II SA/Po 943/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr.sąd. Henryka Pawlak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006r. sprawy ze skarg 1) J.J., 2). M.M. na decyzję Wojewody z dnia [...] września 2004r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2004r. nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz każdej ze skarżących kwotę po 200,-zł. (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. III. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ E.Brychcy /-/ W.Batorowicz /-/ B.Kamieńska Decyzją z dnia [...] lipca 2004r. Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, odmówił M. M., J. J. oraz R. N. zwrotu nieruchomości położonej w P. nad jeziorem [...], oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P. przyjmując, iż nie została spełniona żadna z przesłanek zwrotu wskazanych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu ustalił, że nieruchomość ta, pierwotnie objęta księga wieczystą [...] tom [...] karta [...], w której jako właścicielka figurowała R. J., stanowiła przed rozpoczęciem działań wojennych grunt budowlany. W okresie II wojny światowej władze okupacyjne zajęły tę działkę pod zieleń publiczną okalającą sztuczne jezioro [...]. Poczynione nakłady stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 08 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13 poz. 87). Następnie przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium WRN w P. z dnia [...] czerwca 1953r., wydanym na podstawie dekretu z dnia 07 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz.U. Nr 20 poz. 138) z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej. Spadek po R. J. zmarłej [...] października 1967r. nabyli po połowie J., J. i K. N. Wnioskodawczyni J. J. jest spadkobierczynią J. J., zaś M. M. i R. N. – spadkobiercami K. N. Przedmiotem skarg wniesionych do sądu przez J. J. i M. M. – połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia – jest decyzja Wojewody z dnia [...] września 2004r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylająca decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2004r. i umarzająca postępowanie pierwszej instancji. Zdaniem Wojewody, dekretu z dnia 07 kwietnia 1948r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 nie można zaliczyć do kategorii "ustaw wywłaszczeniowych" wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w odniesieniu, do których możliwe jest zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 ustawy, regulującego instytucję wywłaszczania nieruchomości. Z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2001r. (Dz.U. z 2001r. Nr 129 poz. 1447) wynika, że art. 216 winien być stosowany do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. Nr 35 poz., 240 i z 1957r. Nr 39 poz. 172). Stwierdzenie braku podstawy materialnoprawnej do prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Skarżące uznały, że decyzje wydane przez organy obu instancji są niezgodne z prawem i wniosły o ich uchylenie. Ich zdaniem, akt prawny na podstawie, którego dokonywane jest wywłaszczenie zawsze jest "ustawą wywłaszczeniową" bez względu na nazwę. W rozpoznawanej sprawie wywłaszczona została działka budowlana, w drodze indywidualnego aktu. Wojewoda wniósł o oddalenie skarg, przytaczając dotychczasową argumentację. W piśmie z dnia [...] marca 2006r. skarżąca J. J. podniosła dodatkowy argument na uzasadnienie wniosku o uchylenie decyzji organów obu instancji, a mianowicie niewyłączenia się Prezydenta Miasta P. od udziału w sprawie zwrotu nieruchomości, której właścicielem jest Miasto. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Decyzja Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta P., jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej odmawiająca zwrotu skarżącym przedmiotowej nieruchomości, jak również decyzja Wojewody uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i umarzająca podstępowanie pierwszej instancji nie mogą się ostać, bowiem zostały wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 3 kpa przesłanką wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 kpa. Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. W sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997t. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000r. Nr 43, poz. 543 ze zm.) – rolę organu prowadzącego postępowanie ustawodawca powierzył staroście. Jest on organem właściwym w tej sprawie bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu (Skarbu Państwa, gminy, powiatu czy województwa). Natomiast stronami w tym postępowaniu są: właściciel nieruchomości (z wyjątkiem powiatu), podmiot ubiegający się o jej zwrot oraz osoby posiadające inne tytuły prawno-rzeczowe, a także dzierżawca. Jeżeli zatem gmina jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem tego postępowania, to tej gminie została wyznaczona rola strony. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w przytoczonej przez J. J. uchwale, podjętej w składzie 7 sędziów, z dnia 19 maja 2003r. sygn. OPS 1/03, opublikowanej w ONSA z 2003r. nr 4, poz. 115 – ta rola procesowa gminy nie może być zmieniona tylko dlatego, że wszędzie tam, gdzie nie wyodrębniono struktur powiatowych, organ gminy (w tym przypadku prezydent miasta) wykonuje zadania starosty (art. 92 ustawy z dnia 05 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym – Dz.U. z 2001r. Nr 142 poz. 1592 ze zm. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 08 marca 1990r. p samorządzie gminnym – Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Wskazane przepisy mają charakter reguł kolizyjnych, nie są władne zmieniać ról, jakie przez przepisy prawa materialnego zostały wyznaczone poszczególnym podmiotom w procesie orzekania. Organem właściwym w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest starosta, a nie prezydent miasta. Prezydent sprawujący funkcję starosty nie może jednocześnie występować w imieniu gminy jako strony w tej sprawie i jako organ rozpoznający tę sprawę. Nadto zachodzi określona w art. 27 § 1 pkt 1 kpa przyczyna wyłączenia prezydenta miasta od udziału w postępowaniu w sprawie. Pozostawanie z gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, można uznać za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć choćby pośredni wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Powodu wyłączenia od udziału w sprawie można też doszukać się w przepisie art. 24 § 1 pkt 4 kpa, jako że prezydent miasta reprezentuje gminę na zewnątrz. Nie ma istotnego znaczenia, że decyzję za organ podpisał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, skoro nastąpiło to z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Reasumując, podzielić należy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony z omawianej uchwale, iż "w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 kpa, co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta". Wprawdzie zaskarżona decyzja Wojewody uchylała decyzję Prezydenta Miasta P. i umarzała postępowanie organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe, ale nie dlatego, że postępowanie to prowadził Prezydent, lecz z innych przyczyn, które nie mogły być sprawdzone w postępowaniu, które w pierwszej instancji prowadził organ podlegający wyłączeniu. Z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, decyzje organów obu instancji, należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1"b", art. 152 i art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/ E.Brychcy /-/ W.Batorowicz /-/ B.Kamieńska MarK