II SA/Po 964/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2014 r. sprawy ze skargi K. F. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. przyznaje adwokatowi G. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. K. F. wystąpił do Burmistrza J. o wymeldowanie swojej żony K. F. z pobytu stałego w budynku położonym w K. [...], wskazując, że między stronami toczy się sprawa rozwodowa, a K. F. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, zamieszkuje natomiast u swojej matki, przy ul. O. [...] w J. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. Burmistrz J. na podstawie art. 97 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) zawiesił postępowanie w sprawie o wymeldowanie K. F. z pobytu stałego w budynku położonym w K. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, iż Prokuratura Rejonowa w J. nadzoruje dochodzenie w sprawie znęcania się K. F. nad żoną K. F., dochodzenie wszczęto po doniesieniu K. F. z dnia [...] czerwca 2012 r. Zachodzi więc podstawa do zawieszenia postępowania w przedmiocie wymeldowania do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie o znęcanie. Postanowienie powyższe zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2012 r. Pismem z dnia [...] marca 2013 r. K. F. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania, argumentując, iż w sprawie o wymeldowanie K. F. rozstrzygnięcie sprawy karnej o znęcanie się nie stanowi zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 4 kpa. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], Burmistrz J. na podstawie art. 97 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie o wymeldowanie K. F. z pobytu stałego w budynku położonym w K. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Prokuratura Rejonowa w J. poinformowała, że postępowanie karne z doniesienia K. F. jest kontynuowane. W momencie wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w tej kwestii postępowanie w niniejszej sprawie zostanie podjęte. Na skutek wniesienia zażalenia przez K. F. od opisanego wyżej postanowienia Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 97 § 2 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżony akt. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że zawieszenie postępowania jest uzasadnione koniecznością ustalenia charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu przez K. F. lub niedopuszczenia jej do tego lokalu. Okoliczność ta odgrywa istotną rolę w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 993 z późn. zm.). Z materiału dowodowego wynika, że pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. K. F. wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o wymeldowanie żony, K. F., wskazując, że nie przebywa już ona w miejscu stałego zamieszkania i obecnie mieszka u swojej matki w J. W dniu [...] czerwca 2012 r. K. F. przesłała do organu I instancji wyjaśnienia dotyczące okoliczności opuszczenia przez nią i jej małoletnią córkę przedmiotowego mieszkania. Stwierdziła ona mianowicie, że nie opuściła wspomnianego lokalu dobrowolnie, lecz na skutek pobicia przez męża, o czym powiadomiła w dniu [...] czerwca 2012 r. Prokuraturę Rejonową w J. Fakt ten został potwierdzony w piśmie tejże Prokuratury z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...]. Mając zatem na uwadze, że wspomniane postępowanie karne dotyczy okoliczności opuszczenia lokalu zajmowanego dotychczas przez K.F., organ I instancji postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r. zasadnie zawiesił postępowanie. Z informacji uzyskanych przez organ II instancji wynika, że postępowanie karne jeszcze się nie zakończyło, a zatem nie ma również podstaw do podejmowania zawieszonego postępowania w przedmiocie wymeldowania. Na skutek skargi K. F. z dnia [...] czerwca 2013 r. na powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2013 r. Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...], na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) orzekł o uwzględnieniu skargi w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, następnie uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewoda Wielkopolski wskazał, iż w świetle art.15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych opuszczenie lokalu musi mieć charakter trwały i dobrowolny, a przy ustalaniu, czy powyższy wymóg został spełniony, nie wystarcza poprzestanie tylko na oświadczeniach zainteresowanej strony. Organ II instancji wymienił zarazem przykładowe środki dowodowe, jakie mogą być w tym celu wykorzystane. Następnie, Wojewoda Wielkopolski stwierdził, że K. F. deklarowała wprawdzie chęć powrotu do miejsca stałego zameldowania, ale do chwili obecnej, mimo upływu ponad roku, nie wystąpiła do właściwego sądu z powództwem o naruszenie posiadania, ani też nie podjęła działań zmierzających do umożliwienia jej powrotu do miejsca stałego pobytu w ramach toczącego się procesu rozwodowego. Dlatego też w ocenie organu II instancji należało uwzględnić skargę. Pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r., podtrzymanym następnie w piśmie z dnia [...] listopada 2013 r., K. F. zaskarżyła powyższe postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie mieszka w miejscowości K. [...] od dnia [...] maja 2012 r. Dodała zarazem, że nie wyprowadziła się dobrowolnie, lecz została do tego zmuszona groźbą K. F., uciekając z zajmowanego mieszkania w asyście Policji. Opuszczenie przedmiotowego lokalu wynikało także z faktu, że K. F. miał już inną partnerkę, z którą zamierzał wspólnie zamieszkać, co w konsekwencji doprowadziło do rozpadu małżeństwa. Skarżąca podkreśliła zarazem, że próbowała wrócić do omawianego mieszkania, lecz w trakcie jednej z prób została pobita, co potwierdza obdukcja lekarska. Ponadto, została ona powiadomiona o bezprawnej w jej ocenie wymianie zamków w tym lokalu. Skarżąca zaznaczyła także, że nie posiada dostatecznej wiedzy prawniczej, ani środków finansowych na wynajęcie fachowego pełnomocnika, wobec czego nie zdawała sobie sprawy ze wszystkich środków prawnych, z jakich mogłaby skorzystać w celu odzyskania posiadania lokalu. Nie zmienia to jednak faktu, że podejmowała ona wielokrotnie próby powrotu do tego mieszkania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna, choć z innych powodów niż w niej podniesiono. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 54 § 1 i 2 cytowanej, skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi, przy czym organ ten przekazuj następnie skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia. Niemniej, organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może na mocy art. 54 § 3 tejże ustawy w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Trzeba przy tym podkreślić, że uwzględnienie skargi przez organ administracji publicznej na podstawie art. 54 § 3 powołanej ustawy polega na uznaniu zarzutów, wniosków oraz podstawy prawnej, wymienionych w skardze, za uzasadnione. W konsekwencji w ramach wspomnianego trybu autokontroli organ administracji publicznej, podobnie jak sąd w świetle art. 145 § 1 cytowanej ustawy, powinien zatem w szczególności orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji lub stwierdzeniu jej nieważności. Wyeliminowanie kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego otwiera zarazem drogę do wydania kolejnego rozstrzygnięcia, zgodne już z żądaniem zawartym w skardze. Taka konkluzja pozostaje w zgodzie z celem autokontroli, jakim jest umożliwienie organom administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania lub braku działania, bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności z prawem. Należy jednak podkreślić, że uwzględnienie skargi w trybie autokontroli nie zwalnia organów administracji publicznej od konieczności przekazania skargi do sądu w oparciu o art. 54 § 2 omawianej ustawy. Sąd w taki wypadku umorzy postępowanie na mocy art. 161 § 1 pkt 3 tejże ustawy (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2006 r., Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy przede wszystkim zaznaczyć, że sentencja postanowienia Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lipca 2013 r., znak [...] (k. 29-31 akt adm.), została skonstruowana w sposób wadliwy. Wprawdzie organ administracji publicznej uznał w całości skargę K. F. z dnia [...] czerwca 2013 r. (k. 24-27 akt adm.) za zasadną, lecz nie orzekł w ogóle o uchyleniu zaskarżonego tą skargą rozstrzygnięcia z dnia [...] maja 2013 r., czego wyraźnie domagał się autor tejże skargi. Co więcej, postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda Wielkopolski przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, choć z prawnego punktu widzenia w obrocie prawnym pozostawało nadal ostateczne postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2013 r., znak [...] (k. 17-20 akt adm.), utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza J. z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak [...], o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania (k. 12 akt adm.). W konsekwencji zatem postanowienie z dnia [...] lipca 2013 r. nie tylko nie spełnia wymogów art. 54 § 3 powołanej ustawy, lecz nadto jest również wewnętrznie sprzeczne, co z kolei uzasadniało wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Należy ponadto zaznaczyć, że skarga K. F. z dnia [...] czerwca 2013 r. dotyczyła wyłącznie kwestii podjęcia zawieszonego postępowania w przedmiocie wymeldowania, a nie samego postępowania o wymeldowanie. Zakres skargi jest w świetle art. 54 § 3 powołanej ustawy wiążący dla organu administracji publicznej zamierzającego skorzystać z trybu autokontroli. Tymczasem w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewoda Wielkopolski nie odniósł się w zasadzie w ogóle do kluczowego w tym wypadku pytania, czy postępowania karne o pobicie i znęcanie się nad K. F. stanowi rzeczywiście prejudykat i jako takie uzasadnia zawieszenie postępowania o wymeldowanie osoby pokrzywdzonej. Właśnie to zagadnienie powinno być sednem rozważań organu administracji publicznej. Wojewoda Wielkopolski skoncentrował się natomiast na rozważaniach, których przedmiotem była merytoryczna ocena czy doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez K. F. zajmowanego przez nią dotychczas mieszkania. Na etapie weryfikacji postanowienia o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania rozważania w tym przedmiocie należy uznać za przedwczesne. W tej sytuacji należało na podstawie art. 154 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz., 270 z późn. zm.) uchylić zaskarżone postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 29 lipca 2013 r. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 54 § 3 wymienionej wyżej ustawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji publicznej powinien ponownie rozważyć skargę K. F. z dnia [...] czerwca 2013 r. W razie zdecydowania się na wyeliminowanie w trybie autokontroli postanowienia z dnia [...] maja 2013 r. z obrotu prawnego, Wojewoda Wielkopolski powinien poprawnie skonstruować sentencję postanowienia, zwłaszcza w zakresie dotyczącym usunięcia kwestionowanego aktu prawnego z obrotu. Ponadto, w takim wypadku Wojewoda Wielkopolski powinien także odnieść się zgodnie z przedmiotem skargi do zawartych tam argumentów. Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 cytowanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461). Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonego postanowienia na mocy art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.