II SA/Po 99/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze sprzeciwu R. K. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 30 grudnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala sprzeciw. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 grudnia 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "K.p.a."), uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 29 grudnia 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania R. K. zasiłku celowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że decyzją z dnia 27 września 2022 r., nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania R. K. zasiłku celowego na energię elektryczną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 października 2023 r., nr [...] uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji. Następnie Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. r., nr [...], odmówił R. K. przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że podczas postępowania w sprawie z wniosku z dnia 01 września 2022 r. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej strona nie dostarczyła wymaganej faktury za energię elektryczną, nie udowodniła również ponoszenia wydatków na ten cel. Z uwagi na brak współpracy organ I instancji odmówił przyznania zasiłku celowego. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła R. K. zarzucając nie wykonanie zaleceń Kolegium wynikających z decyzji z dnia 31 października 2023 r. Odwołująca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji co do braku współpracy. Zarzuciła zaskarżonej decyzji brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego. Rozpoznając wniesione odwołane Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że w zaskarżonej decyzji z dnia 29 grudnia 2023 r. Wójt Gminy [...] wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie toczy się na wniosek R. K. z dnia 01 września 2022 r. dotyczący przyznania zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej. Do akt sprawy nie załączono jednak powyższego wniosku, co oznacza, że nie wiadomo, jaki był zakres żądania strony. Następnie Kolegium wskazało, że w poprzedniej decyzji kasacyjnej z dnia 31 października 2023 r. Kolegium wskazało na konieczność odniesienia się do twierdzeń strony o dostarczeniu do organu I instancji dokumentów potwierdzających ponoszenie opłat za energię elektryczną. Kolegium wskazało na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty wskazane przez stronę, mających potwierdzać ponoszenie wydatków na energię elektryczną. Strona wskazywała m.in. na "dostarczenie informacji z E. z podaniem należności - [...] oraz terminem płatności do dnia 12 września 2022 r.". Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przekazane akta spawy nie zawierały takiego dokumentu wobec tego nie wiadomo było, co oznacza sformułowanie "informacja z E. z podaniem należności - [...]", czy jest to informacja o wysokości należności sporządzona przez E. S.A., a R. K. tę informację jedynie przekazała, czy ta kwota została "wyliczona" przez R. K., na podstawie faktury/rachunku sporządzonego przez E. S.A. - strona podnosiła bowiem, że ponosi w części koszty energii regulowane przez brata zamieszkującego w tym samym domu. Kolegium podniosło, że tym razem akta sprawy zawierają wydruk wiadomości e-mail z 14 lipca 2022 r. przekazanej przez R. K. do organu I instancji z informacją pochodzącą od E. S.A. o wystawieniu faktury na kwotę [...]zł z terminem płatności do 12 września 2022 r. Czyli, jak należy zakładać, jest to cała należność do uiszczenia. Przekazane akta sprawy zawierają także wydruk korespondencji e-mail kierowanej przez R. K. do OPS w K. , w tym m.in. z informacjami o wystawieniu faktur przez E. S.A. Z tym, że pierwotnym odbiorcą tych wiadomości e-mail od E. S.A. nie jest strona, ale prawdopodobnie jej brat. Strona informowała bowiem organ I instancji (m.in. oświadczenie z 13 października 2020 r.), że to jej brak sfinansował i założył fotowoltaikę w domu, w którym mieszka ona, brat i matka (przy czym strona prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe) i to brat jest stroną umowy zawartej z E. S.A. W pisemnym oświadczeniu złożonym w dniu 13 września 2022 r. R. K. podała, że faktura za energię przychodzi na jej brata, jest dzielona na 3 równe części, w lutym brat otrzymał powiadomienie o prognozowanym rachunku na cały rok, faktura ta obejmuje zużycie prądu plus ogrzewanie. Nie wiadomo jednak, czy stronę i brata łączy umowa odnośnie ponoszenia kosztów energii elektrycznej, w jakiej formie odbywa się rozliczenie - jeżeli rozliczenie następuje np. w formie przelewu na rachunek bankowy, to wówczas przelew mógłby stanowić dowód ponoszenia wydatków. Ustalenie tych okoliczności jest istotne, gdyż to brak udokumentowania ponoszenia wydatków na energię elektryczną stanowił powód odmowy przyznania pomocy. Kolegium zwróciło uwagę, że nie można wykluczyć sytuacji, w której brat strony pokrywa w całości koszty energii elektrycznej i w ten sposób pomaga siostrze znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Skoro strona ubiega się o pomoc w postaci przyznania środków finansowych na opłacenie kosztów energii elektrycznej powinna wykazać ponoszenie takich kosztów. Trudno oczekiwać, aby to organ I instancji poszukiwał dowodów rozliczeń między stroną a jej bratem. Ponadto zauważyć należy, że strona nie przedłożyła faktur za energię elektryczną (chociażby za poprzednie okresy rozliczeniowe), a jedynie ograniczyła się do przekazania wiadomości e-mail z kwotami należności. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji zaskarżoną decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. odmówił przyznania zasiłku celowego, czyli świadczenia, którego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Kryterium to w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł, a za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Nie wiadomo jaki był dochód strony – czy strona osiągała jakikolwiek dochód ustalony zgodnie z cyt. art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i czy w ogóle spełnione zostało kryterium dochodowe do przyznania tego zasiłku. Organ I instancji opierając się na zaktualizowanej podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2023 r. sytuacji Strony wskazał, że R. K. jest zatrudniona jednak od pół roku przebywa na zwolnieniu lekarskim z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia (zdiagnozowana choroba bakteryjna skóry, naderwane ścięgno ręki). Ostatni zasiłek choroby został stronie wypłacony w listopadzie 2023 r., natomiast w grudniu 2023 r. nie otrzymała żadnego dochodu. Strona oczekiwała również na rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia rehabilitacyjnego, o które wnioskowała w listopadzie 2023 r. Wobec tego w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ I instancji ustali aktualną sytuację finansową, zdrowotną, rodzinną Strony, w tym w szczególności, czy otrzymała świadczenie rehabilitacyjne, oraz generalnie wysokość osiąganego dochodu i jego źródła. Zdaniem Kolegium uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera odniesienia się do kluczowych dla sprawy kwestii opisanych powyżej, ponadto przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie w sprawie uznać należy za niewystarczające. Organ I instancji nie odniósł się do podnoszonych przez stronę twierdzeń odnośnie do sposobu rozliczania należności za energię elektryczną w sytuacji zainstalowania fotowoltaiki, ani do przesłanych przez stronę w formie wiadomości e-mail informacji – wysokości należności na energię. Ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzeniu, że powodem odmowy przyznania wnioskowanej pomocy jest fakt, że strona nic dostarczyła faktury za energię elektryczną i nie udowodniła ponoszenia wydatków na ten cel. Zdaniem Kolegium uzasadniona została tym samym konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania przez organ I instancji. Sprzeciw od powyższej decyzji wniosła R. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W jej ocenie zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji administracyjnej, w szczególności skarżąca wyjaśniała już, że wszystkie rachunki za prąd są dzielone na 3 osoby i przekazywane w gotówce osobie, która dokonuje przelewu. Ośrodek pomocy społecznej w innych sprawach nie miał wątpliwości, co do takiego sposobu rozliczania. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej R. K. podtrzymała zarzuty sprzeciwu oraz wyjaśniła, że na podstawie podobnej dokumentacji uzyskała już wcześniej pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup energii. Na dowód tego przedłożyła do akt sprawy decyzje administracyjną z dnia 19 kwietnia 2024 r. W jej ocenie prowadzone postępowanie stanowi wyraz niechęci pracowników pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: – "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym miejscu wyjaśnić także należy, że z uwagi na przedmiot kontroli – decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej jako: "K.p.a."), skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sprzeciw, o jakim mowa art. 3 § 2a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zakreślając kwestie, będące przedmiotem badania przez sąd administracyjny w razie wniesienia sprzeciwu, prawodawca dwukrotnie - zmieniając ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) także ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wskazał, że przedmiotem kontroli jest jedynie wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. (dodane art. 64e oraz 151a § 1 P.p.s.a.). Przy rozumowaniu a contrario, wyłączono tym samym na danym etapie możliwość oceny przez sąd problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, co zostało uregulowane w wyodrębnionym obecnie § 2a art. 138 K.p.a. Z przyjętym rozwiązaniem koresponduje zasada, że - w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd - jego wyrok nie jest zaskarżalny (art. 151a § 3 P.p.s.a.). Idąc dalej zauważyć należy, że względy wykładni językowo-logicznej, celowościowej i systemowej, przemawiają za uznaniem, że przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej), na gruncie uwarunkowań prawnych, zakreślonych przez organ administracji. Przedmiotem kontroli nie może być natomiast w danym postępowaniu, któremu z woli prawodawcy nadano wyłącznie charakter wpadkowy, kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ skonstatował, że sprawa wymaga przykazania do ponownego rozpoznania, w ramach kryteriów, zakreślonych w art. 138 § 2 K.p.a. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego wyłącznie charakter niejako procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Wobec wyżej wskazanych uwarunkowań Sąd uznał, że jak wyżej wskazano, nie jest dopuszczalna w rozpatrywanej sprawie - na etapie wniesienia sprzeciwu - ocena jej uwarunkowań materialnoprawnych. Zaskarżone orzeczenie organu II instancji opierało się na następujących okolicznościach faktycznych. Po pierwsze, do przesłanych do Kolegium akt sprawy nie załączono wniosku strony z dnia 01 września 2022 r., co oznacza, że nie wiadomo, jaki był zakres żądania strony. Po drugie, Kolegium zwróciło uwagę na konieczność odniesienia się do twierdzeń strony o dostarczeniu do organu I instancji dokumentów potwierdzających ponoszenie opłat za energię elektryczną, ponieważ przekazane akta spawy nie zawierały takich środków dowodowych. Sama wiadomość e-mail z 14 lipca 2022 r. przekazana przez R. K. do organu I instancji z informacją pochodzącą od E. S.A. o wystawieniu faktury na kwotę [...]zł z terminem płatności do 12 września 2022 r. była w ocenie organu odwoławczego nie wystarczająca dla ustalenia ponoszonych przez skarżącą kosztów energii elektrycznej, tym bardziej, że w pisemnym oświadczeniu złożonym w dniu 13 września 2022 r. R. K. podała, że faktura za energię przychodzi na jej brata, jest dzielona na 3 równe części, w lutym brat otrzymał powiadomienie o prognozowanym rachunku na cały rok, faktura ta obejmuje zużycie prądu plus ogrzewanie. Zdaniem Kolegium nie wiadomo tym samym, czy stronę i brata łączy umowa odnośnie ponoszenia kosztów energii elektrycznej oraz w jakiej formie odbywa się to rozliczenie. Kolegium wskazało wreszcie, że na podstawie akt sprawy nie można ustalić aktualnej sytuacji finansowej, zdrowotnej oraz rodzinnej skarżący, w tym w szczególności nie wiadomo, czy otrzymała świadczenie rehabilitacyjne, oraz generalnie wysokość osiąganego dochodu i jego źródła. W ocenie Sądu okoliczności powyższe wyczerpują przesłanki określone w art. 138 § 2 K.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zwrot normatywny "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest zwrotem ocennym. Stwierdzenie to jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Innymi słowy, skorzystanie z możliwości wydania decyzji kasacyjnej jest zastrzeżone do sytuacji, w których niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Dokonanie oceny prawnej określonych faktów, przy prawidłowo zebranym materiale dowodowym i wystarczająco wyjaśnionym stanie faktycznym sprawy, nie uzasadnia wydania decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy, lecz zobowiązuje go do wydania orzeczenia merytorycznego. W ocenie Sądu dokonanie przywołane przez organ odwoławczy braki w materiale dowodowym stanowią okoliczności, o jakich mowa w art. 138 § 2 K.p.a. Brak wniosku o przyznanie pomocy, brak dowodu potwierdzającego poniesione koszty zakupu energii elektrycznej oraz brak informacji o aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej umożliwiały Kolegium rozpoznanie wniesionego odwołania, a więc wydanie decyzji merytorycznej. Równocześnie powołany przez organ odwoławczy zakres postępowania wyjaśniającego przed organem I instancji, a w szczególności konieczność ustalenia okoliczności, jakie powinny być ustalone odpowiada uprawnieniom kasacyjnym organu odwoławczego. Bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje przy tym fakt przedstawienia przez skarżącą decyzji przyznającej jej wnioskowane świadczenie za inny okres. Wobec powyższego oddalono sprzeciw na podstawie art. 151a § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.