II SA/Po 952/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus del.sędzia WSA Joanna Wierchowicz ( spr ) Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2005 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wstrzymania i zwrotu równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w O. W. z dnia [...] r. 2. określa , że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Dyrektora Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej [...] na rzecz skarżącej A. M. kwotę 72, 50 ( siedemdziesiąt dwa złote pięćdziesiąt groszy ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ J.Wierchowicz /-/ M.Dybowski /-/ E.Makosz-Frymus JFS Decyzją z dnia [...]r. Dyrektor Aresztu Śledczego w O. W. cofnął Skarżącej A. M. równoważnik pieniężny w kwocie 12 zł dziennie za brak lokalu mieszkalnego z dniem [...]r. przyznany uprzednią decyzją z [...]r. oraz zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwoty [...] zł jako nienależnie pobranej z tytułu braku mieszkania. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że mąż Skarżącej nabył prawo własności lokalu mieszkalnego po zmarłym w dniu [...]. ojcu. Kwota [...] zł naliczona została za okres od [...]r. do [...]r. Od decyzji wniosła odwołanie Skarżąca. Zarzuty odwołania nie są znane z uwagi na niezałączenie go do akt I instancji przedłożonych Sądowi Administracyjnemu. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w P. uchylił zaskarżoną decyzję w dniu [...]r. z powodu braku uzasadnienia prawnego decyzji przez organ I instancji, niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w tym charakteru nabytego lokalu, możliwości przyjęcia spadkobiercy w poczet członków spółdzielni a nadto błędnym wyliczeniu wysokości kwoty przypadającej do zwrotu. Dyrektor Aresztu Śledczego, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...]r. wstrzymał wypłatę równoważnika pieniężnego z dniem [...]r. i zobowiązał Skarżącą do zwrotu kwoty [...] zł. jako nienależnie pobranej z tytułu braku mieszkania za okres od [...]r. do [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że małżonek Skarżącej nabył prawo do spółdzielczego własnościowego lokalu mieszkalnego po zmarłym ojcu z dniem z dniem jego śmierci. Nadto zarzucił Skarżącej, że zgodnie z § 4 ust. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 czerwca 2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania miała obowiązek niezwłocznego powiadomienia Dyrektora Aresztu Śledczego o zmianie swojej sytuacji mieszkaniowej, a zrobiła to dopiero w dniu [...]r. – tym samym spowodowała wypłatę równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania w wysokości przypisanej do zwrotu wyłącznie ze swojej winy. Skarżąca odwołała się od tego rozstrzygnięcia. Odwołania brak w aktach przedstawionych Sądowi. Organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w utrzymał w mocy uznając, ze organ I instancji poczynił prawidłowo dodatkowe ustalenia , z których wynikało, że P. M. , mąż Skarżącej, jest współwłaścicielem w 1/3 części po śmierci ojca oraz w ½ części po matce własnościowego spółdzielczego lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 46 metrów kwadratowych w O. W.. przy ulicy [...] oraz że w mieszkaniu tym nie zamieszkuje. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Organ II Instancji wskazał art. 89 ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996r. (Dz.U. Nr 61, poz. 283 z póź.zm.). w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 czerwca 2001r. – w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U nr 67, poz. 712). Zdaniem organu orzekającego w przepisach tych ustawodawca nie zdefiniował "posiadania lokalu mieszkalnego" jako przysługującego, należy zatem przyjąć, że jakiekolwiek posiadanie wyklucza możliwość otrzymania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. M. zarzuciła, że udział jej męża we współwłasności lokalu położonego w K. wynosi ½ części czyli 23 metry kwadratowe powierzchni całkowitej, a 15 metrów kwadratowych powierzchni mieszkalnej, gdy tymczasem zgodnie z obowiązującymi normatywem mieszkań przydzielanych funkcjonariuszom służby więziennej, przysługiwałoby jej rodzinie mieszkanie o powierzchni od 27-40 metrów kwadratowych, nadto, że te same przepisy mówią o mieszkaniu samodzielnym, a nie jego części oraz że mieszkanie w którym mąż ma udział z tytułu spadkobrania zamieszkane jest przez brata – współspadkobiercę w ½ części. Zarzuciła ponadto, że mąż nigdy nie wszedł w posiadanie spadku i w związku z tym organ nieprawidłowo przyjął, że mąż jej nabył mieszkalnie w chwili śmierci rodziców. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie powołując art. 89 ustawy o służbie więziennej i wywodząc , że przesłanką konieczną do otrzymywania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania jest fakt nie posiadania przez funkcjonariusza lub członków jego rodziny lokalu mieszkalnego i wywodząc, że "posiadanie w znaczeniu jakie nadaje temu pojęciu kodeks cywilny, stanowi stan faktycznego władztwa nad rzeczą a także wszelkie roszczenia z władztwem związane". Ponadto podkreślił, że w art. 85 ustawy o SW nie ogranicza w żaden sposób możliwości otrzymania przez skarżącą lokalu o powierzchni zgodnej z jednostkowymi normami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Art. 85 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej wprowadził zasadę, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której stale pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej. Ustawodawca wskazał, że realizacja tej zasady może nastąpić dwutorowo, a mianowicie albo przez wydanie decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego w jednej z dwu miejscowości wymienionych w powołanym wyżej przepisie prawa, bądź przez przyznanie określonych w ustawie świadczeń pieniężnych. Wśród możliwych do uzyskania przez funkcjonariusza świadczeń pieniężnych, ustawa wymienia równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania. Art. 89 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej stanowi, że funkcjonariuszowi w służbie stałej przysługuje równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania, jeżeli on sam lub członkowie jego rodziny, określeni w art. 86 ustawy, nie posiadają lokalu mieszkalnego lub domu, a także jeżeli nie przydzielono funkcjonariuszowi kwatery tymczasowej. Zatem przyznaje równoważnik pieniężny funkcjonariuszowi, jeżeli zostają spełnione następujące przesłanki określone w ustawie. Po pierwsze - funkcjonariusz pozostaje w służbie stałej, po drugie - funkcjonariusz nie posiada mieszkania ani domu, jak również nie przydzielono mu kwatery tymczasowej, po trzecie - członkowie jego rodziny określeni w art. 86 ustawy nie mają mieszkania ani domu. W sprawie bezsporne są dwie okoliczności: Skarżąca pozostaje w służbie stałej i nie przydzielono jej kwatery tymczasowej. Warunkiem wstępnym przyznania funkcjonariuszowi w służbie stałej równoważnika pieniężnego jest ustalenie, że przysługuje mu prawo do lokalu mieszkalnego na podstawie art. 85 ustawy o SW a zatem, że spełnia przesłanki do przydziału lokalu na podstawie decyzji administracyjnej określone w art. 91 ustawy o SW. W myśl tego przepisu lokalu mieszkalnego nie przydziela się funkcjonariuszowi: 1. zajmującemu, w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, lokal mieszkalny na podstawie decyzji administracyjnej , umowy najmu, lub spółdzielczego prawa do lokalu, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, lub dom, 2. który jest właścicielem lub współwłaścicielem , w części odpowiadającej co najmniej przysługującej mi powierzchni mieszkalnej, lokalu mieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu, położonych w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, 3. którego małżonek spełnia warunki określone w pkt 1 lub 2, 4. w razie zbycia przez niego lub jego małżonka własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość lub domu położonych w miejscowości pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej. Jeżeli nie wystąpi żadna z wyżej wymienionych negatywnych przesłanek funkcjonariusz w służbie stałej ma prawo do przydziału mieszkania, a w jego braku do równoważnika pieniężnego. Te same przesłanki będą decydowały o utracie prawa do przydziału lokalu oraz prawa do przyznanego równoważnika pieniężnego. Z przepisów rozdziału 6. ustawy o służbie więziennej, należy wywieść normę prawną, iż "posiadanie" lokalu mieszkalnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 ustawy o SW, dotyczy tylko lokali i domów opisanych w art. 91 ust. 1 i tylko pod warunkiem, że zlokalizowane są w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej określonej w ustępie 3 art. 85. Odziedziczony przez męża Skarżącej udział w spółdzielczym prawie do lokalu nie da się zakwalifikować do żadnej z kategorii opisanych w art. 91 ust. 1. Nie spełnia również przesłanek wynikających z norm jednostkowych powierzchni mieszkalnej przysługującej jej rodzinie, gdyż wynosi 15 metrów kwadratowych powierzchni mieszkalnej, zaś Skarżącej przysługiwałby lokal o pow. 27-40 metrów kwadratowych powierzchni mieszkalnej. Ponadto lokal ten jest położony poza miejscowością pobliską w stosunku do miejsca pełnienia służby przez Skarżącą. Wbrew oświadczeniu Skarżącej z dnia [...]r., treści załączonego do akt przydziału oraz warunków przekształcenia lokatorskiego prawa do lokalu na własnościowe (pismo K. Spółdzielni Mieszkaniowej z [...]r.) Organ II instancji przyjął, że lokal stanowiący przedmiot własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego położony jest w O. W.. podczas, gdy w rzeczywistości lokal ten znajduje się w K.. Skarżąca mieszka w N. S. usytuowanych na trasie K. – O. W.. Należy wnioskować, że przyznanie Skarżącej równoważnika pieniężnego nastąpiło w oparciu o wcześniejsze ustalenie, że N. S. nie są miejscowością pobliską O. W.. Tym bardziej nie powinien być taką miejscowością K.. Jednakże to ustalenie winno być również przedmiotem postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ orzekający, gdyż ustalenie to może nastąpić tylko w oparciu o system połączeń środkami komunikacji publicznej pomiędzy miejscowościami. Ustawa nie objaśnia znaczenia terminu "posiadanie" użytego w art. 89. Dlatego, zdaniem Sądu, należy posiłkować się definicją kodeksu cywilnego. Art. 336 kodeksu cywilnego stanowi, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Stan faktyczny, o którym mowa, polega na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą – korzystania z niej i jest szczególnym stanem faktycznym pozostającym pod ochroną prawa bez względu na to, czy stan ten jest zgodny z prawem czy nie, inaczej mówiąc czy posiada się tytuł prawny do posiadanej rzeczy czy też nie (tak SN w orz. z 3.06. 1966r., IIICR 108/66, OSPiKA 10/67, poz. 234, Stanisław Rudnicki: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga druga. Wydawnictwo prawnicze. Warszawa 1966, s. 378). W sprawie będącej przedmiotem niniejszego orzeczenia organy orzekające uznały sam fakt nabycia prawa do mieszkania za tożsamy z posiadaniem w konsekwencji uznając, że Skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 89 ustawy o służbie więziennej do pobierania równoważnika pieniężnego za brak mieszkania. Zdaniem Sądu Administracyjnego posiadanie mieszkania to możność władania nim, w tym możność zamieszkania czyli zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Za takim faktycznym władztwem przemawia również sformułowanie zawarte w pkt 1 ustępu 1 art. 91 stanowiące, że "lokalu mieszkalnego nie przydziela się funkcjonariuszowi zajmującemu lokal mieszkalny.....". W przedstawionym wyżej znaczeniu posiadania mieszkania w niniejszej sprawie nie było. Bezsporne jest, że to brat męża Skarżącej faktycznie władał mieszkaniem, zamieszkiwał w odziedziczonym lokalu wraz z rodziną za życia teściów i po ich śmierci. I to jego posiadanie podlegało ochronie. Co prawda organy orzekające nie prowadziły w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, ale ponieważ nie przeczyły twierdzeniom strony przeciwnej, należy uznać tę okoliczność za przyznaną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po wyjaśnieniu wszelkich okoliczności sprawy, o których mowa wyżej oraz prawidłowym ustaleniu miejsca położenia mieszkania, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należy zastosować wykładnię art. 89 ustawy o służbie więziennej uwzględniającą przedstawione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny uwagi oraz mając na względzie istotę i cel przepisów o mieszkaniach dla funkcjonariuszy - rzeczywiste zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych poprzez przydział mieszkania lub pomoc finansowa. Dla cofnięcia Skarżącej prawa do równoważnika za brak mieszkania organ orzekający powinien wykazać, że posiada ona ( faktycznie) lokal mieszkalny i to co najmniej zgodny z normatywem wynikającym z art. 85 ustawy, położony w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej, a tym samym, że może ona zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe, a tego nie czyni nadużywając prawa do świadczeń pieniężnych wynikających z ustawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz. 1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153,poz. 1271 z późn. zm.), orzeczono jak w sentencji. W związku z uwzględnieniem skargi należało na podstawie art. 152 wskazanej wyżej ustawy orzec, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski /-/ J.Wierchowicz jfs