II SA/Po 981/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu; oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2015r., znak: [...] Starosta [...] na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 1228 z późń. zm., dalej powoływaną jako u.p.u.a.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267 z późń.zm., dalej powołanym jako k.p.a.) orzekł o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu P. M. (zwanemu dalej: Skarżącym) prawa jazdy nr [...] przez Starostę [...] i zobowiązał P. M. do zwrotu w/w prawa jazdy. W uzasadnieniu organ podał, że wniosek o zatrzymanie Skarżącemu prawa jazdy złożył [...] czerwca 2015r. Burmistrz [...] na podstawie art. 5 ust. 3b u.p.u.a. Do wniosku dołączono odpis ostatecznej z dniem 23 czerwca 2015r. decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego P. M. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z tych względów organ orzekł jak w decyzji na podstawie podanego w rozstrzygnięciu art. 5 ust. 5 u.p.u.a. Odwołanie od tej decyzji (w terminie i formie prawem przewidzianej) wniósł, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie matki M. M. – Skarżący. Domagał się nie zatrzymywania mu prawa jazdy. Wskazując na trudną sytuację życiową i materialną oraz fakt, że sprawa o alimenty została wycofana przez matkę dziecka. Skarżący podał, że po wypadku ma uszkodzoną prawą rękę, był na rencie a obecnie wyjechał za granicę i planuje podjąć pracę kierowcy [...], by spłacić zadłużenie. Podał, że zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi mu zarobkowanie. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy w/w decyzję Starosty [...]. W uzasadnieniu podało, że Skarżący w okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie ostatecznej decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2015r. uznającą Skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od płacenia zobowiązań alimentacyjnych, nie dokonał żadnej spłaty należności alimentacyjnych, nie zgłosił się także do ośrodka w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 5 ust. 5 u.p.u.a., który ma charakter związany, organ administracyjny ma obowiązek wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy po otrzymaniu stosownego wniosku. Bez znaczenia dla sprawy pozostają jakiekolwiek inne okoliczności, takie jak np. sytuacja zawodowa czy finansowa strony, w związku z czym argumenty podniesione w odwołaniu należy uznać za bezzasadne. Organ podał, że przepis art. 5 ust. 3b był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją w sprawie K 23/10 (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 lutego 2014r.). SKO podało, że decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem i zasadna. W uzasadnieniu wskazało również na przepis art. 5 ust. 6 u.p.u.a. zawierający przesłanki uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jakimi są utrata statusu dłużnika alimentacyjnego oraz ustanie przyczyn zatrzymania prawa jazdy. W skardze wniesionej w terminie reprezentowany przez pełnomocnika Skarżący wnosił o nie zatrzymywanie mu prawa jazdy, podnosząc te same argumenty co w odwołaniu. Wskazywał na fakt, że odebranie prawa jazdy uniemożliwi mu podjęcie pracy kierowcy i spłatę zobowiązania alimentacyjnego. Wskazywał na trudną sytuację oraz kalectwo związane z niesprawną ręką. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podnosząc argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podało, że organy administracyjne działają na podstawie przepisów prawa. Przepisy stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji mają charakter związany. Oznacza to, że nie pozostawiają one organom administracji publicznej jakiekolwiek swobody – w ramach tzw. "luzu decyzyjnego" przy podejmowaniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – dalej jako p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów . Spór dotyczy zasadności zatrzymania Skarżącemu prawa jazdy. Stan faktyczny w niniejszej sprawie nie był sporny. Ostateczną i prawomocną ([...] czerwca 2015r.) decyzją Burmistrza [...] uznano Skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie tej decyzji tj. w okresie od 1.11.2014r. do 30.04.2015r. nie dokonał on żadnej wpłaty tytułem spłaty należności alimentacyjnych na syna [...] w kwocie po 600 zł miesięcznie. Nie zgłosił się również do ośrodka w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Skarżący posiada prawo jazdy nr [...]. Obecnie jak wynika np. z oświadczenia majątkowego w aktach sądowych Skarżący mieszka z matką dziecka i dzieckiem za granicą, nie pracuje, wozi dziecko do przedszkola. Jak podaje planuje podjęcie pracy kierowcy busa, gdyż z niesprawną prawą ręką ma utrudnione znalezienie pracy a zatrzymanie prawa jazdy uniemożliwi mu podjęcie pracy i spłatę zaległych alimentów. Przedmiotowa sprawa została wszczęta na podstawie wniosku Burmistrza [...] o zatrzymanie prawa jazdy Skarżącemu. Do wniosku organ dołączył odpis decyzji z [...] maja 2015r. Zgodnie z art. 5 ust. 3b u.p.u.a w brzmieniu zapisanym w Dz.U. 2015.859 (art. 9 ustawy z 10 lipca 2015r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustawy – Dz.U. 2015.1359) jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy kodeks karny. Zgodnie z art. 5 ust. 5 u.p.u.a. na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Przepisy te, jak słusznie wskazał organ są jednoznaczne i nie pozostawiają organom żadnego luzu decyzyjnego nakazując określone w ustawie działania. Tym samym argumenty podnoszone w odwołaniu dotyczące trudnej sytuacji Skarżącego i potencjalnych komplikacji spowodowanych brakiem prawa jazdy nie mogły i nie mogą być uwzględniane. Argumenty te mogły być podnoszone na wcześniejszym etapie postępowania, przed wydaniem decyzji z [...] maja 2015r.,z czego Skarżący nie skorzystał. Od 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., nr 205, poz.1212), wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.u.a, organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. I na tym etapie Skarżący miał możliwość powoływania się na okoliczności podnoszone obecnie, czego wówczas nie uczynił. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.u.a., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jak wynikało z ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2015r. Skarżący pomimo wezwań do osobistego stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego nie stawił się, uniemożliwił tym samym dokonanie zbadania własnej sytuacji. Nadto w okresie sześciu miesięcy poprzedzających wydanie decyzji nie dokonał żadnej wpłaty tytułem spłaty należności alimentacyjnych. Organy prawidłowo więc w oparciu o treść art. 5 ust. 5 u.p.u.a wydały zaskarżone decyzje. Przepis ten nie daje podstaw do analizowania na tym etapie postępowania sytuacji rodzinnej czy materialnej dłużnika, o co wnosi Skarżący. Ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych czy innych okoliczności rodzinnych, życiowych dotyczących dłużnika alimentacyjnego. Co więcej, w art. 5 ust. 5 u.p.o.u. przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zaznacza, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy. Należy także wskazać, co podniósł również organ, że przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u. wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r., K 23/10 orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Decydujący wpływ na takie rozstrzygnięcie miał fakt, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest stosowana wobec wąskiej kategorii osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca wyodrębnił grupę dłużników alimentacyjnych, którzy w jego ocenie, wykazują się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz w uchylaniu się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej, pomimo braku zatrudnienia i określił ich jako uchylających się od zobowiązań alimentacyjnych. Przesłanki wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostały ukształtowane w art. 5 ust. 3 ustawy. Trybunał wziął pod uwagę, że dłużnik alimentacyjny, zachowując się zgodnie z prawem, ma decydujący wpływ na niezastosowanie wobec niego środka w postaci zatrzymania prawa jazdy. Zakwestionowany środek nie jest więc stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Natomiast, zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy nie można wydać, jeżeli dłużnika przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Taki dłużnik nie jest bowiem dłużnikiem uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych w rozumieniu ustawy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.