II SA/Po 968/16

Dnia 2 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 roku sprawy ze skargi Alfreda na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia października 2016 roku w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia maja 2016 roku Prezydent Miasta wydał na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 8, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015, poz. 163 ze zmianami) oraz art. 104 kpa (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 23) decyzję odmawiającą przyznania pomocy Alfredowi na uregulowanie czynszu za kwiecień 2016r. w kwocie 1009,40zł. i zaległości czynszowych za miesiąc marzec 2016r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 2 maja 2016r. Alfred złożył wniosek o udzielenie pomocy między innymi w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłaty za czynsz za miesiąc kwiecień 2016r. w wysokości 1009,40zl. oraz zaległości czynszowych od stycznia 2011 r. do kwietnia 2016r. W dniu maja 2016r. miał miejsce wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawcy w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku tj. w kwietniu wynosił 592,84zł tytułem świadczenia rentowego z ZUS, co nie przekracza kryterium dochodowego dla merytorycznego rozpoznania wniosku. Dalej Prezydent podkreślił, że wbrew oczekiwaniom wnioskodawcy pomoc społeczna nie jest instytucją powołaną do comiesięcznego wspierania jednej osoby w opłacaniu jej zobowiązań, a powołaną do doraźnego wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Tymczasem wnioskodawca do tej pory nie podjął działań w celu rozwiązania swojej sytuacji mieszkaniowej, pomimo licznych form pomocy zaproponowanych przez organ pomocy społecznej (złożenie wniosku o zamianę mieszkania, złożenie wniosku o przyznanie lokalu socjalnego). Nadto dnia maja 2016r. wnioskodawca wniósł również o pomoc finansową na opłacenie zaległości czynszowych od stycznia 2011r. do kwietnia 2016r. Organ w tym kontekście podparł się ugruntowanym stanowiskiem WSA w Poznaniu w sprawach ze skarg wnioskodawcy na odmowę udzielenia pomocy finansowej na opłacenie czynszu za poszczególne miesiące od lipca 2011r. Posiadanie przez skarżącego zadłużenia wobec właściciela zajmowanego lokalu nie stanowi przesłanki do przyznania zasiłku celowego określonego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Poza tym, dotychczas wnioskodawca wielokrotnie otrzymywał zasiłek specjalny na cele mieszkaniowe, a zatem nie można uznać za prawidłowe żądanie regulowania za te same (między innymi wnioskowany) miesiące zaległości czynszowych, gdyż celem przyznania pomocy było uniknięcie powstania zaległości. Prezydent wyjaśnił również, że MOPR poczynił starania w celu wsparcia wnioskodawcy w rozwiązaniu trudnej sytuacji mieszkaniowej i finansowej. Pomimo prób nawiązywania z wnioskodawcą kontaktu wielokrotnie odmówił on współpracy. Tym samym nie wykorzystał możliwości poprawy swojej sytuacji i nie podjął prób przezwyciężenia swej trudnej sytuacji. Organ mając na uwadze wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu stanął na stanowisku, iż zadłużenia czynszowe nie stanowią uzasadnionej przesłanki udzielenia takiej pomocy, o jaką wnosi wnioskodawca. Pismem datowanym dnia czerwca 2016 roku wnioskodawca zaskarżył powyższą decyzję w całości. Wskazał również, że zgodnie z uzgodnieniami z 2010 roku organ zobowiązał się do pokrywania czynszu i energii. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia października 2016r. działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12.10.1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2015 roku, poz. 1659 ), art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 roku - KPA( tj. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ) oraz art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2016, poz. 930) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia maja 2016r. Kolegium wyjaśniło, że mając na względzie sytuację materialną wnioskodawcy organ I instancji na bieżąco wspierał go przyznając pomoc w formie zasiłków celowych na zakup żywności, leków i opłacanie energii elektrycznej. Celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężeniu trudnych sytuacji, o czym mowa w art. 2 ustawy o pomocy społecznej, zaś nieodłączną cechą procesu pomocy jest aktywne współdziałanie wnioskodawcy oraz egzekwowanie jego zaangażowania. Rezygnacja z form pomocy zaproponowanych przez pracownika socjalnego ( złożenie wniosku o zmianę mieszkania, nawiązanie kontaktu w programie KLUCZ) jest wyrazem braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej wnioskodawcy. Celem pomocy społecznej nie jest jednak systematyczne wspieranie, co ma miejsce w przypadku wnioskodawcy. Kolegium wskazało, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie rozstrzygając wnioski o pomoc finansową, musi kierować się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi, to znaczy tak rozdysponować środki, aby nie pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. Tymczasem wnioskodawca oczekuje pomocy w całkowitym regulowaniu jego zobowiązań wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania. Pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania jednej osoby wymagającej pomocy. Kolegium wyrażając powyższe powołało się również na orzeczenia WSA w Poznaniu zapadłe w uprzednio rozpatrywanych sprawach ze skarg wnioskodawcy. Wnioskodawca dnia listopada 2016 roku zaskarżył rozstrzygnięcie Kolegium. Ponownie powołał się na ustalenia zawarte pomiędzy nim a kierownik MOPR. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji wskazał, że podtrzymuje dotychczas wyrażone stanowisko. Wnioskowane przez skarżącego świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Uznanie nie pozwala organowi na dowolność w rozstrzyganiu sprawy, ale też nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Cechą procesu pomocy jest aktywne współdziałanie wnioskodawcy oraz egzekwowanie jego zaangażowania. Rezygnacja z form pomocy zaproponowanych przez pracownika socjalnego (złożenie wniosku o zmianę mieszkania, nawiązanie kontaktu w programie KLUCZ ) jest wyrazem braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącego. Dalej organ odwoławczy podnosił, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepowodzeń życiowych. Celem pomocy społecznej nie jest jednak systematyczne wspieranie, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Oczekując pomocy Filii w całkowitym regulowaniu zobowiązań skarżącego wynikających z zawartej umowy najmu mieszkania skarżący zaprzecza konstrukcji wnioskowanego świadczenia. Pomoc społeczna jest instytucją przeznaczoną do działania doraźnego, a nie do stałego, comiesięcznego wspierania jednej osoby wymagającej pomocy. Kolegium podkreśliło, że starania skarżącego nie mogą ograniczać się jedynie do prób kierowania próśb do właściciela obecnie zajmowanego lokalu – lecz wobec uznania za niezadowalające propozycji składanych mu przez organ pomocy społecznej – powinny przybrać bardziej aktywną formę, jak chociażby złożenie do Prezydenta Miasta Poznania podania o wynajem odpowiedniego lokalu z zasobów komunalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Na wstępie zaznaczyć należy, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia października 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia maja 2016 r. w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na uregulowanie czynszu za kwiecień 2016 r. w kwocie 1009,40 zł i zaległości czynszowych za miesiąc marzec 2016 r. W czasie wydania decyzji przez organy ich materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (na dzień orzekania przez organy obydwu instancji: Dz. U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 634 zł, zwanej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej "kryterium dochodowym rodziny". Świadczeniem pieniężnym jest m.in. zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Poza sporem pozostaje również to, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wynosił 592,84 zł, a więc nie przekraczał kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., a wynoszące 634 zł. Na tej podstawie organy słusznie oparły się o art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Sąd podkreśla, że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 K.p.a.), jak i naruszenia art. 39 ust. 1 u.p.s. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Wiązała się ona jednak nie z brakiem dochodu po stronie skarżącego, lecz z istniejącym zadłużeniem za opłaty czynszowe i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu. Charakter potrzeb skarżącego tylko pozornie odpowiada przesłance art. 39 ust. 1 u.p.s. W rzeczywistości przyznanie świadczenia oznaczałoby realizację art. 37 i art. 38 u.p.s., co nie było przedmiotem wniosku skarżącego. Słusznie oceniły i wywiodły organy, że wielokrotne przyznawanie regularnej, pokrywającej koszty opłat czynszowych pomocy z pomocy społecznej nie przyczyni się do poprawy sytuacji skarżącego, a Sąd nadmienia, że byłoby to również niezgodne z intencją ustawodawcy. Zarówno analiza akt sprawy, jak i orzeczeń tutejszego Sądu (okoliczność wiadoma Sądowi z urzędu) wskazuje, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego czy też innymi słowy brak wystarczających środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania, nie stanowi nowego problemu, lecz stanowi problem nierozwiązany już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają aż stycznia 2011 r. Powyższe nie pozwala przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę czynszu w kwietniu 2016 r. zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego, bowiem de facto stanowiłby dodatkowe stałe źródło utrzymania skarżącego. Jest to o tyle istotne, że skarżący w żaden sposób nie podejmuje starań do zmiany swojej sytuacji życiowej. Opieranie się na pomocy Państwa traktuje nie jak sytuację wyjątkową, ale oczywistą i uzasadnioną. Tymczasem analizowana instytucja pomocy społecznej winna być stosowana jako wyjątkowa i prowadzić do rozwiązania problemów, których pokonania bez pomocy z zewnątrz dana osoba nie ma możliwości. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący odmówił udziału w programie "KLUCZ", w ramach którego ośrodek pomocy społecznej proponował indywidualne wsparcie pracownika socjalnego w rozwiązywaniu różnych spraw życiowych. Takie zachowanie byłoby uzasadnione tylko wobec istotnych zmian, jakie przedsięwziął skarżący w swoim życiu. Jak wskazywał dotychczas NSA, a tutejszy Sąd w pełni je podziela, zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa zmierzającą do umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest wspieranie, a nie wyręczanie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Treść tego przepisu powinna być odczytywana przez pryzmat art. 3 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1747/12 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jednakże jak zostało wykazane przed organami obu instancji udzielenie skarżącemu żądanej pomocy nie będzie zgodne z celami pomocy społecznej. Problemy natury finansowej skarżącego zostaną jedynie doraźnie rozwiązane, natomiast w dłuższej perspektywie skarżący ponownie będzie zmuszony szukać sposobu na pokonanie ich. Odmiennie należałoby – co wskazano wyżej – oceniać potrzebę skarżącego, gdyby swoim dotychczasowym zachowaniem wykazał, że wnioskowana pomoc ma jedynie podtrzymać go w staraniach o usamodzielnienie finansowe. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu, gdyż organy te w wystarczającym stopniu uzasadniły podstawy uznaniowej odmowy przyznania pomocy uregulowanie czynszu za miesiące marzec i kwiecień 2016 roku. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy obowiązującego prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.