II SA/Po 932/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) Sędziowie Sędzia NSA Rafał Batorowicz As.sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2004 r sprawy ze skargi F. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich ; o d d a l a s k a r g ę /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ M.Dybowski /-/ R.Batorowicz Ostateczną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa z 1991 r.) pozbawił F. S.uprawnień kombatanckich , przyznanych przez ZBoWiD w P. decyzją z dnia [...] r. wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż w okresie zaliczanym jako działalność kombatancka F. S. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. We wniosku z dnia [...] r. F. S., powołując się na swe wcześniejsze pisma z [...], [...], [...] i [...] r. wskazał, że stara się o nabycie praw kombatanckich z tytułu przymusowego wywiezienia Go- jako małoletniego- do Niemiec i tam zniewolenie przez pracę przymusową na równo z osobami dorosłymi od [...] do końca wojny 1945 r. Wnioskodawca dołączył do wniosku 9 kserokopii dokumentów z okresu zniewolenia i kserokopię artykułu "Rejestracja młodzieży". W piśmie z dnia [...] r. Wnioskodawca wskazał w szczególności, że wie, iż każda osoba wywieziona przymusowo do Niemiec w latach 1939-45, otrzymuje wynagrodzenie za poniesione represje; F. S. natomiast posiada dokumenty, "że w sprawie deportacji do Niemiec był załatwiony przez formacje Reichsfuhrera SS i Szefa Policji Niemieckiej H. Himmlera i tam pod ich opieką" ( k. 19). Pismem z dnia [...] r. Wnioskodawca nadesłał wypełniony i podpisany przezeń kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego; nadto Skarżący zaznaczył, że nadal uważa, że Jego zniewolenie było inne- polityczne. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.- dalej ustawa z 1996 r.) przyznał F. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze określonym w art. 3 ust. 1 tej ustawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Wnioskodawca wniósł o rozpatrzenie jego wniosku ponownie o nabycie praw kombatanckich. W decyzji z dnia [...] r. nie odniesiono się do dokumentu "Anmeldung", na którym znajduje się napis " Der Reichsfuhrer SS i Szef Niemieckiej Policji", którym był zbrodniarz wojenny H. Himmler. Skarżący jako czternastolatek był przez oprawców Himmlera odebrany matce i przemocą, samotnie wywieziony do Niemiec. W transporcie z J. w dniu [...] r., było tylko dwu czternastolatków- Wnioskodawca i T. J., którego ojca poszukiwano. Hitlerowcy zastosowali haniebne ustawy w sprawie polskiej młodzieży, wykorzystywanej dla machiny wojennej Nadludzi. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, i art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że Skarżącemu przyznano świadczenie pieniężne w maksymalnym wymiarze, z tytułu deportacji do pracy przymusowej, na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 1996 r. Z tytułu deportacji do pracy przymusowej nie przysługują uprawnienia kombatanckie, określone w ustawie z 1991 r., lecz uprawnienie do świadczenia pieniężnego, określone w ustawie z 1996 r. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego F. S. podniósł argumenty, uprzednio podniesione w pismach z dnia [...], [...], [...] i [...] r. Nadto Skarżący w szczególności wskazał, że F. S. został umieszczony w wielkim gospodarstwie rolnym L. E., a T. J. u sąsiadującego gospodarza. Arbeitskartę wystawiono Skarżącemu dnia [...] r. i w tym okresie armie sprzymierzone znajdowały się w pobliżu granic III Rzeszy. Od [...] r. do [...] r. liczył się jedynie "Anmeldung", który zabrali Skarżącemu konwojenci w J., a odzyskał go- wraz z kartą pracy- po wyzwoleniu. W ocenie Skarżącego zniewolenie Jego i T. J. było wywołane tym, że aparat nazistowski chciał uzyskać z Ich korespondencji z rodzinami informacje o miejscu ukrycia ojca T. J.. Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadną. Ustawodawca w obu ustawach odmiennie uregulował przesłanki nabycia ( bądź zachowania) uprawnień kombatanckich ( w ustawie z 1991 r.) i nabycia prawa do świadczenia pieniężnego ( w ustawie z 1996 r.). W szczególności zatem przesłanki nabycia prawa do świadczenia z ustawy z 1996 r., nie rodzą uprawnień kombatanckich ani nie pozwalają na zachowanie uprawnień kombatanckich z ustawy z 1991 r. W art. 2 ustawy z 1996 r., ustawodawca definiuje pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm). Skarżący zdaje się nawiązywać do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim (" surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. M.Szymczaka- PWN 1992 t.3 s.47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W.Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s.438-9) i z tego rozumienia wyprowadza błędny wniosek, że podleganie represjom w rozumieniu ustawy z 1996 r., pozwala na zachowanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z 1991 r. W przypadku Wnioskodawcy- w 1941 r. czternastoletniego chłopca- podniesione we wniosku wywiezienie do pracy przymusowej w niemieckim gospodarstwie w miejscowości G. K. D. w S., było represją w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represje w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem, nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych ( art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1). Art. 1 ustawy z 31.5.1996 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy- w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne ( uzasadnienie uchwały 7 S NSA z 12.10.1998- ONSA 1/99/1). Represja powołana przez Skarżącego we wniosku wypełnia przesłanki z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, co decyduje o trafności zaskarżonej decyzji. Także katalog zdarzeń, z którymi ustawodawca wiąże nabycie bądź zachowanie uprawnień kombatanckich, jest określony w art. 1 ust. 2, art. 2, art. 4 ustawy z 1991 r. w sposób wyczerpujący. Nie ulega wątpliwości, że pobyt Skarżącego na robotach przymusowych w gospodarstwie rolnym L.E. w G. nie był pobytem w hitlerowskim więzieniu, obozie koncentracyjnym czy ośrodku zagłady czy w innym miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych. Mimo, że Skarżący został zarejestrowany przez służby policyjne (k. 5 akt sądowych), Skarżący nie pozostawał do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa w rozumieniu art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 lit. b ustawy z 1991 r. F. S. nadmierną uwagę przywiązuje do faktu sporządzenia owego dokumentu z pieczęcią o treści " Der Reichsfuhrer SS i Szef Niemieckiej Policji". Dnia [...] r. Policja niemiecka wydała akty prawne, którymi regulowała status prawny Polaków wywożonych do pracy przymusowej, pozbawiając ich wszelkich praw, które przysługiwały pracownikom- obywatelom III Rzeszy. Nie świadczyło to jednak o szczególnym statusie Skarżącego ( który nie podnosi, że sam prowadził jakąkolwiek działalność konspiracyjną przeciwko III Rzeszy), a świadczy to jedynie o policyjnym i totalitarnym modelu państwa hitlerowskiego i pogardzie dla zasad praworządności formalnej ( J. Nowacki "Teoretyczne problemy praworządności" PWN 1982; F. Ryszka "Państwo stanu wyjątkowego" Ossolineum 1985 s.312-313, 315, 428-431, 467-470, 320, 330, 335-341). Brak jakiejkolwiek przesłanki, by uznać, że praca w gospodarstwie rolnym L. E. w G., pozostawała w jakimkolwiek związku z tym, że zbrodniarz wojenny F. E., był dowódcą "grupy E." (k. 19). Na charakter pracy przymusowej nie wpływa także późne wystawienie Arbeitskarty, tym bardziej, że wyraźnie wskazano w niej, że pobyt Skarżącego datuje się od [...] r. ( k.6). Wobec powyższego skargę należało oddalić (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). /-/ L.Drewniak-Żaba /-/M.Dybowski /-/ R.Batorowicz JFS