II SA/Po 966/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski ( spr ) Sędzia WSA Maciej Dybowski Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi L. P. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej ; I. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je rozstrzygnięcie Dyrektora Zakładu Karnego [...] o wymierzeniu kary dyscyplinarnej z dnia [...] r. sygnatura akt [...], II. określa, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. /-/ M.Dybowski /-/ J.Stankowski /-/ P.Miładowski JFS W dniu [...] r. Dyrektor Zakładu Karnego [...] wydał postanowienie nr [...] , na podstawie § 6 ust. 1 rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. nr 135, poz. 634 ze zm.), w którym postanowił wszcząć postępowanie dyscyplinarne przeciwko [...] obwinionej o to, że: - naruszyła dyscyplinę służbową poprzez tolerowanie, niezgodnej z przepisami, gotówkowej formy rozliczeń pomiędzy Zakładem Karnym a bankiem, a następnie doprowadziła do zalegalizowania tej formy rozliczeń, umieszczając stosowny zapis w instrukcji obiegu dokumentów księgowych Zakładu Karnego [...], tj. niedopełnienie obowiązków funkcjonariusza wynikających z przepisów wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o służbie więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 ze zm.), - naruszyła dyscyplinę służbową poprzez nieskuteczny nadzór nad pracą i kontrolę podległych jej funkcjonariuszy, tj. o wykonanie czynności służbowej sprzecznie z obowiązującymi zasadami art. 125 ust. 3 pkt 4 powołanej powyżej ustawy o służbie więziennej, - naruszyła dyscyplinę służbową w ten sposób, że świadomie wprowadziła przełożonego w błąd informując dyrektora jednostki o braku możliwości wydrukowania z programu komputerowego "Depozyt" samych sald, twierdząc, że istnieje możliwość wydrukowania jedynie karty depozytowej ze wszystkimi operacjami dokonanymi od momentu przybycia osadzonego do zakładu karnego, co było podstawą podjęcia przez dyrektora jednostki decyzji o informowaniu skazanych, w terminach innych niż określone w przepisach, o stanie kont depozytowych, a tym samym pośrednio miało wpływ na niewykrycie braku środków pieniężnych na książeczkach oszczędnościowych PKO i w konsekwencji spowodowało szkodę dla służby, tj. o świadome wprowadzenie w błąd przełożonego co spowodowało szkodę dla służby na podstawie art. 125 ust. 3 pkt 4 ustawy o służbie więziennej. W dniu [...] r. po przeprowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym zostało sporządzone przez zastępcę Dyrektora Zakładu Karnego [...] sprawozdanie, w którym uznano, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni potwierdza słuszność zarzutów postawionych obwinionej w postanowieniu z dnia [...]r. W wyniku przeprowadzonego postępowania Dyrektor Zakładu Karnego [...] wydał w dniu [...] r. orzeczenie o wymierzeniu kary dyscyplinarnej nr [...] , na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 761) oraz § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. L [...] P [...] uznano za winną popełnienia zarzucanego jej w punkcie 1 sentencji orzeczenia przewinienia, czyli uznano, że naruszyła dyscyplinę służbową poprzez tolerowanie, niezgodnej z przepisami, gotówkowej formy rozliczeń pomiędzy Zakładem Karnym a bankiem, a następnie doprowadziła do zalegalizowania tej formy rozliczeń, umieszczając stosowny zapis w instrukcji obiegu dokumentów księgowych Zakładu Karnego [...]. Skarżącą uznano także za winną popełnienia przewinienia zarzucanego w punkcie 2 sentencji orzeczenia, czyli naruszenia dyscypliny służbowej poprzez nieskuteczny nadzór nad pracą i kontrolę podległych jej funkcjonariuszy, tj. o wykonanie czynności służbowej sprzecznie z obowiązującymi zasadami art. 125 ust. 3 pkt 4 powołanej powyżej ustawy o służbie więziennej, z zastrzeżeniem, że zarzut nieskuteczności nadzoru nad pracą i kontrola podległych jej funkcjonariuszy uznano za udowodniony wobec tych funkcjonariuszy działu finansowego Zakładu Karnego [...], którzy zajmowali się sprawami związanymi z gromadzeniem przez osadzonych środków pieniężnych na książeczkach oszczędnościowych i prowadzenia Agencji PKO. Skarżącą uniewinniono od popełnienia zarzucanego w pkt 3 sentencji orzeczenia przewinienia, czyli naruszenia dyscypliny służbowej w ten sposób, że świadomie wprowadziła przełożonego w błąd informując dyrektora jednostki o braku możliwości wydrukowania z programu komputerowego "Depozyt" samych sald, twierdząc, że istnieje możliwość wydrukowania jedynie karty depozytowej ze wszystkimi operacjami dokonanymi od momentu przybycia osadzonego do zakładu karnego, co było podstawą podjęcia przez dyrektora jednostki decyzji o informowaniu skazanych, w terminach innych niż określone w przepisach, o stanie kont depozytowych, a tym samym pośrednio miało wpływ na niewykrycie braku środków pieniężnych na książeczkach oszczędnościowych PKO i w konsekwencji spowodowało szkodę dla służby. Skarżącej wymierzono karę dyscyplinarną przeniesienia na niższe stanowisko służbowe. W uzasadnieniu orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej, powołując się na kserokopię czynności z dn. 15 stycznia 1986 oraz kserokopii aneksów z dn. 15 stycznia 1996 r. i 26 listopada 2001 r. oraz na kserokopię wyciągu z Zarządzenia nr [...] z dn. 28 czerwca 1991 r. i kserokopię z wyciągu instrukcji obiegu dokumentu z dn. 1 marca 2000 r. stwierdzono, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w pełni potwierdza słuszność przedstawionego skarżącej zarzutu dotyczącego tolerowania niezgodnej z przepisami gotówkowej formy rozliczeń pomiędzy Zakładem Karnym [...] a [...] Wskazując na Zarządzenie Wewnętrzne Dyrektora [...] z dn. [...] r. i Zarządzenie Wewnętrznego Dyrektora ZK nr 11 z dn. v [...]., zakres czynności z dn. [...]r. i [...]r. , a także notatkę z kontroli mł. chor. K. D. z dn. [...],[...],[...],[...]r., protokół z przesłuchania chor. K. D. , postanowienie zakresu czynności z dn. [...]r. i [...]r., notatki z kontroli mł. chor. D. Ż. przez gł. księgową z dn. [...]r., [...]r. i [...]r., protokół przesłuchania mł. chor. D. Ż. z dnia [...]r., zakres czynności st. kapr. E. F. z dn. [...]r. , notatkę z kontroli st. kapr. E. F. z dn. [...] r. i [...] r., protokół z przesłuchania st. kapr. E. F. z dn. [...] r., zakres czynności z dn. [...]r. i [...] r. uznano, za uprawnione twierdzenie, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza słuszność przedstawionego skarżącej zarzutu dotyczącego, nieskutecznego nadzoru. Wymierzając karę dyscyplinarną wzięto pod uwagę dotychczasową nienaganną służbę skarżącej oraz pozytywną do czasu zdarzenia opinię służbową. Uwzględniono fakt, że pośrednim skutkiem przewinień skarżącej jest znaczna szkoda w majątku jednostki. Wyjaśniono też, że uznano rodzaj i wagę udowodnionych przewinień oraz stopień winy za znaczne. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez pełnomocnika skarżącej na orzeczenie Dyrektora Zakładu Karnego [...] z dnia [...] r. o wymierzeniu kary dyscyplinarnej przeniesienia na niższe stanowisko, Sąd Dyscyplinarny przy [...], orzeczeniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. Uzasadniając wskazano, że sposób wykonywania obowiązków służbowych przez skarżącą stanowił poważne naruszenie dyscypliny służbowej, a nieskuteczny nadzór i kontrola doprowadziły do sprzecznego z prawem rozporządzenia mieniem będącym własnością osób pozbawionych wolności. Na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy [...] z dnia [...] r. sygn. akt [...] skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę. Orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 8, 9, 10, 75-79 i art. 80 kpa, które miały wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 127 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej w zw. z 10 ust. 2 pkt 5 i § 10 ust. 2 pkt 5 i § 23 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Skarżąca zarzuciła też sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału. W odpowiedzi na skargę Sąd Dyscyplinarny przy [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z postanowieniami art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jedynie w przypadku wpisu i innych kosztów sądowych mają zastosowanie w takich sprawach przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie odpowiednie postanowienia ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). Wydawane rozstrzygnięcia w zakresie sprawy objętej skargą nie powinny kolidować z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7 i 10 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżąca zgłosiła zarzut naruszenia dyrektyw zawartych w przepisach kpa. "Obowiązek umożliwienia stronie udziału w postępowaniu dowodowym oraz wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów jest realizowany w dwojaki sposób, w zależności od zastosowanego środka dowodowego. Pierwszy polega na należytym zawiadomieniu strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu oraz umożliwienie jej zadawania pytań i składania wyjaśnień. Przepis ten ma zastosowanie w przypadku przeprowadzania dowodu z zeznań świadków, opinii biegłego, oględzin lub przesłuchania strony." - W. Chruścielewski, J.P. Tarno; Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2004 , s. 137. Jak słusznie wskazała w skardze skarżąca organ był obowiązany powiadomić ją o terminie i miejscu przeprowadzania dowodu z zeznań świadków K. D. , D. Ż. i E. F., jako że stosownie do treści art. 79 kpa strona powinna zostać powiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków. Artykuł ten "stanowi gwarancję realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu. Nakłada obowiązek zawiadomienia strony co najmniej na 7 dni przed terminem czynności. Zachowanie wymogu art. 79 kpa, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym mającym wpływ na wynik sprawy" (wyrok NSA z dn. 18 listopada 1999 r., sygn. II SA 1210/99). Organ nie powiadomił skarżącej o terminie w którym zostanie przeprowadzony dowód ze świadków K. D. , D. Ż. i E. F. Prawo do czynnego udziału strony w toku postępowania zostało zagwarantowane w art. 79 § 2 kpa. Stanowisko, iż prawo do czynnego udziału w postępowaniu zostało zachowane, gdyż można zapoznać się z protokołami zeznań świadków, nie jest poprawne, jako że "możliwość zapoznania się przez skarżących z protokołem zeznań świadka nie czyni zadość zasadom czynnego bezpośredniego udziału w przeprowadzeniu takiego dowodu, w szczególności prowadzi do pozbawienia możliwości zadawania świadkowi pytań" (wyrok NSA z dn. 9 czerwca 1999 r., sygn. I SA/Gd 1252/97). Na organie spoczywa także, sformułowany w art. 80 kpa obowiązek oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W przedmiotowym postępowaniu wskazano, na pewne dowody na potwierdzenie winy skarżącej. Nie wyjaśniono jednak dlaczego pewnym dowodom dano wiarę, a innym odmówiono wiarygodności, podczas gdy "organ rozpatrując materiał dowodowy może odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej to robi przyczyny. Pominięcie oceny określonego dowodu budzić musi uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych środków dowodowych, może bowiem prowadzić do wadliwej ich oceny." (wyrok NSA z dn. 3 lutego 1999 r., sygn. IV SA 1010/97). Na organach ciążył obowiązek wnikliwej i wszechstronnej oceny wszystkich dowodów zebranych w postępowaniu administracyjnym. Natomiast krótka ocena, iż "wyjaśnienia obwinionej nie wniosły niczego istotnego dla rozstrzygnięcia" nie czyni zadość tym wymaganiom. Z uwagi na brak opisu zarzucanego czynu w wydanych orzeczeniach, skarżąca wskazała na naruszenie przepisu § 10 ust. 2 pkt 5 i § 23 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Jakkolwiek przyjąć należy, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy właściwym będzie zastosowanie się do tego wymogu, jednak nie można uznać aby uchybienie to miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Omówione uchybienia proceduralne są jednak na tyle istotne, iż nie pozwalają na merytoryczną ocenę zaskarżonego orzeczenia, a w konsekwencji nakazują wyeliminowanie go oraz poprzedzającego rozstrzygnięcia pierwszej instancji z obrotu prawnego. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) należało orzec, jak w sentencji wyroku. Dopiero ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego - w zgodzie z dyrektywami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego - z uwzględnieniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu (udziału w przeprowadzaniu dowodu), do zadawania pytań świadkom, składania wyjaśnień, umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów pozwoli na merytoryczną ocenę zaskarżonego orzeczenia. /-/ J. Stankowski /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski JFS