II SA/Po 951/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie NSA Barbara Kamieńska (spr.) WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r. sprawy ze skargi L. Ć. i Z. Ć. - wspólników spółki cywilnej "Ć." w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [..] 2008 r. nr [..] nr pomocniczy [..] w przedmiocie zwrotu podania o wydanie decyzji w sprawie przejścia pojazdu na rzecz Skarbu Państwa oddala skargę /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ B. Kamieńska W dniu [..] 2007 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. wpłynęło pismo pełnomocnika L. i Z. Ć. o wydanie na podstawie art. 104 k.p.a., art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r., nr 108, poz. 908 ze zm.) i § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. nr 134, poz. 1133 ze zm.) decyzji o przejęciu na Skarb Państwa między innymi samochodu osobowego marki Fiat Ritmo nr rej. [..] umieszczonego przez Policję na prowadzonym przez wnioskodawców parkingu w Z.. Wnioskodawcy przytoczyli stanowisko zawarte z wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 maja 2006 r. sygn. IV SA/Po 1391/04, iż w sytuacji, gdy stary fakt prawny (usunięcie pojazdu z drogi w 2000 r.) jest oceniany według nowego aktu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2002 r., to ma miejsce retrospektywność, a zatem zarówno art. 4 ust. 8 ustawy nowelizującej stanowiący, że pojazdy usunięte z drogi przed wejściem w życie ustawy i nieodebrane przez uprawnioną osobę uznaje się z dniem 1 lipca 2002 r. za porzucone z zamiarem wyzbycia się, jak i zastosowanie art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. a i ust. 10 Prawo o ruchu drogowym nie narusza zasady lex retro non agit. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [..] 2008 r. przekazał ten wniosek Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w L. zgodnie z właściwością rzeczową. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. dnia [..] 2008 r. wydał na podstawie art. 66 § 3 w związku z art. 19 i 20 k.p.a. postanowienie o zwrocie wniosku z dnia [..] 2007 r. wspólnikom spółki cywilnej "Ć." uznając, że podanie wniesiono do niewłaściwego organu. Właściwym rzeczowo do wydania orzeczenia o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa jest sąd. W uzasadnieniu podkreślił, że przedmiotowy pojazd został usunięty z drogi w 2000 r., a dopiero potem (z dniem 1 stycznia 2002 r.) wprowadzony został do ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym nowy przepis art. 130a, który normuje tryb usuwania pojazdów z drogi oraz wskazuje sześciomiesięczny termin, po upływie którego nieodebrany przez właściciela pojazd przechodzi na własność Skarbu Państwa. Natomiast kwestia pojazdów usuniętych z drogi przed wejściem w życie przepisu art. 130a uregulowana została w art. 4 ust. 8 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2001 r. nr 129, poz. 1444 ze zm.). W myśl tego przepisu pojazdy usunięte z drogi przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i nieodebrane przez uprawnioną osobę, z dniem 1 lipca 2002 r. uznaje się za porzucone z zamiarem wyzbycia się. Jednak - w ocenie organu orzekającego, przepis ten nie daje umocowania do tego, aby w sprawie pojazdów usuniętych z drogi przed dniem 1 stycznia 2002 r. stosować przepisy art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym. W tym czasie zastosowanie miał dekret z dnia 18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz. U. z 1954 r. nr 41, poz. 184 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejęciu depozytów na własność Państwa (Dz. U. nr 7, poz. 78 ze zm.). Po orzeczeniu przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 6 dekretu z dnia 18 września 1954 r. oraz rozporządzenia w sprawie orzekania o przejęciu depozytów na własność Państwa wprowadzono ustawę z dnia 18 października 2006 r. (Dz. U. nr 208, poz. 1537) nowe przepisy o likwidacji niepojętych depozytów, a zatem te przepisy mają zastosowanie do pojazdów usuniętych - z drogi przed dniem 1 stycznia 2002 r., które nie zostały podjęte przez ostatniego właściciela. W myśl art. 9 ustawy z dnia 18 października 2006 r., likwidację niepodjętych depozytów stwierdza Sąd na wniosek przechowującego depozyt. L. i Z. Ć. wnieśli zażalenie na to postanowienie, domagając się jego zmiany i nakazania organowi pierwszej instancji merytoryczne rozpoznanie sprawy. Zdaniem skarżących, z art. 4 ust. 8 nowelizacji z dnia 6 września 2001 r. ustawy Prawo o ruch drogowym wynika, że pojazdy usunięte z drogi i nieodebrane przez uprawnioną osobę, z dniem 1 lipca 2002 r. uznaje się za porzucone z zamiarem wyzbycia się bez odniesienia się co do sposobu wyzbycia. Wykładnia językowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca w nowelizacji założył, że do pojazdów usuniętych z drogi przed dniem 1 stycznia 2002 r. i nieodebranych przez uprawnioną osobę przewiduje się skutek tożsamy ze skutkiem przewidzianym w art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym (w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą). Dyrektor Izby Skarbowej w P. nie podzielił tej argumentacji i postanowieniem z dnia [..] 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził, że tryb postępowania określony w przepisie art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym ma zastosowanie tylko do tych pojazdów, które zostały usunięte w oparciu o obowiązujący od 1 stycznia 2002 r. przepis art. 130a ust 1 i 2 cytowanej ustawy. Przepis intertemporalny odnoszący się do stanu sprzed wejścia w życie wymienionego przepisu wskazuje jedynie, że pojazdy usunięte z drogi z dniem 1 stycznia 2002 r. uznaje się za porzucone z zamiarem wyzbycia. Oznacza to, że pojazdy te stały się niczyje i należało do nich stosować przepisy dekretu z dnia 18 września 1954 r. Jednak po stwierdzeniu w dniu 16 marca 2004 r. przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 6 dekretu oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przepis depozytów na rzecz Skarbu Państwa, przepisy te utraciły moc obowiązującą w dniu 30 marca 2004 r., a urzędy skarbowe możliwość likwidacji przedmiotowych pojazdów w oparciu o powyższe przepisy. Organ drugiej instancji podkreślił, że po wejściu w życie ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów - likwidację przedmiotowego niepodjętego depozytu ma obowiązek stwierdzić Sąd na wniosek skarżących, jako przechowawców depozytu. Powyższe postanowienie jest przedmiotem skargi wniesionej do Sądu przez L. Ć. i Z. Ć. - z wnioskiem o jego uchylenie. Skarżący zarzucili, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z obrazą art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym, polegającą na błędnym przyjęciu, że przepis ten nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Wytknęli też błędną wykładnie ustawy o likwidacji niepodjętych depozytów z 2006 r. prowadzącą do przyjęcia, iż właściwym do orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowego pojazdu, stojącego na ich parkingu, jest sąd powszechny. Skarżący przytoczyli argumentację zawartą wcześniej w zażaleniu. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z akt administracyjnych wynika, że objęty wnioskiem skarżących samochód osobowy marki Fiat Ritmo o numerze rejestracyjnym [..] został w dniu 17 września 2000 r. - na podstawie dyspozycji nr [..] funkcjonariusza Komendy Policji w O. - usunięty z drogi przez Pomoc Drogową skarżących i umieszczony na własnym parkingu w Z., ze względu na "brak opłaty OC, brak dowodu rejestracyjnego". Wskazany jako podstawa prawna wydania dyspozycji przepis art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym zawiera upoważnienie do wydania rozporządzenia wykonawczego określającego tryb oraz jednostki i warunki ich współdziałania między innymi w zakresie zapewnienia sprawności ruchu. W tym czasie (od 12 grudnia 2000 r. do 11 września 2002 r.) obowiązywało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 stycznia 2000 r. w sprawie usuwania pojazdów i blokowania ich kół Dz. U. nr 5, poz. 64 ze zm. § 8 tego rozporządzenia przewidywał umieszczenie usuniętego pojazdu na parkingu strzeżonym bliżej określonym w punktach 1 i 2. Przed złożeniem przez skarżących w rozpoznawanej sprawie wniosku Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ustalił, że właścicielem umieszczonego na prowadzonym przez skarżących parkingu w Z. był do dnia [..] 2000 r. K. M. W dniu [..] 2000 r. zawiadomił on organ o sprzedaniu pojazdu R. K. zamieszkałemu w L. (k. 3 akt administracyjnych). Nie wiadomo czy (ewentualnie też kiedy i kogo) wezwano do odebrania przedmiotowego samochodu. W dacie umieszczenia przedmiotowego pojazdu na parkingu i w dalszych latach problem zalegających depozytów, których właściciele nie chcą odebrać lub których właścicieli nie można ustalić, rozwiązywał art. 6 dekretu z dnia 18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nieodebranych rzeczy (Dz. U. nr 41, poz. 184 ze zm.) oraz rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Państwa (Dz. U. nr 7, poz. 78 ze zm.). W § 1 ust. 2 tego rozporządzenia wskazano, że o przejściu na własność Państwa nie podjętych depozytów orzekają - na wniosek instytucji, w których znajdują się te depozyty - właściwe ze względu na ich siedziby urzędy skarbowe. Ostatnio powołane przepisy nie mają jednak zastosowania ponieważ jeszcze przed wystąpieniem przez skarżących z przedmiotowym wnioskiem na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2004 r. sygn. K 22/03-OTK-A3/04/20 stwierdzającego ich niekonstytucyjność - utraciły moc dnia 30 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. nr 51, poz. 514). Z uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego (pkt 5) wynika, że do czasu ponownego określenia organu właściwego, przedłużony miał być stan tymczasowy (spoczywanie rzeczy w depozycie). Pozostałe przepisy dekretu z dnia 18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy utraciły moc z dniem 22 lutego 2007 r. na podstawie art. 13 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów (Dz. U. nr 208, poz. 1537). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu drugiej instancji upatrującego kompetencję sądu powszechnego do orzekania o wniosku skarżących w treści przepisów art. 9 i 12 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o likwidacji niepodjętych depozytów, z uwagi na istnienie przepisów szczególnych odnoszących się do pojazdów mechanicznych usuniętych z drogi i przechowywanych na wyznaczonych parkingach (art. 3 omawianej ustawy z dnia 18 października 2006 r). Według obowiązującego od dnia 1 stycznia 2002 r. art. 130a ust. 10 (dodanego przez art. 1 pkt 86 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym Dz. U. nr 129, poz. 1444 ze zm., dalej nazwanej nowelą) - pojazd usunięty z drogi i umieszczony na parkingu, nieodebrany przez osobę uprawnioną w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Z kolei przepis art. 4 ust. 1 noweli poleca uznać także - z dniem 1 lipca 2002 r. - za porzucone z zamiarem wyzbycia się "pojazdy usunięte z drogi przed dniem wejścia w życie ustawy i nieodebrane przez uprawnioną osobę". Oznacza to, jak trafnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 maja 2006 r. sygn. IV SA/Po 1391/04, że ustawodawca w noweli przewidział, że - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - do pojazdów usuniętych z drogi przed dniem 1 stycznia 2002 r. i nieodebranych przez uprawnioną osobę, występuje skutek tożsamy ze skutkiem przewidzianym w art. 130a ust. 10 Prawa o ruchu drogowym. Wypełnieniem delegacji zawartej w art. 130a ust. 11 ustawy było rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. nr 134, poz. 1133 ze zm.). W § 8 ust. 1 tego rozporządzenia wskazano, że o przejściu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa orzeka naczelnik właściwego miejsca urzędu skarbowego. Treść powołanego przepisu nie daje jednak podstawy do uznania właściwości tego organu do rozpoznawania wniosku skarżących, bowiem w wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r. sygn. P 4/06 (opubl. OTK-1 2008/5/76) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: 1) Art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust.1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust.3 Konstytucji RP; 2) art. 130a ust. 11 pkt 3 tej ustawy jest niezgodny z art. 67 ust.3 Konstytucji; 3) § 8 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów jest niezgodny z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust.1 i art.46 Konstytucji. Rozporządzenie to utraciło moc na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 2007 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. nr 191 poz. 1377). Wprawdzie także to ostatnie rozporządzenie § 8 przewidziało, że o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa orzeka naczelnik właściwego miejscowego urzędu skarbowego, ale sąd administracyjny, jako posiadający kompetencje do oceny zgodności rozporządzenia z ustawą i Konstytucją RP jest uprawniony do odmowy zastosowania tego przepisu rozporządzenia w niniejszej sprawie, jako sprzecznego z art. 46 Konstytucji. Ponadto - jak już wyjaśnił Trybunał Konstytucji oceniając § 8 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia wykonawczego z dnia 2 sierpnia 2002 r. o podobnym brzmieniu, przepis ten regulując kwestie zastrzeżone dla materii ustawowej i tym samym przekraczając dopuszczalne granice delegacji ustawowej jest także niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji oraz z art. 130a ust. 11 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym. Uzasadnieniem dla prawa badania konstytucyjności aktu administracyjnego w konkretnej sprawie jest między innymi art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi o podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom. Zaskarżone postanowienie o zwrocie wniosku skierowanego do naczelnika urzędu skarbowego - o przejęcie konkretnego pojazdu na rzecz Skarbu Państwa zapadło po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny omówionego wyżej wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r., którym odroczono o 12 miesięcy utratę mocy niekonstytucyjnych przepisów, ale okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem odroczenie utraty mocy obowiązującej dotyczyło przepisów art. 130a ust. 10 i art. 130a ust 11 pkt 3 Prawo o ruchu drogowym. Tymczasem, jak wcześniej wskazano, organ właściwy do orzekania o przejęciu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa określony został nie w tych przepisach, lecz w § 8 ust. 1 rozporządzeń wykonawczych z 2002 r. i 2007 r. Z tych względów wydanie w trybie art. 66 § 3 k.p.a. postanowienia o zwrocie wniosku nie narusza prawa. Dlatego skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ E. Podrazik /-/ A. Łaskarzewska /-/ B. Kamieńska