II SA/Po 931/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 04 kwietnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.A. K. na uchwałę Rady Powiatu z dnia [...] listopada 2016r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący J. A. K. wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata (k. 65 akt sąd.). Argumentował, że prowadzi gospodarstwo domowe tylko z żoną. Posiada dom jednorodzinny w W. o powierzchni [...] m² o wartości około [...] zł oraz samochód osobowy z 2008r. o wartości około [...] zł. Zgromadził oszczędności w wysokości [...]zł. Nadto skarżący oświadczył, że uzyskuje rentę w wysokości [...] zł. i dietę radnego w wysokości [...] zł, a jego żona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...]zł. Miesięczne wydatki to: woda [...] zł, energia elektryczna [...] zł, ogrzewanie domu w okresie grzewczym [...]zł, telefony [...] zł, leki [...] zł oraz roczne koszty ubezpieczenia domu [...] zł i samochodu [...] zł. Skarżący wskazał, że ponosi koszty dojazdów do Kliniki w związku ze schorzeniami. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 §1 pkt 1 d) P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach ze stosunków służbowych. Stąd skarżący wnosząc skargę w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). Wobec powyższego skarżący zwolniona jest na mocy ustawy z obowiązku poniesienia wszystkich kosztów sądowych związanych z udziałem w niniejszej sprawie - art. 239 §1 pkt 1 d) P.p.s.a. W tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku skarżącego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie umarza się (art. 249a P.p.s.a.). Wnioskodawca złożył także wniosek o ustanowienie adwokata, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o sytuację majątkową, rodzinną i finansową. Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy chociażby w części spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, chociażby w części. Z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o prawo pomocy tymczasem wynika, że osiągane dochody w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Skarżący wykazał, że rodzina uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej kwocie [...]zł netto miesięcznie, do tego dochodzą dochody skarżącego z tytułu mandatu radnego w wysokości [...]zł Natomiast łączne stałe koszty utrzymania domu i rodziny wynoszą [...]zł. Przyjąć zatem należy, że skarżący pokrywa z uzyskiwanych dochodów wszystkie konieczne koszty utrzymania całej rodziny. Co więcej wygospodarował oszczędności w kwocie [...]zł, które stanowią wolne środki, jakie pozostały po uiszczeniu wszystkich wydatków skarżącego i rodziny. Część tej kwoty może, zatem przeznaczyć na pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru. Przy czym zadeklarowane oszczędności przewyższają przewidywane koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżący nie podał przy tym by miał jakieś zaległości, czy trudności w regulowaniu swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia, ubezpieczenia, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Nie podał też, że wspiera się środkami uzyskiwanymi z kredytów, czy pożyczek. Istotą prawa pomocy jest bowiem udzielenie pomocy finansowej tylko takim osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skorzystać z tego dobrodziejstwa mogą jedynie wnioskodawcy w sytuacji, gdy środki jakimi dysponują pozwalają tylko na poniesienie koniecznych i niezbędnych wydatków bieżącego utrzymania rodziny. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać strona, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienia kosztów postępowania. Skoro skarżący pokrywa wszystkie swoje zobowiązania z uzyskiwanych dochodów oraz gromadzi oszczędności w kwocie przewyższającej wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie, to brak przesłanek do zwolnienia z obowiązku poniesienia tych wydatków. Zasadą jest, że skoro skarżący dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść strona inicjująca postępowanie sądowe. Skoro skarżący ma możliwości by gromadzić oszczędności, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie potrzeby swoje i rodziny, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania. W takim stanie rzeczy, przyjąć należy, że skarżący dysponuje wolnymi środkami finansowymi, z których może pokryć koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 249a i art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska