II SA/Po 950/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz - Frymus Sędzia WSA Bożena Popowska (spr) Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 września 2004 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]. marca 2002 r. Nr [...]. w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. października 2001 r. Nr [...]., II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/B.Popowska /-/R.Batorowicz /-/E.Makosz-Frymus 4/II SA/Po 950/02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia V października 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku C. D. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 4 ust. 5 ustawy dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87 poz. 395 ze zm.) oraz art. 105 § 1 kpa. Wg. przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ustaleń, C. D. złożyła przedmiotowy wniosek dnia 30 marca 2001 r., a zatem przekroczony został termin wskazany na składanie wniosków o przyznanie uprawnienia do świadczenia w art. 4 ust. 5 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Organ stwierdził, iż przekroczenie terminu ustawowego powoduje bezskuteczność czynności procesowej, czyli wniosku. W konsekwencji postępowanie przed organem stało się bezprzedmiotowe. Pouczona o złożeniu środka zaskarżenia, C. D. wniosła w przypisanym terminie o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu powołała się na dwie okoliczności. Po pierwsze, że w latach 1956 - 2000 starała się ustalić swoją sytuację w świetle przepisów ustawy o kombatantach i ustawy o osobach represjonowanych (zapewne chodziło o ustawę o świadczeniu pieniężnym....), pisząc do różnych instytucji, w tym do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i do Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej. Z odpowiedzi, jakie otrzymała wynikało, że nie jest ona osobą uprawnioną w myśl wymienionych ustaw. Drugi argument, podnoszony w uzasadnieniu odnosił się do merytorycznych rozstrzygnięć w sprawach o podobnym stanie faktycznym do sytuacji skarżącej. Skarżąca załączyła informację prasową o wyroku NSA z którego wynika, iż fakt, że osoba deportowana do III Rzeszy była dzieckiem, nie wyklucza skorzystania przez nią z uprawnień określonych w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Decyzją z dnia [...]. marca 2002 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję, podnosząc te same argumenty co w pierwszej decyzji. Organ pouczył skarżącą o przysługującym jej prawie złożenia skargi do NSA. C. D. wniosła w przypisanym terminie do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. marca 2002 r. Wezwana do uzupełnienia skargi przez uiszczenie opłaty sądowej i uzasadnienie skargi, skarżąca wniosła opłatę sądową. Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych z dnia 30 sierpnia 2002 r. (DZ. U. Nr 153, poz. 1271) Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Zatem, mimo braku uzasadnienia skargi, Sąd zbadał legalność zaskarżonej decyzji, uwzględniając fakt, że zarówno z treści skierowanego do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o świadczenie pieniężne jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jasno wynikają żądania skarżącej. Zasady przyznawania uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej, o które wnosiła skarżąca, normuje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395). Ustawa ta określa krąg osób uprawnionych, wysokość świadczenia pieniężnego oraz tryb postępowania w sprawach z wniosku o świadczenie pieniężne. W toku rozpatrywania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów sprawy z wniosku C. D. z [...]. marca 2001 r. o świadczenie pieniężne oraz wniosku z [...]. lutego 2001 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, obowiązywał art. 4 ust. 5 określający termin składania wniosków w sprawie o świadczenie pieniężne do dnia 31 grudnia 1999 r. (przepis wprowadzony nowelą z dnia 18 marca 1999 r. Dz. U. Nr 28, poz. 257). Rozpatrując oba wnioski, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie badał przesłanek materialno - prawnych rozstrzygnięcia we wnioskowanej sprawie, tylko uwzględnił fakt przekroczenia ustawowego terminu do składania wniosków o świadczenie pieniężne. Termin ten, jako termin prawa materialnego jest terminem nieprzywracalnym. Jego uchybienie powoduje nieskuteczność czynności procesowej, a wszczęte postępowanie administracyjne podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 1.08.2001 r. sygn. akt SA/Rz 927/01). Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003 r. (Sygn. akt P 24/02 (OTK-A 2003/6/55), w którym art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym uznano za niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Następstwem powyższego orzeczenia jest utrata mocy obowiązującej przez wymieniony przepis, stwierdzona w obwieszczeniu przewodniczącego Trybunału Konstytucyjnego ogłoszonym w Dz. U. Nr 110 poz. 1060. Należy zatem uwzględnić, że w dacie rozpatrywania sprawy przez Sąd, wskazany przepis, który był materialno - prawną podstawą utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji jak i decyzji wcześniejszej o umorzeniu postępowania, nie obowiązuje. Oznacza to, że przepis ten nie może być uznany za prawidłową podstawę prawną wydanych decyzji administracyjnych. Decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli łącznie spełnia dwa warunki, jest zgodna z normami materialnego prawa administracyjnego i została wydana zgodnie z normami procesowego prawa administracyjnego (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz W-wa 2002, str. 617). W powyższej sytuacji zastosowanie znajduje art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Cyt. przepis nakazuje Sądowi uchylić decyzję w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jedną z podstaw wznowienia postępowania administracyjnego normuje art. 145 a § 1 kpa. Jest nią orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego wydana została decyzja, z Konstytucją. Cyt. przepis doczekał się wielu orzeczeń NSA. Zgodnie z wyrokiem z dnia 29.09.1999 r. "Stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny już po wydaniu decyzji utrata w określonym zakresie mocy obowiązującej przepisów stanowiących jej podstawę prawną musi być kwestionowana jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zgodnie z przepisem art. 145 § 1 kpa" (sygn. akt I SA/Łd 1327/97). Skoro zatem okoliczność stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją na podstawie którego została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd (vide tego wyroku NSA z dnia 16.07.1999 r., Sygn. SA 1240/99). W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje też art. 135 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne jest zastosowanie środków nie tylko wobec zaskarżonej decyzji ale i wobec decyzji wcześniejszej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, tj. decyzji Nr [...] z dnia [...]. października 2001 r. W tej sytuacji na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji. Sąd na podstawie art. 55 ustawy o NSA w związku z art. 97 § 2 przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271) zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej 10 zł tytułem kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji jest zbędne. W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy konieczne będzie dokonanie ustaleń niezbędnych do wydania prawidłowej decyzji. /-/E.Makosz-Frymus /-/R.Batorowicz /-/B.Popowska KB/