II SA/Po 983/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze sprzeciwu I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska Skarżąca I. M. wniosła sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem. Posiada dom o powierzchni [...] m² oraz działkę budowlaną o powierzchni [...]m² o łącznej wartości około [...]zł, położone w G. W. Nadto podała, że posiada oszczędność w banku na kwotę [...]zł. Argumentowała, że miesięcznie uzyskuje [...]zł w tytułu umowy o pracę oraz [...]zł z wynajmu lokalu. Wyszczególniła, że zobowiązania i stałe miesięczne wydatki wynoszą [...]zł na utrzymanie mieszkania oraz [...]zł na utrzymanie syna na studiach. Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w uszczerbku koniecznego utrzymania skarżącej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2017, poz. 1369), dalej "P.p.s.a.". Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że osiągane dochody w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego utrzymania skarżącej oraz studiującego syna. Skarżąca wykazała, że uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej wysokości [...]zł netto miesięcznie. Swoje zobowiązania skarżąca oszacowała na łączną kwotę [...]zł. miesięcznie. Nie podała przy tym by miała zaległości, czy trudności w regulowaniu wszystkich swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Istotą prawa pomocy jest jednak udzielenie pomocy finansowej tylko takim osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania. Skarżąca tymczasem dysponuje oszczędnościami w kwocie około [...]zł. Skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy jest możliwe tylko w sytuacji, gdy środki jakimi dysponuje wnioskodawczyni pozwalają jedynie na poniesienie koniecznych wydatków bieżącego utrzymania rodziny. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać strona, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania jej i rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżąca pokrywa wszystkie swoje zobowiązania z uzyskiwanych dochodów oraz gromadzi oszczędności w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to brak przesłanek do zwolnienia jej z obowiązku poniesienia tych opłat. Zauważyć należy, że wysokość wpisu od skargi wynosi 200 zł. Dalsze opłaty sądowe, jeżeli będą wymagane, będą rozłożone w czasie. Skarżąca ma możliwości by powyższą kwotę uiścić. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącej. Zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść strona inicjująca postępowanie sądowe. Skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania i ma możliwości by posiłkować się oszczędnościami, gdy zabraknie jej środków z bieżących wpływów. Zrozumiałe jest, że skarżąca zapobiegliwie gromadzi oszczędności, ale nie ma możliwości pokrycia kosztów sądowych niniejszego postępowania ze środków publicznych, gdy skarżąca dysponuje oszczędnościami w kwocie [...]zł. Ubocznie zauważyć należy, że skarżąca wykorzystuje także posiadany majątek nieruchomy, który pozwala na uzyskanie dodatkowych dochodów poprzez jego wynajęcie. W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, przyjąć należy, że skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym oraz wolnymi środkami finansowymi, z których może pokryć koszty sądowe niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska