II SA/Po 950/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2018 r. sprzeciwu S. H. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2018r. w sprawie ze skargi M. H. oraz S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. H. i S. H. na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej S. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w celu złożenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przedłożył podpisany na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy dla osób fizycznych w zakresie ustanowienia radcy prawnego. We wniosku skarżący wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Jednocześnie jego łączne miesięczne wydatki obejmują między innymi kredyty i pożyczki w kwocie [...]zł (w tym we frankach szwajcarskich), opłaty i koszty stałe w wysokości [...] zł. Wnioskodawca posiada dwa mieszkania w W., jedno o powierzchni 140 m˛, wartości ok. [...] złotych i obciążone kredytem w wysokości [...] franków szwajcarskich, oraz drugie o powierzchni 197 m˛ i wartości ok. [...] złotych i obciążone kredytem hipotecznym na kwotę ok. [...] mln. franków szwajcarskich, samochód z 2009 roku obciążony kredytem w wysokości [...] zł (wnioskodawca nie podał marki) oraz udziały w spółce akcyjnej o wartości nominalnej [...] złotych (obciążone na kwotę [...]tys. zł). Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "P.p.s.a."), odmówił S. H. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia starszy referendarz sądowy wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, które jest utrzymywane z miesięcznych dochodów w wysokości [...] zł. Wnioskodawca pozostaje zatem okresowo w posiadaniu znacznych środków finansowych, którymi może dysponować samodzielnie, decydując o ich przeznaczeniu. Posiadanie stałych dochodów w znacznej wysokości w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W tym zakresie prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne. Ponadto wnioskodawca deklaruje, że jest właścicielem nieruchomości o wartości przekraczającej kilka milionów złotych, które są obciążone zobowiązaniami finansowymi. Znaczne zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów niewątpliwie wiąże się z koniecznością bieżącej obsługi, jednakże sama realizacja zobowiązań cywilnoprawnych nie przesądza automatycznie o przyznaniu prawa pomocy, albowiem wydatki te nie mają pierwszeństwa przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym. W sprzeciwie z dnia 2 sierpnia 2018 r. S. H. podniósł, że podjęte przez referendarza rozstrzygnięcie jest błędne i nieadekwatne do stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej w skrócie "P.p.s.a") rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd rozpoznając sprawę wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W kontekście powyższego należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż posiadanie stałych dochodów w znacznej wysokości (w rozpatrywanym przypadku [...]. zł netto miesięcznie) w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W tym zakresie prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne. Z wniosku wynika, że skarżący płaci raty z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów w kwocie [...]tys. zł miesięcznie oraz [...]. zł miesięcznie opłat i kosztów stałych. Wobec tego wskazane zobowiązania i stałe wydatki przewyższają zadeklarowany przez skarżącego dochód. Albo więc skarżący posiada oszczędności pozwalające pokryć powstałą różnicę między dochodem a wydatkami, albo też w rzeczywistości dochód skarżącego jest wyższy. Nie można również pominąć, że skarżący zgromadził znaczny majątek, nawet jeśli jest on w części obciążony kredytami - wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 140 m˛ w W. obciążone kredytem w wysokości [...] tys. franków szwajcarskich (wnioskodawca nie podał ile pozostało do spłaty), oraz mieszkanie powierzchni 197 m˛ także położone w W. i warte ok. [...] mln. złotych obciążone kredytem w wysokości [...] mln. franków szwajcarskich. Posiada samochód z 2009 roku stanowiący współwłasność i obciążony kredytem w wysokości [...] tys. zł (wnioskodawca nie podał marki pojazdu, ani kwoty pozostałej do spłaty) oraz udziały w spółce akcyjnej o wartości nominalnej [...] tys. złotych (obciążone na kwotę [...]tys. zł). To zaś nie pozwala uznać go za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa, dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Odnosząc się do podniesionej okoliczności ponoszenia przez skarżącego wydatków na spłatę kredytów i pożyczek wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne (pożyczka, kredyt, leasing) nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy, brak jest podstaw, aby zobowiązania cywilne ponoszone przez skarżącego w znacznej kwocie ([...]. zł miesięcznie) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Zaznaczyć też należy, iż skarżący w swoim sprzeciwie od postanowienia referendarz sądowego nie sprecyzował na czym polega nieadekwatność uzasadnienia tego postanowienia ze stanem faktycznym. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 oraz art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak