II SA/Po 982/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat U. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. Postanowieniem z dnia [...] 2010 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., Kierownik [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...], na podstawie art. 65 § 1 kpa w związku z art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) przekazał według właściwości do Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wniosek A. K. (osoby bezdomnej) z dnia 28 grudnia 2010 r. w sprawie udzielenia pomocy finansowej w formie bonów żywnościowych oraz zasiłku celowego na zakup leków, żywności, środków czystości i innych produktów bliżej opisanych w postanowieniu. Powyższe postanowienie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 7 stycznia 2011 r. Zażalenie na przedmiotowe postanowienie złożył osobiście w siedzibie organu w dniu 25 stycznia 2010 r. A. K. Wraz z zażaleniem złożony został wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. We wniosku strona podniosła, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych, bowiem jest oraz był od 1 stycznia 2011 r. nieleczony z powodu całkowitego braku lekarstw [...] z winy Ośrodka Pomocy Społecznej we W., skarżącemu wypłacono zaledwie 100 zł, a leki kosztują około 280 zł i zabrakło mu na ich wykup, a bez tych lekarstw nie funkcjonuje i jest w stanie stałego "bezpośredniego zagrożenia życia". Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. nr [...] Kierownik [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] na podstawie art. 58 § 1 oraz 59 § 1 kpa odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 w związku z art. 58 § 1 i art. 59 § 1 kpa uchyliło postanowienie Kierownika [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] z dnia [...] 2011 r. i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Kolegium, powołując się na art. 59 § 2 kpa, stwierdziło, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Kolegium na postawie art. 58 § 1 oraz 59 § 1 kpa odmówiło wnioskodawcy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji z dnia [...] 2010 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż postanowienie organu I instancji zostało doręczone stronie w dniu 7 stycznia 2011 r., a pismem z dnia 24 stycznia 2011 r., które zostało złożone osobiście w MOPR [...] w dniu 25 stycznia 2011 r. A. K. wniósł na powyższe postanowienie zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium przywołało treść art. 141 § 1 i 2 kpa, a ponadto wyjaśniło, iż Kodeks postępowania administracyjnego do dnia 10 kwietnia 2011 r. przewidywał dla przekazania podania do organu właściwego formę postanowienia, na które przysługiwało zażalenie. Zdaniem organu A. K. postanowienie z dnia [...] 2010 r. otrzymał w dniu 7 stycznia 2011 r., w którym został pouczony co do terminu i trybu wniesienia zażalenia; termin do złożenia środka zaskarżenia upływał 14 stycznia 2011 r., natomiast zainteresowany złożył je w dniu 25 stycznia 2011 , wobec czego postanowienie z dnia [...] 2010 r. stało się ostateczne. Odwołując się do treści art. 58 § 1 i 2 kpa Kolegium uznało, iż A. K. składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia dopełnił czynności, dla której by przewidziany termin, złożył bowiem łącznie z wnioskiem zażalenie na postanowienie, jednakże warunkiem koniecznym do przywrócenia terminu jest również uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Brak winy, jako przesłanka do przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania przez stronę szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, a o braku winy można przesądzać wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu nie dającej się przezwyciężyć przeszkody. Kolegium, analizując treść wniosku, stwierdziło, że strona nie uprawdopodobniła, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Zdaniem organu świadczy o tym zwłaszcza fakt, że w dniu 12 stycznia 2011 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy z A. K. w miejscu jego pobytu, stąd tez zainteresowany mógł w sposób bezpośredni, bez dodatkowych utrudnień, złożyć zażalenie pracownikowi socjalnemu. Ponadto organ przypomniał, iż zainteresowany miał siedem dni do złożenia zażalenia i trudno przyjąć za wiarygodne, że przez ten cały czas nie był w stanie wnieść go samodzielnie za pośrednictwem pracownika socjalnego. Skargę na postanowienie Kolegium z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu wniósł A. K., wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu w tym przedmiocie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie. W uzupełnieniu skargi ustanowiony z urzędu pełnomocnik procesowy A. K. zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów udzielonej skarżącemu z urzędu pomocy prawnej, które nie zostały opłacone nawet w części. W ocenie pełnomocnika występująca w art. 58 § 1 kpa instytucja uprawdopodobnienia nie zwalnia organu od obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Zdaniem pełnomocnika skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi do złożenia zażalenia, bowiem skarżący, który utrzymuje się jedynie ze świadczeń z pomocy społecznej, wskazał, iż z uwagi na przeszkody natury formalnej w miesiącu, w którym winien złożyć zażalenie na postanowienie z dnia [...] 2010 r. nie uzyskał z Ośrodka Pomocy Społecznej środków na zakup leków [...], bez których nie może normalnie funkcjonować i egzystować. Dalej pełnomocnik podniósł, iż w związku z barkiem tych leków stan skarżącego uniemożliwiał mu podejmowanie decyzji, wyjawianie woli, czy też obiektywną ocenę konkretnej sytuacji. Zarzucił, iż pomimo takich twierdzeń skarżącego organ nie podjął żadnych działań celem wyjaśnienia okoliczności sprawy i umożliwienia skarżącemu uwiarygodnienia okoliczności powołane we wniosku o przywrócenie terminu; w szczególności organ nie wezwał skarżącego do podania na jaką chorobę cierpi, czy też do udokumentowania stanu zdrowia w okresie, kiedy powinien złożyć środek zaskarżenia. W ocenie pełnomocnika nie bez znaczenia powinna pozostać i ta okoliczność, że skarżący w postępowaniu przed organem występował sam, bez pełnomocnika, jak i to, że jest osobą starszą, cierpiącą na chorobę [...]. Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie prawidłowość rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu co do odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] 2010 r. Zgodnie z art. 58 § 1 kpa w przypadku uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, możliwe jest jego przywrócenie na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Jak wskazuje § 2 art. 58, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym wraz z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był terminu. Stosownie do przepisu art. 59 § 2 kpa o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub postanowienia. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do podjęcia czynności procesowej przez zainteresowanego (stronę lub uczestnika postępowania). Instytucja ta ma zastosowanie jedynie do terminów procesowych i do terminów dokonania czynności procesowych (terminów przewidzianych przepisami proceduralnymi). Zgodnie z art. 58 kpa organy administracji publicznej mogą orzec o przywróceniu uchybionego terminu, na wniosek strony, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, a ponadto zainteresowany jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dopełni czynności, dla której termin był określony (patrz B. Adamiak/J. Borkowski KPA. Komentarz, wyd. 11, Warszawa 2011, komentarz do art. 58, Nb 1-9). Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, iż trafne jest stanowisko Kolegium co do tego, że brak jest podstaw do przywrócenia w przedmiotowej sprawie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] 2010 r. Z akt sprawy wynika, iż skarżący w dniu 25 stycznia 2011 r. wniósł zażalenie na postanowienie Kierownika [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] z dnia [...] 2010 r., w którym zawarł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Przekazanie podania według właściwości w ówczesnym stanie prawnym następowało w formie postanowienia i było zaskarżalne (art. 65 kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 kwietnia 2011 r.). Poza sporem pozostaje, iż wobec doręczenia skarżącemu przedmiotowego postanowienia w dniu 7 stycznia 2011 r. od tej daty rozpoczął swój bieg siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia, określony w art. 141 § 2 kpa. Termin ten upłynął w dniu 14 stycznia 2011 r. Wobec tego zażalenie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, zostało wniesione już po upływie ustawowego terminu do wniesienia zażalenia. Ocena prawidłowości organu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ winien był ustalać z urzędu okoliczności uprawdopodobniające brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, jak i czy zasadnie uznał, iż okoliczności przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazują wiarygodnie na brak winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Zdaniem skarżącego niedochowanie terminu do wniesienia zażalenia wiązało się z jego chorobą neurologiczną, która z uwagi na brak środków na wykup leków w miesiącu, w którym winien złożyć zażalenie, spowodowała, że nie mógł on "normalnie funkcjonować i egzystować". Sąd wskazuje jednakże, iż kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W konsekwencji przywrócenie terminu może mieć miejsce, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna trwała przez cały czas do dokonania uchybionej czynności. Przy ocenie tej przesłanki należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 655/10, Lex nr 752391 – dostępny w centralnej bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie (por. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 22/09, LEX nr 597496 - dostępny w bazie pod adresem jw.). W tym miejscu warto zauważyć, iż uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu o znaczeniu ścisłym, a zatem środkiem, który nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przepuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce, a zakres uprawdopodobnienia obejmuje zdarzenie, które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego (por. wyżej przywołany wyrok WSA w Białymstoku). Wobec tego, to zainteresowany winien przedstawić organowi takie okoliczności, które organ mógłby ocenić posiłkując się zasadami ogólnymi procedury administracyjnej w ramach swobodnej oceny dowodów. Organ wprawdzie winien w razie zgłoszenia wniosku o przywrócenie terminu przeprowadzić ocenę wiarygodności przedstawionych przez stronę okoliczności i rozstrzygnąć w przedmiocie wniosku o przywrócenia terminu, jednakże nie jest zobowiązany prowadzić pogłębionych poszukiwań co do okoliczności, które uzasadniałyby przywrócenie stronie uchybionego terminu. W przedmiotowej sprawie, na co wskazuje treść wniosku o przywrócenie terminu i argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia Kolegium, brak jest przesłanek do uznania, iż skarżący przez cały okres, w którym biegł termin do wniesienia zażalenia, znajdował się w takim stanie zdrowia uniemożliwiającym mu skuteczne wniesienie zażalenia. Skarżący nie uprawdopodobnił zachodzenia takich okoliczności, które jednoznacznie wykluczałyby jego zawinienie w zakresie uchybienia terminu, mimo że komunikatywnie sformułował zażalenie i wniosek o przywrócenie terminu. Zainteresowany nie przedstawił argumentacji co do tego, jakie konkretnie leki bierze (na jaką przypadłość; we wniosku powołał się tylko na brak lekarstw [...]), z jaką częstotliwością i jakie konsekwencje powoduje przerwa w ich zażywaniu. Innymi słowy, od kiedy i jakie leki przestał brać i w jakim czasie wystąpiły ewentualne negatywne skutki dla zdrowia skarżącego. Co więcej nie podał żadnych okoliczności, które mogłyby wskazywać na to, kiedy stan niezdolności do działania, zachodzący według strony z braku zażywania leków, ustał i z jakiej przyczyny, a skarżący mógł podejmować czynności procesowe, czy szerzej działania prawne. Skarżący nie podał żadnych okoliczności, które pozwalałyby na wyjaśnienie dlaczego w dniu 14 stycznia 2011 r. nie mógł działać, jednak w dniu 24 stycznia 2011 r. (data sporządzenia zażalenia z wnioskiem o przywrócenie terminu) stan taki już nie zachodził. To jest, że mimo podnoszonego "stałego stanu zagrożenia życia" ustąpiły przeszkody uniemożliwiające zredagowanie i terminowe wniesienie zażalenia. Zdaniem Sądu dopiero w sytuacji, gdyby skarżący przedstawił tego rodzaju informacje, organ mógłby badać ich uprawdopodobnienie, zasadność powołania się przez wnioskodawcę na określone okoliczności. Nie oznacza to jednakże, iż organ powinien był z urzędu się dopytywać i zastępować stronę w przedstawieniu okoliczności, które organ obowiązany byłby ocenić pod kątem uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Warto mieć też na uwadze, że strona skarżąca nie zaprzeczyła twierdzeniu organu, iż wnioskodawca miał możliwość złożenia środka zaskarżenia podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 12 stycznia 2011 r. przez pracownika socjalnego. Sam fakt przeprowadzenia takiego wywiadu również stanowi jedną z okoliczności przemawiających za tym, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia, skoro w czasie biegu tego terminu mógł wziąć udział w tego rodzaju czynności procesowej (wywiad środowiskowy). Brak jest tym samym podstaw do uznania, aby w dniu 14 stycznia 2011 r. skarżący, na skutek niezawinionego przez siebie braku leczenia (braku środków na wykup leków), pozostawał w stanie uniemożliwiającym mu skuteczne złożenie zażalenia na postanowienie z dnia [...] 2010 r. W konsekwencji nie można zasadnie zarzucić Kolegium naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. poz. 270) skargę oddalił (punkt I sentencji). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd rozstrzygnął w punkcie II sentencji na podstawie art. 250 powołanej ustawy, według zasad określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.) - § 19 i § 18 ust.1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3.