II SA/Po 929/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat B od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę [...] zł ([...] złotych [...]/100), w tym [...] zł ([...] złotych [...]/100) tytułem podatku od towarów i usług. Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. X wystąpił do Burmistrza J. z wnioskiem o wymeldowanie żony A z mieszkania położonego w miejscowości K. nr [...], gm. J. stwierdzając, że wyżej wymieniona nie przebywa w miejscu stałego pobytu i obecnie zamieszkuje u swojej mamy B w J. przy ul. [...]. Oświadczył ponadto, że aktualnie przed Sądem Okręgowym w K. toczy się sprawa o rozwiązanie ich małżeństwa (sygn. akt [...]). Burmistrz J. w dniu [...] czerwca 2012 r. wszczął postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie. W dniu [...] czerwca 2012 r. A przesłała do Burmistrza J. wyjaśnienia dotyczące opuszczenia przez nią i jej małoletnią córkę C spornego mieszkania. Stwierdziła, że nie opuściła go dobrowolnie, lecz na skutek pobicia przez męża. O fakcie tym powiadomiła w dniu [...] czerwca 2012 r. Prokuraturą Rejonową w J. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] skierowanym do Burmistrza J. Prokuratura Rejonowa w J. potwierdziła fakt dochodzenia w sprawie znęcania się X nad jego żoną. Również Komenda Powiatowa Policji w J. w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] potwierdziła prowadzenie postępowania w sprawie znęcania się wyżej wymienionego nad żoną. Skutkiem powyższego Burmistrz J. postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: "K.p.a.") postępowanie dotyczące wymeldowanie A z miejsca stałego pobytu. Pismem z dnia [...] marca 2013 r. X reprezentowany przez adwokata wystąpił do Burmistrza J. z wnioskiem o podjecie zawieszonego postępowania w sprawie wymeldowania A z miejsca stałego zameldowania stwierdzając, że od [...] stycznia 2012 r. nie zamieszkuje ona w miejscu stałego pobytu, wyprowadziła się dobrowolnie zabierając rzeczy osobiste oraz niektóre przedmioty codziennego użytku. Burmistrz J. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania. Jako przyczynę odmowy wskazał na toczące się w Prokuraturze Rejonowej w J. postępowanie w sprawie. Na powyższe postanowienie Burmistrza J. X reprezentowany przez adwokata wniósł zażalenie, jednakże organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania. Na powyższe postanowienie X reprezentowany przez adwokata wniósł skargę z dnia 28 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzucił w niej m.in., że organy orzekające w sprawie niesłusznie przyjęły, iż prowadzone postępowanie karne dot. przestępstwa z art. 207 Kodeksu karnego ma jakikolwiek wpływ na wynik postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania A oraz błędną interpretację art. 97 § 1 p. 4 K.p.a. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W efekcie tego wydał postanowienie z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...], w którym uwzględnił skargę w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. Potwierdziła, że od [...] maja 2012 r. nie mieszka w miejscowości K. [...]. Sporny lokal opuściła na skutek przemocy stosowanej wobec niej przez męża X, który wymienił zamki w drzwiach domu, a rzeczy skarżącej spakował i umieścił w pomieszczeniu gospodarczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II SA Po 964/13 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody Wielkopolskiego, zarzucając mu: 1) wadliwe skonstruowanie sentencji postanowienia z dnia [...] lipca 2013 r., w ten sposób, że uznając skargę X w całości za zasadną organ odwoławczy nie orzekł o uchyleniu postanowienia własnego z dnia [...] maja 2013 r. czego domagał się autor skargi; 2) postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda Wielkopolski przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji choć w obrocie prawnym pozostawało nadal ostateczne postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2013 r. utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2013 r. o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania; 3) skarga X z dnia 28 czerwca 2013 r. dotyczyła wyłącznie kwestii podjęcia zawieszonego postępowania, a nie samego postępowania o wymeldowanie, tymczasem w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda Wielkopolski nie odniósł się do kluczowego zagadnienia jakim jest odpowiedź na pytanie czy postępowanie karne o pobicie i znęcanie się nad A stanowi rzeczywiście prejudykat i jako takie uzasadnia zawieszenie postępowania o wymeldowanie osoby pokrzywdzonej, ta sprawa powinna być sednem rozważań organu drugiej instancji. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...] Wojewoda Wielkopolski, działając na podstawie art. 97 § 2 K.p.a. uwzględnił skargę X w całości, a także uchylił postanowienie własne z dnia [...] maja 2013 r. utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2013 r. dotyczące odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w przedmiocie wymeldowania A z pobytu stałego w miejscowości K. nr [...], gm. J. W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze orzecznictwo sądów administracyjnych – ocena organów administracji publicznej orzekających w sprawie obligatoryjnego zawieszenia postępowania w przedmiocie wymeldowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. była w niniejszej sprawie pozbawiona podstaw prawnych. Do organu należy bowiem ustalenie spełnienia przesłanek uzasadniających wymeldowanie danej osoby, tym samym stwierdzenie, że utraciła ona uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W ramach badania przesłanek wydania decyzji o wymeldowaniu z dotychczasowego miejsca pobytu organ dokonuje zatem również samodzielnych ustaleń i oceny charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu także wówczas, gdy równolegle toczy się postępowanie karne mogące obejmować ustalenia w podobnym zakresie. Zatem zdaniem organu odwoławczego, najważniejszym elementem instytucji zagadnienia wstępnego jest istnienie zależności między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Choć przyczyny i okoliczności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez A mają istotne znaczenie w sprawie o wymeldowanie, to jednak do dokonania ustaleń w tym zakresie właściwy jest organ rozpoznający sprawę, bez konieczności czekania na wynik postępowania prowadzonego przez organy Policji i Prokuratury. W opisanym stanie rzeczy zaskarżone przez X postanowienie Wojewody Wielkopolskiego zostało uchylone. Skargę na powyższe postanowienie Wojewody Wielkopolskiego wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. Skarżąca oświadczyła, że od dnia [...] maja 2012 r. nie mieszka w miejscowości K. [...]. Oświadczyła także, że z domu tego nie wyprowadziła się dobrowolnie, ponieważ została do tego zmuszona groźbą przez byłego męża. Tocząca się przeciw mężowi sprawa karna nie została jeszcze prawomocnie zakończona. W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, należy uznać za zasadne zawieszenie postępowania dotyczącego wymeldowania jej z miejsca stałego zameldowania. W odpowiedzi na powyższą skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem procesowym z dnia [...] listopada 2014 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik strony A podtrzymał dotychczasowe twierdzenia strony skarżącej. Jednocześnie, działając w imieniu skarżącej podniósł: 1. błędne ustalenia faktyczne dotyczące uznania, iż prowadzone postępowanie karne przeciwko X o czyn zabroniony z art. 207 § 1 Kk i inne nie ma wpływu na wynik postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie skarżącej z miejsca pobytu stałego; 2. naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez uznanie, iż toczące się postępowanie karne przeciwko X o czyn zabroniony z art. 207 § 1 Kk i inne nie jest przesłanką odmowy podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego sprawie o wymeldowanie skarżącej z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że skarżąca potwierdza, iż [...] maja 2012 r. opuściła wprawdzie miejsce pobytu stałego w miejscowości K., jednak nie zrobiła tego z własnej woli. Zmusiło ją do tego zachowanie X, ówczesnego męża skarżącej, który uderzył ją kamieniem w twarz, ciągnął za włosy i popchnął na beton, w wyniku czego skarżąca doznała obrzęku, zasinienia twarzy, wylewów krwawych i otarć naskórka obu kolan. Pełnomocnik podkreślił, że przeciwko X prowadzone jest postępowanie karne, którego przedmiotem są wyżej wspomniane czyny. W akcie oskarżenia dołączonym do akt sprawy X został oskarżony o znęcanie się psychiczne i fizyczne nad skarżącą oraz o kierowanie w jej stronie gróźb karalnych, tj. o czyn z art. 207 § 1 Kk i art. 157 § 2 Kk w zw. z art. 11 § 2 Kk, a także o to, że podczas próby dostania się na posesję podjętej przez skarżącą [...] sierpnia 2012 r. oskarżony znieważył ją, kierował pod jej adresem groźby karalne w postaci pozbawienia życia, a także spowodował lekki uszczerbek na zdrowiu skarżącej, tj. o czyn z art. 190 § 1 Kk i art. 216 §1 Kk i art. 157 § 2 Kk w zw. z 11 § 2 Kk. W związku z powyższymi okolicznościami, zdaniem pełnomocnika skarżącej, zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania karnego prowadzonego przeciwko X było zgodne z art. 97 § 1 ust. 4 K.p.a., gdyż przedmiotem postępowania karnego jest ocena zachowania X w stosunku do skarżącej, które to było przyczyną opuszczenia przez nią miejsca pobytu stałego. Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 29 stycznia 2015 r. pełnomocnik A wniósł i wywiódł jak w skardze oraz piśmie procesowym, a nadto wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, gdyż nie zostały uiszczone nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (materialnym – określającym prawa i obowiązki stron oraz procesowym – regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej), nie będąc przy tym związane – w myśl przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia według powyższego kryterium, tj. pod względem zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które uzasadniałoby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest w istocie kwestia, czy w sprawie o wymeldowanie A z mieszkania położonego w miejscowości K. nr [...], gm. J., wynik procesu karnego w sprawie o czyn z art. 207 § 1 Kodeksu karnego i inne jest zagadnieniem wstępnym, od którego rozstrzygnięcia przez Sąd powszechny zależy sposób załatwienia sprawy administracyjnej. Z treści artykułu 97 § 1 pkt 4 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm.) wynika obligatoryjność zawieszenia postępowania przez organ, gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi w sytuacji, gdy w ramach stanu faktycznego stanowiącego podstawę faktyczną rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej występuje jako jego element kwestia, której uprzednie rozstrzygnięcie warunkuje rozpatrzenie sprawy administracyjnej, gdy jednocześnie do rozstrzygnięcia tej kwestii nie jest właściwy organ administracji rozpoznający sprawę administracyjną, lecz inny organ lub sąd (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1701/99, publ. LEX nr 79244). Jego treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego, albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 1998 r., sygn. akt II SA 534/98, publ. LEX nr 41763). Należy też zauważyć, że instytucja procesowa zawieszenia postępowania nie oznacza, że organ administracji – właściwy do rozpoznania sprawy może uchylić się od rozstrzygnięcia w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie innego organu lub sądu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 849/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O treści rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty (art. 104 § 2 K.p.a.) decyduje stan faktyczny i prawny w momencie wydawania decyzji. W sprawie poddanej kontroli sądowej, organ odwoławczy nie uznał za zagadnienie wstępne toczącego się przed Sądem powszechnym postępowania karnego przeciwko A, a dotyczącego znęcania się nad żoną. Tym samym Wojewoda Wielkopolski uwzględnił skargę X w całości i uchylił postanowienie własne z dnia 27 maja 2013 r. utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2013 r. dotyczące odmowy podjęcia zawieszonego postępowania w przedmiocie wymeldowania A z pobytu stałego w miejscowości K. nr [...], gm. J.. Zdaniem Wojewody Wielkopolskiego, najważniejszym elementem instytucji zagadnienia wstępnego jest istnienie zależności między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Zatem zdaniem organu odwoławczego, choć przyczyny i okoliczności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez A mają istotne znaczenie w sprawie o wymeldowanie, to jednak do dokonania ustaleń w tym zakresie właściwy jest organ rozpoznający sprawę, bez konieczności czekania na wynik postępowania prowadzonego przez organy Policji i Prokuratury. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela powyższe stanowisko Wojewody Wielkopolskiego, które organ ten zawarł w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem Sądu, okoliczności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez A mają istotne znaczenie w sprawie o wymeldowanie, niemniej jednak ustalenia w tym zakresie może poczynić organ rozpoznający sprawę, bez konieczności oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy w postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko X. Rozstrzygnięcie kwestii trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego mieści się bowiem w kompetencjach organu administracyjnego prowadzącego sprawę o wymeldowanie z lokalu mieszkalnego, niezależnie od toczącego się postępowania przed sądem powszechnym (por. wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1124/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stanął więc na stanowisku, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że toczący się proces karny uniemożliwia organowi administracji wydanie decyzji rozstrzygającej o żądaniu przewidzianym w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), tym samym, że stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ administracji wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. To do organu należy ustalenie spełnienia przesłanek uzasadniających wymeldowanie danej osoby, tym samym stwierdzenie że utraciła ona uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Zatem ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez uczestniczkę postępowania nie jest wyłączone z właściwości orzekającego w sprawie meldunkowej organu administracji. W tej sytuacji, ów organ uprawniony jest do dokonywania w tym przedmiocie ustaleń faktycznych, poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego i ocenę zebranego na tą okoliczność materiału dowodowego zgodnie z obowiązującymi zasadami postępowania i w tym zakresie nie może uchylać się od rozpoznania sprawy oraz wydania decyzji, powołując się na toczące się postępowanie karne, mogące obejmować ustalenia w analogicznym zakresie. W związku z powyższym należy podkreślić, że w postępowaniu z wniosku o wymeldowanie istotne jest ustalenie przez organ czy osoba, która ma być wymeldowana opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania trwale i dobrowolnie. Jednakże ustalenia w tym zakresie mają charakter faktycznych, a takie ustalenia nie mogą stanowić przedmiotu prejudykatu (por. wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 163/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywistym jest fakt, że niekiedy postępowanie karne lub cywilne może zawierać istotne w sprawie administracyjnej ustalenia w przedmiocie "charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu" przez osobę wskazaną w żądaniu wymeldowania, nie oznacza to jednak – jak wskazano – aby przedmiot tych ustaleń mógł być kwalifikowany jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 821/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przyczyn wyżej omówionych postanowienie organu pierwszej instancji należało uznać za wydane z oczywistym naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i słusznie zostało ono uchylone przez organ odwoławczy. Mając zatem na uwadze fakt, że postanowienie organu pierwszej instancji zostało zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego wyeliminowane z obrotu prawnego, Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Należy także zauważyć, że rozstrzygnięcie Wojewody Wielkopolskiego czyni zadość wskazówkom zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 marca 2014 r. o sygn. akt II SA Po 964/13. W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił (pkt I sentencji) na podstawie art. 151 P.p.s.a. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącej Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. (pkt II sentencji), stosując odpowiednio zasady określone w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, mając na uwadze wniosek pełnomocnika w tym przedmiocie, charakter spawy i fakt nieopłacenia kosztów zastępstwa procesowego nawet w części.