II SA/Po 948/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka /spr./ Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Protokolant sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 marca 2006 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Starosty J. z dnia [...] maja 2004r. Nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480,-zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ W.Batorowicz /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska Decyzją z dnia [...] lipca 1980 r. Naczelnik Miasta i Gminy Z. na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 27.X.1974 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników (Dz.U. Nr 32 poz. 140) orzekł o przejęciu od A. R. na rzecz Państwa własności i posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha położonego we wsi D., oznaczonego w PBN w J. jako Kw [...], obejmującego działki nr [...],[...] i [...]. Ponadto w decyzji stwierdzono, że przejęciu nie podlegają zabudowania znajdujące się na działce nr [...] oraz przydzielono dotychczasowej właścicielce działkę gruntu o obszarze [...] ha, oznaczoną jako działka nr [...]. Wnioskiem z dnia [...].XII.2003 r. J. R. - synowa nieżyjącej A. R. zwróciła się o nieodpłatne przekazanie na jej rzecz własności zabudowanych działek oznaczonych numerem [...] i [...] położonych we wsi D., w trybie art. 6 ustawy z dnia 24.II.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Starosta J. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24.II.1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10 poz. 53 ze zm.) odmówił nadania nieodpłatnie na własność J. R. nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów na ark. mapy 1 jako działki nr [...] i [...], położonych w miejscowości D. gm. Z. W motywach powyższej decyzji przedstawiono następujące ustalenia i wnioski. Zgodnie z art. 6 cyt. wyżej ustawy z dnia 24.II.1989 r. właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Uzasadniając swój wniosek J. R. podała, że wraz z mężem S. wybudowała budynek, który został wyłączony z przejęcia na rzecz Państwa. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że zabudowania znajdują się na działce nr [...], natomiast działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych. W celu wyjaśnienia, na której działce znajdują się budynki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu przez A. R., a wyłączone z przejęcia, w dniu [...].III.2004 r. dokonano oględzin nieruchomości podczas których ustalono, że zabudowania będące własnością A. R. usytuowane są na działce nr [...] i aktualnie użytkuje je syn wymienionej - E. R. Natomiast budynek wzniesiony przez J. i S. małż. R. znajduje się również na działce nr [...], jednak nie stanowi całości z zabudowaniami należącymi "wówczas" do gospodarstwa A. R. Dlatego brak było przesłanek do zastosowania art. 6 cyt. na wstępie ustawy, której to przepis odnosi się do zabudowań istniejących w momencie przejęcia gospodarstwa przez Skarb Państwa, wchodzących w skład tego gospodarstwa i nie podlegających przejęciu na mocy stosownej decyzji. Z tego względu art. 6 ustawy nie ma zastosowania do budynku wprawdzie znajdującego się na działce wchodzącej w skład przekazanego gospodarstwa, jednakże nie ujętego w decyzji o przekazaniu. Działka oznaczona numerem [...] stanowi niezabudowaną nieruchomość rolną będącą własnością Skarbu Państwa. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. R. W jego uzasadnieniu przyznała, że zabudowania obejmujące przedmiotowy budynek mieszkalny, pozostawione przez zmarłego rolnika A. R. istotnie znajdują się na działce nr [...], stąd przedmiotem postępowania nie mogły być działki stanowiące ziemię uprawną, a oznaczone numerami [...] i [...]. Błędne określenie działek nie uprawniało organu do wydania negatywnej decyzji. W dalszej kolejności J. R. podniosła, że wraz z mężem i za zgodą teściowej A. R. wzniosła na działce nr [...] budynek mieszkalny i to przed przejęciem gospodarstwa rolnego przez Państwo tj. przed [...].VII.1980 r. Oczywistym jest zdaniem wnoszącej odwołanie, że wyłączenie od przejęcia dotyczyło wszystkich zabudowań znajdujących się na działce nr [...]. J. R. podniosła także, że organ orzekający wprowadził własne warunki nabycia roszczenia z art. 6 ustawy z 24.IX.1989 r., nie objęte treścią tego przepisu a sprowadzające się do twierdzenia, że przedmiotowy budynek winien stanowić całość z zabudowaniami A. R. Dodała, że ona oraz E. R. władają wyodrębnionymi ogrodzeniem częściami działki nr [...] i nie ma przeszkód, by działka ta uległa podziałowi. Wreszcie wadliwe jest twierdzenie, że budynek J. R. nie został ujęty w decyzji o przekazaniu ... skoro w pkt. 2 tej decyzji jednoznacznie podano, że przejęciu nie podlegają wszystkie zabudowania znajdujące się na działce nr [...]. J. R. zarzuciła także, że w postępowaniu administracyjnym nie brał udziału E. R., który włada określonymi zabudowaniami usytuowanymi na wskazanej wyżej działce, co oznacza obrazę przepisów kpa. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2004 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje orzeczenie Kolegium stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji, że przepis art. 6 ustawy z dnia 24.II.1989 r. (Dz.U. Nr 10 poz. 53 ze zm.) ma zastosowanie do zabudowań istniejących w dacie przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. W sprawie ustalono, że przedmiotowy budynek, znajdujący się na działce nr [...] nie stanowi całości z zabudowaniami należącymi do gospodarstwa rolnego A. R., o których mowa w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy Z. z dnia [...] lipca 1980 r. W tej sytuacji brak było podstaw prawnych do nieodpłatnego przeniesienia na J. R. własności działki nr [...]. J. R. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o jej uchylenie, a także o uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, skarżąca zarzuciła, że w sprawie dowolnie ustalono, iż zabudowania skarżącej nie istniały w dacie przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, a równocześnie sprzecznie z takim ustaleniem stwierdzono, że przedmiotowe zabudowania nie stanowiły całości z zabudowaniami należącymi do gospodarstwa rolnego A. R. Ponadto skarżąca podtrzymała zarzut naruszenia art. 28 kpa przez pominięcie w toku postępowania E. R. Dodała, że jej szwagier E. R. zajmuje część zabudowań również położonych na działce nr [...], a skarżąca nie wnosiła o przeniesienie własności całej tej działki a jedynie jej części według stanu posiadania wyznaczonego istniejącym ogrodzeniem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2004 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty J. z dnia [...] maja 2004 r. nie mogą się ostać. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego na podstawie, którego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa). Oznacza to, że zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowej zmierzającej do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego skutkującym wadliwością decyzji. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz.U. Nr 10 poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanemu Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Powyższa regulacja oznacza, że powinnością organu orzekającego było ustalenie, czy przedmiotowy budynek mieszkalny istniał w dacie przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego A. R., czy był usytuowany na działce gruntu wchodzącej w skład tego gospodarstwa, a wreszcie, czy w świetle treści decyzji z [...] lipca 1980 r. istniały podstawy do uznania, że został on wyłączony od przejęcia. Tymczasem z lakonicznych i niejednoznacznych ustaleń organów obu instancji, nie wynika, czy w sprawie uznano, że przedmiotowy budynek mieszkalny był już wzniesiony w dacie przekazania gospodarstwa rolnego A. R. Państwu, czy też jeszcze nie istniał. Należy dodać, że skarżąca przedłożyła dokumenty, które w jej ocenie potwierdzają fakt wzniesienia budynku i jego zasiedlenia przed [...] lipca 1980 r. Do tych jednak dowodów organy orzekające w żaden sposób nie nawiązały. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że całkowicie dowolnie organy orzekające przyjęły, że budynek wzniesiony przez skarżącą i jej męża nie stanowił części gospodarstwa rolnego A. R. Wprawdzie organ pierwszoinstancyjny powołał się na wyniki wizji lokalnej z dnia [...].III.2004 r., jednak w istocie sprowadzają się one jedynie do ustalenia, że przedmiotowy budynek jest usytuowany na działce o numerze [...]. Skoro zatem w pkt. 2 decyzji z [...].VII.1980 r. jednoznacznie stwierdzono, że "przejęciu nie podlegają zabudowania znajdujące się na działce nr [...]", a równocześnie treść decyzji w żaden sposób nie określiła rodzaju zabudowań, czy miejsca ich usytuowania, to nieuprawnione jest przyjęcie przez organy obu instancji, że budynek "nie stanowił całości z zabudowaniami należącymi wówczas do gospodarstwa rolnego ... A. R." (str. 2 decyzji organu pierwszej instancji i str. 2 decyzji organu odwoławczego). Należy w tym miejscu dodać, że zgodnie z podstawową zasadą prawa rzeczowego, to co znajduje się na nieruchomości i jest z nią trwale związane dzieli jej los prawny, chyba że stanowi odrębny przedmiot własności. Dlatego w sprawie nie mogło mieć znaczenia, kto faktycznie wybudował omawiany budynek na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego A.R. Decyzja o przekazaniu własności gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa z dnia[...] lipca 1980 r. wydana została w trybie ustawy z 27.X.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32 poz. 140). Artykuł 51 ust. 1 i 2 tej ustawy wprowadził możliwość wyłączenia od przejęcia budynków znajdujących się na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego i takie wyłączenie oznaczało, że stanowią one odrębny przedmiot własności. Powinnością organów orzekających było zatem rozważenie, czy treść pkt. 2 decyzji z [...] lipca 1980 r. odpowiadała hipotezie powołanego wyżej przepisu. Przy takim pozytywnym założeniu należałoby przyjąć, że A. R. zachowała własność wszystkich zabudowań znajdujących się na działce nr [...] tj. działce, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Zgodnie z reprezentowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, który Sąd podziela w niniejszej sprawie. art. 6 cyt. wcześniej ustawy z 24.II.1989 r. (Dz.U. Nr 10 poz. 53) odnosi się zarówno do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu, jak i do ich następców prawnych (por. wyrok NSA z dnia 13.III.1990 r. IISA 77/90 - Sam.Terytorialny 1992/1-2/104). To oznacza, że prawo nieodpłatnego nabycia własności działki pod budynkami na podstawie powołanego wyżej przepisu przysługuje również osobom, które uzyskały odrębną własność budynku w drodze dziedziczenia. Te kwestie również nie były przedmiotem ustaleń i rozważań organów obu instancji. W sprawie jest tylko wiadomym, że skarżąca jest synową A. R. i że jej mąż S. nie żyje oraz, że pozostałe zabudowania znajdujące się na działce nr [...] użytkuje E. R. - syn A. R. Powyższe rozważania oznaczają, że w sprawie nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia, a nadto, że ustalenia, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji nie znajdują oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Ponadto słusznie skarżąca zarzuca, że okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazywały na to, że wynik postępowania administracyjnego może dotyczyć także interesu prawnego E. R. Osoba ta nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym i pomimo zarzutów skarżącej zawartych w jej odwołaniu, organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii. Z tych wszystkich przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę organ orzekający uwzględni uwagi i zalecenia zawarte w wyroku Sądu. /-/ W.Batorowicz /-/ J.Szaniecka /-/ B.Kamieńska MK