II SA/Po 932/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Po 932/15 wydanego w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lipca 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Po 932/15. /-/ Izabela Paluszyńska Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2015 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez tutejszy Sąd orzeczeniem z dnia 18 lutego 2016 r. Następnie skarżący w dniu 20 października 2016 r. po raz kolejny złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF skarżący wskazał na "brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika w urzędu, brak dochodu, brak oszczędności, brak pracy z powodu odmowy zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy", "brak dostępu do pomocy oferowanej przez powiatowy urząd pracy oraz pomocy społecznej, która odmówiła przyznania z powodu braku posiadania meldunku i adresu lokalu własnego zamieszkania – których po prostu nie ma". Nadto powołał się na "trudności w znalezieniu pracy z powodu braku tej pracy oraz z powodu braku meldunku formalnego i też adresu lokalu własnego zamieszkania, a także z powodu nieprzyjemnych czynności", opieszałości, naruszenia prawa, które od wielu lat skarży, a także złośliwych pomówień o jego osobie powodujących nieprzychylność wielu osób, w tym okolicznych pracodawców, wobec jego osoby. W dalszej części wniosku skarżący wskazał na brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego. Poza tym powołał się na brak nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz brak przedmiotów o wartości powyżej 5 000 zł, jak i brak majątku. Skarżący wskazał również na brak tytułu do uzyskiwania dochodów oraz na brak dochodu. Wyjaśnił, że ma zobowiązania z tytułu pożyczek prywatnych, obecnie w sumie już około 30 000 zł, względem znajomych i bliskich osób, związanych z wieloletnim utrzymywaniem go z powodu braku pracy, a przez to dochodu na utrzymanie się. Skarżący, wezwany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w odpowiedzi na każdy z punktów wezwania podał w piśmie z dnia 13 listopada 2016 r., że wszystko zostało podane w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, doręczonego Sądowi w dacie 20 października 2016 r. i żądał podania podstawy prawnej uzasadniającej żądanie złożenia dodatkowych oświadczeń, jak i wyjaśnień, w tym także podstawy prawnej podania przez skarżącego kosztów ponoszonych przez inne osoby niż tylko skarżący. Ponadto udzielił negatywnej odpowiedzi na pytanie dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r., wydanym na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. i art. 249a P.p.s.a., zostało umorzone postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie (ponownego) wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 1), jak również nastąpiła odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt 2). W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że szczególny przepis względem art. 199 P.p.s.a., tj. art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., stanowi o ustawowym zwolnieniu skarżącego z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach, w których przedmiotem skargi jest działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej; stąd też, wnosząc skargę w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, skarżący z mocy prawa nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 – art. 213 P.p.s.a.). Wobec tego orzecznik uznał, że rozpoznanie wniosku skarżącego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne, co skutkuje umorzeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy w powyższym zakresie (art. 249a P.p.s.a.). Odnosząc się do tej części wniosku, która dotyczyła ustanowienia pełnomocnika z urzędu, orzecznik stwierdził, że skarżący składał już wniosek w tym zakresie i został on rozpoznany odmownie, zatem korzysta z przymiotu prawomocności; stąd też w tym zakresie ponowny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu winien być rozpoznany na podstawie art. 165 P.p.s.a., a w takim postępowaniu (wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) nie należy dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów, co ma miejsce przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Zdaniem referendarza, należała w tym zakresie porównać sytuację określoną w dwóch wnioskach, a następnie dokonać oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, zaś w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, zdecydować, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Orzecznik odwołał się do przedstawionej przez tutejszy Sąd w postanowieniu z dnia 18 lutego 2016 r. oceny pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części i stwierdził, że w aktualnym wniosku z dnia 20 października 2016 r. – tak samo, jak w poprzednim – skarżący powołał się zwłaszcza na brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, brak dochodów, brak pracy, brak jakiegokolwiek majątku, wartościowych ruchomości i brak oszczędności oraz na brak pomocy ze strony urzędu pracy i pomocy społecznej; również w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy stwierdził, że wszystkich informacji udzielił we wniosku, uzupełnienie wniosku ograniczył zarazem do polemiki z treścią wezwania, w ramach której kwestionował podstawę prawną do zobowiązania skarżącego do uzupełnienia wniosku. Referendarz podniósł, że skarżący, tak samo jak poprzednio, poza własnymi oświadczeniami, nie udzielił żadnych informacji potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i finansowy, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych w celu uwiarygodnienia i udokumentowania podnoszonych twierdzeń. Zdaniem orzecznika, analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy, który był poddany ocenie na wcześniejszym etapie postępowania sądowego, oraz aktualnego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu – wskazuje, że dane w nich zawarte nie uległy żadnej zmianie, w szczególności skarżący nie wykazał, że bieżąca sytuacja finansowa uległa pogorszeniu; nadal bowiem skarżący odwołuje się jedynie do braku jakichkolwiek środków, uniemożliwiając zarazem weryfikację tych twierdzeń. W ocenie referendarza, skarżący w istocie nadal nie przedstawił żadnych konkretnych danych pozwalających zobrazować jego rzeczywistą sytuację rodzinną, majątkową i finansową, nie wskazuje dowodów, które potwierdzałyby faktyczną sytuację, w jakiej się znajduje, a skoro skarżący nadal nie udziela wolnych od wątpliwości, pełnych informacji służących ocenie jego sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, to okoliczności istotne dla rozpoznania wniosku po prawo pomocy nie uległy zmianie od daty wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego referendarz uznał, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie i brak jest przesłanek do zmiany stanowiska w tym przedmiocie pozwalającej przyznać skarżącemu prawo pomocy w części i ustanowić dla niego pełnomocnika z urzędu. Postanowienie referendarza sądowego doręczono skarżącemu w dniu 3 lutego 2017 r. (k. 168). Skarżący w terminie, w dniu 7 lutego 2017 r., wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 26 stycznia 2017 r. (k. 169), w którym stwierdził, że nie godzi się z zaskarżonym postanowieniem w całości i domaga się jego uchylenia i przekazania referendarzowi do ponownego rozpatrzenia. Podniósł, że referendarz sądowy naruszył jego prawa procesowe i konstytucyjne, mimo że oświadczenia skarżącego, przedstawiające okoliczności uzasadniające zwolnienie go z kosztów sądowych, są rzetelne i zgodne ze stanem faktycznym, a nie da się udokumentować nieistnienia innych okoliczności, tj. w odniesieniu do tego, czego brak w oświadczeniu strony. Ponadto podniósł, że referendarz nie zwrócił się do właściwych organów publicznych celem zweryfikowania stanu faktycznego objętego oświadczeniem. W dalszej części uzasadnienia sprzeciwu skarżący sformułował inwektywy pod adresem referendarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprzeciw jest niezasadny, wobec czego należało utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r. W pierwszej kolejności należy odnieść się do rozstrzygnięcia zawartego w pkt. 1 zaskarżonego postanowienia. Otóż, czego najwyraźniej skarżący nie dostrzegł, przyczyną umorzenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych jest fakt korzystania przez skarżącego z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowym, bowiem sprawa dotyczy pomocy i opieki społecznej, a zatem spełniona jest przesłanka z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Wobec powyższego całkowicie zasadne było zastosowanie w sprawie art. 249a w zw. z art. 258 § 1 pkt i § 2 pkt 7 P.p.s.a. i umorzenie postępowania w tym zakresie, bowiem rozpoznanie wniosku jest w tej części zbędne. Co się zaś tyczy drugiego z rozstrzygnięć zawartych w zaskarżonym postanowieniu, Sąd stwierdza, że stanowisko referendarza sądowego jest całkowicie trafne. W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania skarżącego, domagającego się przyznania prawa pomocy w całości. Zatem skoro skarżący po prawomocnym zakończeniu pierwszego postępowania (wpadkowego) w przedmiocie prawa pomocy – postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. tutejszy Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy – po raz kolejny złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, to należało go rozpatrzyć na podstawie art. 165 P.p.s.a., tj. w trybie zmiany postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. To zaś wymagało stwierdzenia, czy zaszła zmiana okoliczności sprawy, które były podstawą faktyczną lub prawną poprzedniego rozstrzygnięcia. Niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem wykazanie zmiany okoliczności sprawy, co wynika z powołanego przepisu. Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych. Bez tego rodzaju zmiany okoliczności sprawy, wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone. W odniesieniu do prawa pomocy zmiany okoliczności sprawy musiałyby być na tyle widoczne, aby miały wpływ na weryfikację dotychczasowego negatywnego stanowiska sądu w odniesieniu do wniosku, a zatem w istocie zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt I GZ 220/07 oraz z dnia 9 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 336/14 – dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W szczególności zmiana ta może dotyczyć okoliczności wskazanych w art. 246 § 1 oraz art. 252 § 1 i art. 255 P.p.s.a. W ocenie tutejszego Sądu, skarżący w ponowionym wniosku 20 października 2016 r. (na formularzu PPF) i 31 października 2016 r. (zawartego w zażaleniu na postanowienie z dnia 14 października 2016 r.) nie wskazał żadnych istotnych i zarazem nowych okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego wniosku. Podkreślić też należy, że na żadnym etapie postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący nie złożył oświadczenia majątkowego o treści pozwalającej dokonać rzeczowej i całościowej oceny jego zdolności płatniczych, mimo skierowanego do niego wezwania w tym przedmiocie. W konsekwencji nie wykazał zaistnienia przesłanek do zmiany dotychczasowego stanowiska tutejszego Sądu. Informacje wskazane w ponowionym wniosku, a dotyczące stanu majątkowego i sytuacji materialnej skarżącego oraz przyczyn niemożności korzystania z pomocy społecznej, pomocy urzędu pracy oraz trudności w znalezieniu pracy nie zmieniają tego podstawowego wniosku, że sytuacja skarżącego nie uległa zmianie w stosunku do tej, która była przedmiotem orzekania przez tutejszy Sąd przy wydawaniu postanowienia z dnia 18 lutego 2016 r. Skarżący konsekwentnie podaje, że od wielu lat utrzymuje się z pożyczek czy też pomocy osób prywatnych (znajomych i osób bliskich) i nie dysponuje żadnym majątkiem ani dochodem, jak i nie korzysta z pomocy społecznej (w tym z pomocy dla bezrobotnych). Są to zatem rodzajowo takie same informacje, jak zawarte we wcześniej składanych przez Skarżącego wnioskach i oświadczeniach. Strona nie wskazała na jakiekolwiek nowe, nieznane sądowi okoliczności, które świadczyłyby o pogorszeniu się jej sytuacji materialnej w okresie po wydaniu postanowienia z dnia 18 lutego 2016 r. i mogłyby doprowadzić do zmiany oceny poprzednio wyrażonej w kwestii przyznania stronie prawa pomocy. Warto również w tym miejscu podkreślić, że skoro skarżący we wniosku nie powołuje żadnych nowych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, to sam fakt, że strona ocenia swoją sytuację inaczej niż sąd rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym zakresie. Przewidziana w art. 165 P.p.s.a. nie służy ponownemu rozpatrzeniu argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz ma na celu umożliwienie zmiany postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, w przypadku gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W razie zaś braku wykazania przez stronę, że okoliczności sprawy uległy zmianie przepis art. 165 P.p.s.a. nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 26/15, dostępne jw.). Zdaniem tutejszego Sądu skarżący – ponawiając wniosek o prawo pomocy, a zarazem nie przedstawiając żadnych okoliczności na poparcie tez kwestionujących postanowienie z dnia 18 lutego 2016 r. – w istocie prowadzi jedynie polemikę z ocenami wcześniej wyrażonymi przez tutejszy Sąd. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić żadnych wątpliwości, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej realnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, uchylając się tym samym od złożenia pełnego oświadczenia majątkowego. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego konsekwentnie nie przedstawiał żadnych okoliczności pozwalających ustalić rzeczywistą sytuację finansową i rodzinna, ograniczając się do polemiki z treścią wezwania czy rozstrzygnięcia Sądu. Wnioskodawca, mając świadomość braków składanych oświadczeń majątkowych, nadal nie dokłada należytej staranności w wykazaniu, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Na obecnym etapie postępowania kolejne ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku jakiegokolwiek dochodu nie pozwalają jednoznacznie wnioskować o zdolnościach płatniczych skarżącego. Tym bardziej, że strona ma świadomość tego, że podnoszonym przez niego dotychczas żądaniom w zakresie przyznania prawa pomocy nie towarzyszyły niezbędne elementy wniosku o przyznanie prawa pomocy, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i finansowym. Złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy o takiej samej treści, jak dotychczas ma ten skutek, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy w niniejszej spawie. W tym stanie rzeczy ponowne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku w zakresie ponownego wzywania skarżącego do uzupełniania informacji dotyczących jego bieżącej sytuacji. Skoro skarżący, wbrew ciążących na nim obowiązkom, nie przedstawia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i osobistej, to należy przyjąć, że brak jest nadal ustaleń faktycznych, które mogą stanowić tło dla weryfikacji kondycji finansowej oraz stanu rodziny wnioskodawcy w niniejszej sprawie. Podsumowując dotychczasowe rozważania, Sąd stwierdza, że wobec niewskazania przez stronę skarżącą nowych okoliczności uzasadniających zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 18 lutego 2016 r., słusznie referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 26 stycznia 2017 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Izabela Paluszyńska