II SA/Po 933/21

Dnia 18 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 roku sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Burmistrz Miasta i Gminy S. (dalej jako Burmistrz), decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], działając na podstawie art.104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021.735 dalej k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art.8, art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020.1876 ze zm. dalej u.p.s.), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia II lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. z 13 lipca 2018 r. poz. 1358) przyznał J. L. (dalej jako strona lub skarżąca) świadczenie pieniężne z pomocy społecznej: - Zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na zakup środków czystości w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na zakup środków ochrony osobistej przeciw COVID 19 w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na opłatę czynszu w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na pokrycie kosztów dojazdu i powrotu na konsultację medyczną do P. w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na częściowe dofinansowanie zakupu piżam w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na zakup spodni w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na pokrycie kosztów robocizny w łazience i refundację zakupu włącznika światła w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na zakup specjalistycznych past do zębów w wysokości [...] zł, - Zasiłek celowy na częściową refundację zakupionej lampy do łazienki w wysokości [...] zł Łączna wysokość [...] zł. Na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego organ stwierdził, że skarżąca spełnia kryteria ustawy o pomocy społecznej określone w art. 8 ust. 1. Łączny dochód rodziny ustalony zgodnie z art. 6 ust. 3 i 4 oraz art. 8 ust. 3-13 u.p.s. wynosi [...] zł, co stanowi w przeliczeniu na osobę kwotę [...]zł i nie przekracza dochodu określonego w art. 8 ust. 1. Organ wskazał, że mając na względzie fakt, iż posiadane środki finansowe nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb gospodarstwa domowego istnieją przesłanki do przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. J. L. odwołała się od ww. decyzji, kwestionując wysokość zasiłku na żywność, środki higieny osobistej i czystość oraz ochrony przeciwko COVID19. Jej zdaniem przyznane kwoty są niewystarczające, a ona nie jest w stanie pokryć tych potrzeb z otrzymywanego zasiłku stałego. Podkreśliła, że decyzja nie uwzględnia aktualnego wzrostu cen wielu towarów. Podała, ze wnosiła o [...] zł na zakup 2 piżam z długim rękawem (wg kosztorysu), a przyznano jej tylko [...] zł. Piżam potrzebuje na wyjazd uzdrowiskowy. Podobnie w przypadku lampki do łazienki- otrzymała tylko [...] zł, a potrzeba zgodnie z fakturą [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust 1 ustawy z dnia 12 października 1994r.o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 570), art. 127 § 2 , art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 do art. 4 ,art. 7 pkt. 2 do 15 , art. 8 ust.1 pkt. 1 oraz art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. oraz §1 pkt 1 lit."a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r.w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r., poz. 1358), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że organ I instancji przyznał stronie łącznie kwotę [...]zł zasiłków celowych. Burmistrz przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, sporządził w dniu [...] września 2021 r. aktualizację wywiadu środowiskowego (k. 13). Według ustaleń organu I instancji skarżąca prowadzi nadal samodzielne gospodarstwo domowe . Dochód Pani J. L. stanowi: zasiłek stały w kwocie miesięcznej [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł (łączny dochód wynosi zatem [...] zł), a więc jest niższy niż kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. Ustalono także, iż strona jest przewlekle chora (leczenie i konsultacje medyczne) i posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności . W ocenie Strony postępowania jej sytuacja zawodowa , materialna nie uległy zmianie w stosunku do poprzedniego wywiadu. Natomiast sytuacja zdrowotna pogorszyła się (oświadczenie z dnia [...] września 2021 r. k. 10). Strona postępowania z uwagi na stan zdrowia została zakwalifikowana przez NFZ do leczenia uzdrowiskowego (k.4 ). Poza tym organ I instancji wskazał, iż wniosek skarżącej został złożony w dniu [...] września 2021 r. zawierając skonkretyzowane finansowo oczekiwania Pani J. L. (k.2) Zostały one uściślone w treści wywiadu środowiskowego - zwłaszcza jeśli chodzi o wysokość oczekiwanego przez Stronę postępowania zasiłku celowego Organ odwoławczy, analizując ustalenia organu I instancji uznał, iż rozstrzygnięcie tego organu w sprawie przyznania zasiłku celowego w łącznej kwocie [...]zł, zapadłe przy uwzględnieniu postanowień art. 2 do art. 4, art. 7 pkt 2 do 15, art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust.1 i 2 u.p.s., jest w tym stanie prawnym oraz faktycznym sprawy zgodne z prawem. Przedmiotowa decyzja z dnia [...] września 2021r. została poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, przy uwzględnieniu ustaleń w związku z aktualizacją wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2021r. oraz zebranych w sprawie dokumentów - między innymi zestawieniem potrzeb bytowych, które zostały zabezpieczone dla strony postępowania w okresie od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] września 2021r. na łączną kwotę [...]zł. czyli średniomiesięcznie pomoc dla Pani Lekier wynosiła w tym roku [...] zł. Organ I instancji prawidłowo ustalił - na podstawie zebranych dokumentów - sytuację dochodową (stały dochód w wysokości [...] zł miesięcznie przy szerokiej co miesięcznej pomocy finansowej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych) oraz bytową skarżącej, która uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w wysokości określonej w decyzji z dnia [...] września 2021 r. Zdaniem Kolegium Burmistrz przeprowadził prawidłowo postępowanie wyjaśniające ustalając, iż potrzeby, które zgłosiła Pani J. L. mogą być zaspokojone w części i w wysokości określonej w decyzji. SKO stwierdziło, że nawet przy spełnieniu warunków do przyznania zasiłku celowego nie zawsze jest możliwe jego przyznanie w oczekiwanej wysokości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca ponownie wskazała, że kwestionuje wysokość pomocy m.in. na zakup 2 piżam z długim rękawem, braku [...] zł na lampkę do łazienki. Opisała szczegółowo swoją trudną sytuację zdrowotną. Wyjaśniła też, że jest osobą noszącą rozmiar góry 52 i spodni 46, lecz niskiego wzrostu (148 cm) i trudno jej kupić piżamę, która pasuje. Wskazała, że SKO nie odniosło się do zarzutów odwołania, a jedynie powieliło rozważania organu I instancji. Zignorowało jej argumenty dotyczące wzrostu cen i jej pogarszającej się sytuacji zdrowotnej i życiowej. Pełnomocnik z urzędu skarżącej w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2022 r. podtrzymała skargę, zarzucając naruszenie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4 u.p.s. w zw. z art. 6, 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 pkt 6, 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 14 u.p.s. poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego w sprawie, nierozważenie całości materiału dowodowego i przekroczenie zasady uznaniowości przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, co w szczególności znalazło odzwierciedlenie w braku odpowiedniego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej zwróciła uwagę na to, że zakup piżamy jest niezbędną i podstawową potrzebą skarżącej. Skarżąca potrzebuje piżamy z uwagi na częsty pobyt w szpitalu lub ośrodku rehabilitacji. Pełnomocnik wskazała, że skarżąca czuje się dyskryminowana i źle traktowana przez organy pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. przyznającą skarżącej świadczenie pieniężne z pomocy społecznej- zasiłki celowe na szereg zgłoszonych przez skarżąca potrzeb w łącznej wysokości [...] zł. W rozpatrywanej sprawie spór koncentruje się na wysokości przyznanego skarżącej świadczenia z pomocy społecznej. W toku sprawy skarżąca zakwestionowała w szczególności wysokość zasiłku celowego na częściowe dofinansowanie zakupu dwóch piżam. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżąca spełnia kryterium dochodowe albowiem jest osobą bezrobotną i utrzymuje się z zasiłku stałego oraz dodatku mieszkaniowego. Sporną kwestią jest natomiast wysokość przyznanej skarżącej pomocy, która jej zdaniem jest niewystarczająca do zaspokojenia zgłoszonych przez nią potrzeb. Wyjaśnić więc należy, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby (i to zawsze w pełnej, zgłoszonej wysokości) choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. W ocenie skarżącej przyznana przez organ kwota dofinansowania do zakupu dwóch piżam w wysokości [...] zł (z wnioskowanych [...] zł) jest niewystarczająca na zaspokojenie zgłoszonej potrzeby. Skarżąca zgłosiła zapotrzebowanie na piżamę z długim rękawem i nogawkami. Przedłożyła pismo, z którego wynika, iż koszt jednego kompletu to [...] zł (zob. k. 9 akt I instancji). Wskazać więc należy, że środki te, mimo, iż w ocenie skarżącej niewystarczające, z pewnością pozwalają na dofinansowanie zgłoszonej potrzeby, a nawet jej pełną realizację. Sąd weryfikując bowiem ceny bawełnianych piżam z długim rękawem i spodniami długimi lub ľ, z uwzględnieniem rozmiaru wskazanego przez stronę, znalazł oferty piżam w cenie 45-50 zł (dostępne np. na serwisie [...]). O ile więc skarżąca nie chce z własnych środków sfinansować zakupu drugiej piżamy w wybranym przez siebie sklepie w S., jest ona w stanie z otrzymanych środków zakupić dwie piżamy. Podkreślić trzeba, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku sfinansowania każdej zgłoszonej potrzeby i to w wysokości określonej przez wnioskodawcę. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń w żądanej przez nich wysokości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10, CBOSA). W okolicznościach sprawy należało uznać, że organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wynikającego z treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. przyznając skarżącej zasiłek celowy. Należy zauważyć, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią formę wspomożenia osób w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazły i mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jednocześnie ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe, co jest faktem powszechnie znanym. Skarżąca nie została pozbawiona pomocy bowiem otrzymała środki finansowe na wszystkie zgłoszone potrzeby, lecz nie w wysokości przez nią oczekiwanej. Powyższe oznacza, że organy przyznając zasiłek celowy nie pozbawiły skarżącej pomocy a jedynie, miarkując jej wysokość, przy uwzględnieniu poziomu środków finansowych jakimi dysponowały oraz sytuacji skarżącej, jak również potrzeb innych osób ubiegających się o pomoc, ograniczyły ją do kwoty jaką mogły przyznać. Odnosząc się do zarzutów stawianych w piśmie pełnomocnika Sąd wskazuje, że wprawdzie uzasadnienie zaskarżonych decyzji (w szczególności organu I instancji) nie zostało sporządzone w sposób rozbudowany, lecz zarzuty w tej mierze nie mogły doprowadzić do uchylenia decyzji, które odpowiadają prawu. Wskazać trzeba, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Z art. 39 u.p.s., wynika, że wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Jak już wyżej wskazano organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Na taki właśnie argument powołano się w zaskarżonych decyzjach (w szczególności I instancji) wskazując, że potrzeby o których zaspokojenie wystąpiła skarżąca mogą być zaspokojone w części, co jest uzależnione od posiadanych środków finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w myśl art. 3 ust. 4 u.p.s. Podkreślenia wymaga, że decyzja pierwszoinstancyjną wydana została po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, które zakończyło się dla skarżącej pozytywnym rozstrzygnięciem. Organ wnikliwie zweryfikował jej wniosek, przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy i w ramach budżetu jakim dysponuje przyznał pomoc na wszystkie zgłoszone przez J. L. potrzeby. Wbrew zarzutom pełnomocnika organy podjęły czynności w celu ustalenia sytuacji faktycznej i finansowej skarżącej (zob. kwestionariusz wywiadu środowiskowego). Wskazać też trzeba, że nawet jeśli koszty zgłoszonych nie są zbyt wygórowane, to nadal organ nie ma obowiązku sfinansowania ich w pełnej wysokości. Wobec tego podnoszone przez pełnomocnika zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Reasumując należy stwierdzić, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, a w szczególności dokonały potrzebnych ustaleń co do okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie owej pomocy. Z uwagi na przedmiot sprawy nie sposób było odnieść się do zarzutów skarżącej co do dyskryminowania jej i lekceważenia przez organy pomocy społecznej. Ewentualne zastrzeżenia co do tego skarżąca może wyrazić w skardze powszechnej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 poz. 329) skargę oddalił.