II SA/Po 932/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 932/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. /-/ I. Paluszyńska T. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem organu administracji, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, opisaną w rubrum. U dołu skargi zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (k. 14). W odpowiedzi na wezwanie Sądu o złożenie wniosku na urzędowym formularzu Skarżący odesłał Sądowi wypełniony i podpisany formularz (k. 20-21). W uzasadnieniu wniosku wskazał na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika, brak dochodów, brak oszczędności, napisał, że nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego, korzysta z ofiarności innych osób, nie ma miejsca pobytu stałego lub czasowego, korzysta z pobytu u innych osób. Zarządzeniem z dnia 13 listopada 2015 r. referendarz sądowa zwróciła się do Skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o materiał znajdujący się w aktach sprawy: opisanie wszystkich źródeł dochodów, podanie czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, wskazanie obrotów na posiadanych rachunkach bankowych, opisanie wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości, wskazanie wszystkich posiadanych i użytkowanych samochodów, spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania Skarżącego (k. 23, 24, 25), W zakreślonym terminie Skarżący podał, że wszystkie źródła dochodów zostały opisane we wniosku, PUP wydał decyzję odmowną – zdaniem Skarżącego ewidentnie naruszając prawo, zeznanie podatkowe skarżącego za 2014 r. nie istnieje. Nadto Skarżący wniósł o przesłuchanie na okoliczność wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 26). Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 932/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiła przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisała, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego, zdaniem referendarza sądowego, nie wykazał. Dalej podkreśliła, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1257). Brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Postanowienie referendarza sądowego doręczono Skarżącemu w dniu 24 grudnia 2015 r. (k. 38). W zakreślonym terminie Skarżący wniósł sprzeciw (nazwany zażaleniem). Napisał, że nie godzi się z postanowieniem w całości. Podkreślił, że osoba może posiadać nic – a więc nie posiadać czegokolwiek i też może mieć brak takich składników, jakich podania wymaga się w formularzu wniosku o przyznanie pomocy prawnej, przy czym skoro czegoś jest brak, to oczywistą oczywistością jest, że tego czegoś po prostu nie ma - a więc to coś po prostu nie istnieje. Nadto napisał, że wbrew gołosłownym twierdzeniom referendarza sądowego w nie podał w ogóle do akt tej sprawy iż od kwietnia 2009 r. pozostaje na utrzymaniu rodziny, zamieszkuje przy rodzinie, od 2009 r. korzysta ze środków do życia otrzymywanych od rodziny, zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej - albowiem podał zupełnie inaczej. Dalej podkreślił, że złożył w pełni sporządzony wniosek o przyznanie prawa pomocy, gdyż wszystkie rubryki formularza są wypełnione, i to rzetelnie, zgodnie ze stanem faktycznym. Wniosek przedstawia sytuację Skarżącego taką, jaka ona jest, natomiast o ile referendarz sądowy powziął wątpliwości, o tyle obowiązany był wątpliwości te zweryfikować - czego nie uczynił. Dalej napisał, że w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy i w jego uzupełnieniu podał, że nie prowadzi własnego gospodarstwa domowego ani też nie prowadzi gospodarstwa domowego z kimkolwiek a jedynie korzysta z gospodarstwa domowego innych osób, w związku z czym nie można stwierdzić, jak napisała referendarz sądowy, że Skarżący nie podał dochodu osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, albowiem z kimkolwiek wspólne prowadzenie przez Skarżącego gospodarstwa domowego nie istnieje. Dalej zarzucił referendarz sądowemu, że w zakwestionowanym postanowieniu napisała najpierw, że Skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej, aby dalej napisać, że Powiatowy Urząd Pracy nie wydał decyzji o zarejestrowaniu czy odmowie zarejestrowania skarżącego jako bezrobotnego. Dalej zarzucił brak zaakceptowania tego, że skoro osoba nie posiada środków finansowych i to wykazuje, a z kolei żaden organ państwowy nie wydaje zaświadczeń, że określona osoba nie posiada zatrudnienia (brak informacji z ZUS), oraz nie uzyskuje dochodu (brak zaświadczenia z US), nie posiada lokat bankowych, to twierdzenie o złożeniu niepełnego oświadczenia o stanie majątku i dochodów jest gołosłowne. Ocenił, że przytoczone w zakwestionowanym postanowieniu orzeczenia sądowoadministracyjne nie dotyczą okoliczności jego sprawy, albowiem dotyczą one spraw, których przedmiotem nie jest brak wiary sądu w pełni przedstawione oświadczenie wnoszącego - w którym wnoszący wykazuje iż nie posiada środków ani dochodów pozwalających mu na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy przede wszystkim wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), modyfikująca m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Na mocy jej art. 2, w sprawach wszczętych od tej daty, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa, bowiem skarga wniesiona została 10 września 2015 r. (data oddania pisma w biurze podawczym SKO), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a więc wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy - art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu Sąd stwierdza, że podziela stanowisko zawarte w postanowieniu WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt II SAB/Po 88/14, wydane zresztą w sprawie ze skargi Skarżącego, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że sytuacja materialna Wnioskodawcy jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że Skarżący powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie podnoszonych przez siebie okoliczności. Skarżący zdaje się mylić swoje gołosłowne oświadczenie o braku posiadania jakiegokolwiek majątku i dochodów, poparte równie gołosłowną informacją o życiu na koszt anonimowych osób, z rzetelnym i wiarygodnym opisem swojej sytuacji majątkowej i dochodowej. Lektura wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 20-21v) nie daje żadnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego, lektura odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego (k. 26) nadal niczego nie wnosi do sprawy. Sąd stwierdza, że Skarżący, mając świadomość stwierdzonych braków w złożonym oświadczeniu majątkowym, nie uzupełnił go o niezbędne informacje. Także lektura sprzeciwu (nazwanego zażaleniem) niczego nie wyjaśnia co do sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego. Dalej Sąd stwierdza, że wykazane przez Skarżącego rozbieżności między treścią pism z zakresu prawa pomocy i twierdzeniami zakwestionowanego postanowienia, nie mogą obalić oceny referendarza sądowego, skoro Skarżący nadal, w kolejnym piśmie (zażaleniu) niczego nie wyjaśnił odnośnie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Sąd stwierdza, że referendarz sądowy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie, odmawiając przyznania prawa pomocy. Oświadczenie o braku czegokolwiek nie może być przez Sąd uwzględniane bezkrytycznie, tym samym nie jest wystarczające, a konieczność wykazania tych okoliczności ciąży na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i może mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie wydatków związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. T. K. nadal nie wykazał, aby takie przesłanki zachodziły. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ I. Paluszyńska