II SA/Po 939/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Małek (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Górecka Protokolant sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2006r. przy udziale sprawy ze skarg 1) Miasta M., 2) Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w P. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2004r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o d d a l a s k a r g i /-/M. Górecka /-/St. Małek /-/B. Drzazga Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2004r. – na podstawie przepisów art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2, art. 142 w związku z art. 4 pkt 9b1, art. 216 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) orzekł o: 1) odmowie zwrotu L. i M. K. części nieruchomości położonych w P. przy ulicy [...], a) zapisanej w księdze wieczystej Kw Nr [...] jako własność Miasta stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz część działek nr [...],[...] i [...] z arkusza mapy [...] obręb [...]; b) zapisanej w księdze wieczystej Kw Nr [...] jako własność Skarbu Państwa, stanowiącej część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] odpowiadających części dawnej działki nr [...] z księgi wieczystej Kw Nr [...]. 2) umorzeniu postępowania co do zwrotu części nieruchomości położonej przy ulicy [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw Nr [...] jako własność Miasta w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "A", stanowiącej część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...], odpowiadającą części dawnej działki nr [...] z księgi wieczystej Kw Nr [...]. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny. M. i L. K. umową sprzedaży z dnia [...] października 1979r. w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64) zbyli na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiącą działkę nr [...] z księgi wieczystej Kw Nr [...]. Nieruchomość została sprzedana w celu budowy na tym terenie osiedli mieszkaniowych – [...]. Działce nr [...] będącej przedmiotem sprzedaży odpowiada aktualnie: działka nr [...] oraz część działek [...],[...],[...] i [...] z arkusza mapy [...] obręb [...], a także część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...]. Na skutek podziału działki nr [...] przedmiotem postępowania stała się część działki nr [...] odpowiadająca części dawnej nieruchomości. Na części działki nr [...] nie zrealizowano celu określonego w umowie sprzedaży. Sporządzono projekt podziału tej działki, w wyniku którego powstała działka nr [...], jako zbędna na cel nabycia. Decyzją z dnia [...] października 2003r. orzeczono o zwrocie działki nr [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzono, iż nie zachodzą podstawy (art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) do zwrotu nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] oraz części działek nr [...],[...],[...] i [...]. Sposób zagospodarowania tych działek jest bowiem zgodny z planem realizacyjnym jednostki "G" na [...] oraz jego późniejszymi aktualizacjami. Działka nr [...] stanowi fragment ulicy [...]. Działka nr [...] zabudowana jest ulicą [...] okalającą osiedle [...], a na działkach nr [...] i [...] urządzono parkingi oraz zieleń. Na działce nr [...] wybudowano pawilon rzemieślniczy usług wulkanizacyjnych i elektromechaniki samochodowej. W odniesieniu do działki nr [...] zagospodarowaną zielenią osiedlową, postępowanie zostało umorzone (art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Działka została bowiem oddana Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w użytkowanie wieczyste. Wpis prawa wieczystego użytkowania w księdze wieczystej nastąpił [...] października 1993r. Wojewoda zaskarżoną decyzją (art. 138 § 2 kpa) po rozpatrzeniu odwołania M. i L. K. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, iż sprawa nie została należycie wyjaśniona (art. 77 § 1 kpa). W szczególności stwierdzono, iż w odniesieniu do części działki nr [...], części działek [...],[...],[...] i [...] oraz działki nr [...] nie ustalono kiedy została rozpoczęta i zakończona budowa znajdujących się na nich parkingów oraz warsztatów i to w oparciu o stosowaną dokumentację. Podkreślono też, że organ pierwszej instancji nie ustalił prawidłowo celu wywłaszczenia. Nie zbadano, kiedy podjęte zostały działania zmierzające do realizacji celu zbycia nieruchomości stanowiącej część nabytej na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...]. W związku z tym istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, co uzasadniało zastosowanie przepisu art. 138 § 2 kpa. Skargi wnieśli Miasto P. oraz Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, z tym że Spółdzielnia wniosła również o ewentualne stwierdzenie jej nieważności. Skarga Miasta P. oparta jest na stwierdzeniu, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny co do zagospodarowania wskazanych działek. Jest on zgodny z planem realizacyjnym jednostki "G" na [...] oraz jego późniejszymi aktualizacjami. Budowa osiedla mieszkaniowego zgodnie z orzecznictwem sądowo – administracyjnym (IV SA 2033/96) nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla, jak ciągi komunikacyjne, parkingi i inne urządzenia. Zdaniem strony skarżącej niezrozumiałe jest też rozstrzygnięcie organu odwoławczego w odniesieniu do działki nr [...] skoro bezspornie działka ta znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej. Skarżąca Spółdzielnia Mieszkaniowa "A" zarzuciła, iż Prezydent Miasta P. wykonujący zadania starosty nie był organem właściwym do wydania decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu (uchwała NSA z dnia 19 maja 2003r. ONSA 2003/4/115). Uzasadnione jest zatem, zdaniem Spółdzielni, żądanie stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego. Skarżąca zarzuca także, iż merytoryczne rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie jest słuszne. Prawidłowo bowiem organ pierwszej instancji ustalił cel zbycia przedmiotowej nieruchomości (budowa osiedla [...]). Cel ten został zrealizowany z zachowaniem terminów, o których mowa w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zmiany planu realizacyjnego nie mają żadnego znaczenia dla ustalenia czy zrealizowany został cel wywłaszczenia. Wojewoda wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie są zasadne. Stosownie do przepisu art. 137 zamieszczonego w rozdziale 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 Nr 46, poz. 543 ze zm.) nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Przepisy rozdziału 6 działku III ustawy stosuje się zgodnie z przepisem art. 216 – odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 i z 1982r. Nr 11, poz. 79). Niewątpliwe jest zatem, iż przedmiotowa nieruchomość nabyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy na podstawie powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r. jest objęta przepisami określającymi zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. O zwrocie wywłaszczonej nieruchomości orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej w drodze decyzji (art. 142), z tym że przez starostę należy rozumieć również prezydenta miasta na prawach powiatu (art. 4 pkt 9b1). Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji była stanowiąca własność Skarbu Państwa część działki nr [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] (księga wieczysta nr [...]). W odniesieniu do tej nieruchomości Prezydent Miasta P. jako prezydent miasta na prawach powiatu wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej był niewątpliwie uprawniony do wydania decyzji w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zaskarżona decyzja w części dotyczącej wymienionej działki jest zgodna z prawem. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części (art. 138 § 2 kpa). Wojewoda w szczegółowym uzasadnieniu wskazał okoliczności, które w świetle przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami wymagają jeszcze wyjaśnienia. W szczególności słusznie stwierdzono, iż wyjaśnienia wymaga problem daty rozpoczęcia i zakończenia prac związanych z realizacją celu nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości. Dokładne ustalenie tych okoliczności ma istotne znaczenie dla oceny żądania poprzednich właścicieli zwrotu nieruchomości. Pozostałe działki objęte niniejszym postępowaniem stanowią własność komunalną Miasta P. W zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego tych działek stwierdzić należy, iż prezydent miasta na prawach powiatu jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie przepisu art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta. Wyłączenie osoby prezydenta miasta od udziału w postępowaniu czyni organ wykonawczy gminy niewładnym do działania. Jako organ administracji publicznej staje się on niezdolny do załatwiania sprawy (art. 26 § 3 kpa). W tej sytuacji winny znaleźć odpowiednie zastosowanie postanowienia art. 26 § 2 kpa. Sprawa będzie zatem podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia nad Prezydentem Miasta (w tym przypadku przez Wojewodę), z tym że organ ten będzie mógł wyznaczyć do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ (por. uchwała NSA z dnia 19 maja 2003r. sygn. akt OPS 1/03). Niniejsza decyzja organu pierwszej instancji wydana przez Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego z upoważnienia Prezydenta Miasta narusza więc stosowne przepisy o właściwości organów. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 3 kpa wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Z kolei Sąd, uwzględniając skargę uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt b ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zaskarżona decyzja odpowiada więc w swej istocie przepisom prawa. Eliminuje bowiem z obrotu prawnego decyzję wydaną z naruszeniem przepisów o właściwości organów. Jeżeli chodzi o zarzut skarżącej Spółdzielni domagającej się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, to jest on niesłuszny. Spółdzielnia pomija bowiem regulację prawną zawartą w powołanych wyżej przepisach art. 145 kpa i art. 145 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazać też należy, iż stosownie do przedstawionej wyżej argumentacji – organ pierwszej instancji nie był również właściwym do rozstrzygnięcia (umorzenia) sprawy zwrotu działki, której wieczystym użytkownikiem jest Spółdzielnia. Z tych powodów, uznając iż skargi nie zasługują na uwzględnienie na podstawie przepisu art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/M. Górecka /-/St. Małek /-/B. Drzazga kk