedemerytalny przysługiwał osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeśli: 1. posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 35 lat dla mężczyzn lub; 2. posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że Wnioskodawca legitymuje się okresem uprawniającym do zasiłku, mniejszym niż wymagane 30 lat; nadto nie udokumentował ponad 15 letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Skargę na tą decyzję wywiódł W. K., powtarzając argumenty podniesione w odwołaniu i wskazując, że spełnia warunki z art. 37j uzpb. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący przepracował 30 lat, z czego 15 lat w warunkach szkodliwych. Organy obu instancji błędnie nie uznały wszystkich okresów powołanych przez Wnioskodawcę, za uprawniające do zasiłku przedemerytalnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto Wojewoda- powołując art. 37l ust. 1 uzpb w brzmieniu przed 1.1.2002 r.- wskazał, że w dniu rejestracji ([...].12.1998 r.) Wnioskodawca spełniał warunki do uznania Go za osobę bezrobotną, lecz nie spełniał warunków do przyznania zasiłku dla bezrobotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadną. W doktrynie trafnie wskazuje się, ze obowiązki organu w postępowaniu administracyjnym są analogiczne do obowiązków sądu cywilnego; organ winien zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego i uzasadnić jasno i należycie swe zdanie, a w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione; niedopuszczalne jest ogólnikowe powołanie się na cały materiał dowodowy, miast przytoczenia oznaczonych dowodów jako podstawy poszczególnych faktów ( W. Siedlecki "Postępowanie cywilne" PWN 1987 s. 316; Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 297 uw. 7d). Kognicję organów administracji publicznej wyznaczają normy prawa materialnego, które wskazują, które fakty są istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy. Organy obu instancji nie powołały w podstawach prawnych ani w rozważaniach, zawartych w swych decyzjach, przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ( Dz.U. 8/83/43 ze zm.- dalej rozporządzenie), które to rozporządzenie zachowało moc obowiązującą na warunkach określonych przez art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 162/98/1118 ze zm.). Rozporządzenie owo wydane zostało na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. 40/82/267), do których to przepisów emerytalnych odwołuje się art.. 37j ust. 1 pkt 2 in fine uzpb. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia, rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia. Uwagi organów obu instancji uszło, że w wykazie A, w dziale VIII, w szczególności wymieniono: 4. prace na statkach morskich w żegludze międzynarodowej i w polskim ratownictwie okrętowym- pracownicy wpisani na listę członków załogi tych statków; 7. Prace na torach wodnych i łowiskach morskich; 9. Prace rybaków morskich. Z kolei w wykazie B, w dziale IV, w szczególności wymieniono: 4. Prace rybaków morskich. W zaskarżonej decyzji i w decyzji I instancji brak jakichkolwiek ustaleń dotyczących okresów, w jakich pracował Skarżący oraz okresów wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Organy obu instancji nie oceniły żadnego z dowodów, zebranych w sprawie. Sąd Administracyjny nie może poddać kontroli stanowiska organów administracji publicznej w zakresie ustalenia, który z okresów dowodzonych przez Skarżącego, uznany został za nie udowodniony, bądź który z tych okresów nie został uznany jako okres uprawniający do zasiłku bądź okres wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ogólnikowa ocena, że "z dokumentacji [jakiej ?] zgromadzonej w sprawie wynika, że Pan K. legitymuje się okresem uprawniającym do zasiłku, który jest mniejszy aniżeli wymagane 30 lat... strona nie udokumentowała ponad 15 letniego okresu pracy w warunkach szczególnych" nie jest w świetle art. 107 § 1 i 3 kpa dopuszczalna, bowiem nie wiadomo, które- konkretnie- okresy organy administracji publicznej uznały, których zaś nie uznały- i dlaczego? W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów ( art.. 80 kpa), a okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeśli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów ( art. 81 kpa; w sprawie nie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kpa). Ani organ I, ani II instancji, nie powiadomiły Wnioskodawcy o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, czym naruszyły zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu ( art. 10 § 1 i art.81 kpa). W toku rozprawy sądowoadministracyjnej Skarżący przedłożył oryginał książeczki żeglarskiej nr [...] na swe nazwisko, z której wynika, że dokonano w niej wpisów na stronach 1 do 19, gdy tymczasem w aktach administracyjnych zgromadzono kserokopie jedynie stron 1 do 9 tej książeczki. Nie uzupełnienie materiału dowodowego w tej części stanowiło naruszenie zasady dochodzenia prawdy obiektywnej ( art. 7 kpa) i obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ( art. 77 § 1 kpa). Organ odwoławczy dopiero w odpowiedzi na skargę powołał art. 37l ust. 1 uzpb, nie dokonując jednak w obu decyzjach koniecznych ustaleń, które pozwoliłyby na zbadanie, czy doszło w tej materii do prawidłowej subsumcji. Uwadze organu odwoławczego uszło, że ustawodawca w art. 11 ust.2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy (...) o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...)-Dz.U. 154/01/1793 wprowadził przepis intertemporalny, w myśl którego osoby, które przed dniem 1.1.2002 r. zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia emerytalnego, nabywają oraz zachowują do nich prawo na dotychczasowych zasadach, z tym- w szczególności- że do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosuje się odpowiednio przepisy art. 24,28,28a,29,34 oraz 37 l-37 o ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w zakresie dotyczącym świadczeń przedemerytalnych. W polskim systemie prawa nie obowiązuje formalna teoria dowodów (wyrok NSA z 9.3.1989-II SA 961/88-ONSA 1/89/33, akceptowane przez zespół sędziów NSA pod red. R.Hausera "Kpa z orzecznictwem NSA, SN i TK"W.Pr.1995 s.165 t.8). Pod rządem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.2.1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno- rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. 10/83/49 ze zm.) utrwalił się pogląd Sądu Najwyższego, z którego wynika, że przed Sądem ubezpieczeń społecznych dopuszczalne są wszelkie dowody nie zakazane przez prawo procesowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4.3.1997-III Aua 105/97- Apel.W-wa 2/97/7; wyrok SN z 25.7.1997-II UKN 186/97-OSNAP 11/98/342; wyrok SN z 24.5.2001-I PKN 413/00-Mo.Pr.22/01/1102= Rzeczpospolita 24-26.12.2001 s.C1, akceptowane przez A.Krajewskiego "Ubezpieczenie społeczne- praktyczne omówienie z orzecznictwem" WZPP 2002 s.173). Już pod rządem Konstytucji PRL z 22.7.1952 r. (j.t. Dz.U. 7/76/36, zm.2/80/81, 11/82/83, 39/83/175) Trybunał Konstytucyjny orzeczeniem z dnia 10.6.1987 r.- P 1/87 (OTK 1987 p.1, akceptowane przez: T. Żyznowskiego "Cywilnoprawna problematyka ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości-wybrane zagadnienia" W-wa 1988 s.55; K.Działochę i S.Pawelę "Orzecznictwo TK 1986-93- wybór, opracowanie, piśmiennictwo" Wyd.Pr.IUSTITIA 1996 s.129 i n.,poz.7; zespół sędziów NSA pod red. R.Hausera- op.cit s. 167 t. 17) orzekł, że przepisy par.5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.9. 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz.U. 47.85/244) są niezgodne z przepisem art. 88 ust.5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. 22/85/99) oraz z art. 75 kpa. Trybunał Konstytucyjny trafnie zwrócił uwagę w uzasadnieniu owego orzeczenia, że celem art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości było umożliwienie repatriantom zaliczenia wartości pozostawionego mienia na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali. Prawo repatrianta do zaliczenia tego mienia wynikało ex lege z art. 88 ust. 1 owej ustawy i nie wymagało żadnego dowodu do czasu złożenia wniosku o zaliczenie wartości tego mienia w sprawie wcześniej przezeń wszczętej o ustanowienie na jego rzecz użytkowania wieczystego względnie nabycia państwowej nieruchomości. Prawo repatrianta realizowało się dopiero w konsekwencji wszczęcia takiego postępowania i jego zakończenia decyzją administracyjną. Wydanie decyzji musiało być poprzedzone postępowaniem według reguł kpa. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej- udowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne może nastąpić za pomocą wszelkich legalnych środków (art.: 7, 75, 76 par. 3 i art.86 kpa). Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że jakiekolwiek ograniczenie w tym przedmiocie wynikać może tylko z przepisów ustawowych. Od czasu wydania owego orzeczenia nastąpił znaczny rozwój nauk prawnych; nastąpiła także zmiana stanu prawnego. Wraz z wejściem w życie art. 1 Konstytucji RP z 1952 r., znowelizowanej art.1 pkt 3 i 4 Ustawą Konstytucyjną z dnia 29.12.1989 r.(Dz.U. 75/89/444), utrzymanego w mocy przez art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17.10.1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą RP oraz o samorządzie terytorialnym (Dz.U. 84/92/426 ze zm.) wprowadzono do porządku prawnego zasadę państwa prawnego, ograniczającego swobodę ustawodawcy zwykłego. W ramach tej zasady w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazano prawo do sądu – tym prawa obywatela do rzetelnej procedury (J.Mikołajewicz "Pojmowanie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP"- w: "Polskie dyskusje o państwie prawa" pod red.S.Wronkowskiej-W.Sejm.1995 s.99 i n.-zwłaszcza s.107-8 i akceptowane przezeń orzeczenia). Z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z 2.4.1997 r. (Dz.U.78/97/483) Sądy utraciły kompetencje do wydawania niekonstytucyjnych wyroków (art. 8 ust.1 i 2 w zw. z art. 178 ust.1 Konstytucji). Prawo do sądu – także w zakresie rzetelności proceduralnej- określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską ( Dz.U. 61/94/61, 36/94/175 i 176, 36/95/177, 147/98/692; art.: 9, 87 ust.1, 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25.1.1995 r.-OTK I/95/219 wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny- możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury; sady mają obowiązek stosować Konstytucję wprost, chyba że Konstytucja stanowi inaczej, a obowiązkiem sądu jest badanie w każdym przypadku zgodności stosowanego prawa z Konstytucją (art. 8 ust.1 i 2, art.178 ust.1 Konstytucji RP; uzasadnienie wyroku TK z 12.3.2002- P 9/01- OTK A 2/02/14; wyrok SN z 29.8.2001-III RN 189/00-OSNAP 6/02/130). Obowiązek stosowania przez sądy Konstytucji wprost przejawia się w szczególności w tym, by kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe- wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie , spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją- zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (uzasadnienie wyr.TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK ZU 7/00 s.1273). Jeśli Sąd nie osiągnąłby w procesie dekodowania normy prawnej z uwzględnieniem przepisów Konstytucji pomyślnego rezultatu, wówczas winien odmówić zastosowania owego przepisu ustawy w konkretnej sprawie (orz. SN: OSNAP 1/00/6 z aprob.glosą- Prz.Sejm.2/01/88; OSNAP 6/02/130; OSA 4/01/18; W.Skrzydło"Konstytucja RP-komentarz" Zakamycze 1998 s.188-9), bądź winien zadać pytanie prawne (art.193 Konstytucji). Ponieważ przepisem art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy (...) o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...)- Dz.U. 154/01/1793 skreślono cały art. 37 j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, przeto zadanie pytania prawnego stało się bezprzedmiotowe. Niekonstytucyjnym okazał się art. 37 j ust.1 a ustawy z 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t.Dz.U. 6/01/56, zm. 42/01/475, 89/01/973). Narusza bowiem zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności (art.31 ust.3), prawo do sądu w zakresie odpowiednio ukształtowanej procedury (art. 45 ust.1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) przez to, że bez dostatecznego powodu ograniczył katalog środków dowodowych, dopuszczonych w art. 75 § 1 kpa, mimo że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy materialnej, utrudniając obywatelowi uzyskanie na drodze prawnej ochrony praw słusznie nabytych. Realizacja celu przyznania osobom z racji wieku najsłabszym na trudnym rynku pracy zasiłków i świadczeń przedemerytalnych uległa nieproporcjonalnemu ograniczeniu (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) bez dostatecznego usprawiedliwienia, co doprowadziło do naruszenia istoty prawa do świadczenia. Zmiana stosunków społeczno-gospodarczych i zmiana stanu prawnego (dawne prawo nie wymagało należytego dokumentowania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w dokumentach, określonych w odrębnych przepisach emerytalno-rentowych, do których odwoływał się ust.1a artykułu 37 j powołanej ustawy), przy niemożności uzyskania ochrony na drodze procesu przed sądem powszechnym z uwagi na upływ czasu, w istocie prowadzić może do pozbawienia strony prawa słusznie nabytego. Zmiana stosunków społeczno-gospodarczych i zmiana stanu prawnego (dawne prawo nie wymagało należytego dokumentowania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w dokumentach, określonych w odrębnych przepisach emerytalno-rentowych, do których odwoływał się ust.1a artykułu 37 j powołanej ustawy), przy niemożności uzyskania ochrony na drodze procesu przed sądem powszechnym z uwagi na upływ czasu, w istocie prowadzić mogło do pozbawienia Skarżącego prawa słusznie nabytego. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka co do zasady na podstawie akt sprawy ( art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692- dalej upsa. Przed Sądem Administracyjnym niedopuszczalne jest prowadzenie dowodów z zeznań świadków, przeto dowody dopuszczalne w myśl art. 75 § 1 kpa winny być z należytą starannością przeprowadzone przed organami administracji państwowej. Rozpoznając sprawę powtórnie organ I instancji przeprowadzi zawnioskowane przez Skarżącego dowody z dokumentów dla ustalenia, czy i w jakim okresie skarżący wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 oraz art. 200 upsa w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm., obie decyzje należało uchylić, orzekłszy o kosztach sądowych. Skoro zaskarżona decyzja nie przyznała Skarżącemu żadnych uprawnień, nie było potrzeby orzekania na podstawie art. 152 upsa. /-/ B.Popowska /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski JFS