II SA/Po 994/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu decyzji oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze(dalej jako "SKO" lub "organ", po rozpoznaniu zażalenia M. G., utrzymało w mocy postanowienie MGOPS w J. z dnia [...] lipca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisu decyzji z akt sprawy. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. na wniosek M. G. odmówiono w/w wydania odpisu decyzji ustalającej prawo do alimentów na rzecz osoby uprawnionej reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego , albowiem wnioskodawca nie posiada w sprawie o ustalenie prawa o alimenty statusu strony. SKO podniosło, iż w postanowieniu tym wyjaśniono wnioskodawcy pojęcie strony postępowania wskazując, iż dłużnik alimentacyjny nie ma takiego charakteru w postępowaniu w sprawie dotyczącej ustalenia prawa do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej. Wskazano nadto, iż w tym postępowaniu zgodnie z art.27 ust.7 pkt. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm.) dłużnikowi alimentacyjnemu przekazuje się jedynie zawiadomienie o ustaleniu osobie uprawnionej lub jej przedstawicielowi prawa do tego rodzaju świadczeń oraz wydaje się decyzje o nałożeniu obowiązku na dłużnika zwrotu przyznanych świadczeń. Na powyższe postanowienie M. G. złożył zażalenie domagając się uznania, iż jest stroną również tego postępowania oraz domagając się przedłożenia odpisów akt sprawy, w szczególności decyzji ustalającej uprawnienie do świadczenia alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej mał. J. G.. W dalszej części uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż poza jakimikolwiek wątpliwościami pozostaje zagadnienie posiadania charakteru strony w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe wynika z ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji oraz z zapisu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.") i w tym zakresie z art. 61 K.p.a. Już z tych zapisów wynika to, że zobowiązany do alimentacji jak i dłużnik alimentacyjny w zastępstwie którego alimenty są regulowane w tym postępowaniu nie jest stroną. Obowiązkiem organu pomocowego prowadzącego postępowanie o ustalenie prawa do alimentów jest jedynie poinformowanie dłużnika alimentacyjnego o ustaleniu tego prawa na rzecz osoby uprawnionej jak i wydanie decyzji o nałożeniu obowiązku zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń. W katalogu informacyjnym brak jest zaś statuowania dłużnika jako strony postępowania. W konsekwencji brak jest podstaw prawnych do wydania odpisu jakiegokolwiek dokumentu z akt postępowania w szczególności decyzji ustalającej prawo do świadczeń alimentacyjnych a to dlatego, że zobowiązany do alimentacji nie jest w tym postępowaniu stroną. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył M. G. wnosząc o uchylenie postanowienia SKO i uznanie go za stronę postępowania oraz zwrot poniesionych kosztów i zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie [...]zł. Skarżący wskazał, iż organy ignorują obowiązujące przepisy prawne oraz nie odnoszą się do logicznych argumentów z których bezsprzecznie wynika, że jest stroną postępowania. Skarżący wskazał, iż to w jego zastępstwie wypłacane są alimenty. Do skargi Skarżący załączył kopię skargi kasacyjnej, w której powołując się na przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczących konsekwencji niepłacenia alimentów wykazywano, iż dłużnik alimentacyjny posiada interes prawny w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie z dnia [...] listopada 2021 r. Skarżący zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 zwanej dalej: "P.p.s.a.".) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W tym miejscu wskazać należy, iż z uwagi na panujący stan epidemii obowiązujący w dniu wyrokowania, Sąd uznał, że pomimo żądania strony o przeprowadzenie rozprawy sprawa zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Podejmując taka decyzję Sąd miał na uwadze uchwałę z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19 (dostępne na: www.orzeczeia.nsa.gov.pl ), w której Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Z tych też względów Sąd rozpoznał sprawę na rozprawie w trybie uproszczonym. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji odmawiającego wydania odpisu decyzji. Wobec powyższego wskazać należy, iż prawo strony do przeglądania akt sprawy administracyjnej i uzyskiwania odpisów dokumentów w nich się znajdujących, w tym decyzji administracyjnych, zostało uregulowane w art. 73-74 K.p.a. Zgodnie z art. 73 § 1 K.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a). Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę (§ 1b). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3). Jak wynika z cytowanych przepisów, uprawnienie do przeglądania akt sprawy i uzyskiwania z nich odpisów zastrzeżone zostało wyłącznie dla strony postępowania. Dostęp do akt sprawy posiadają zatem wyłącznie podmioty będące stronami w postępowaniu głównym, czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego albo po jego zakończeniu ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Tym samym organ rozpoznając wniosek o udostępnienie akt sprawy obowiązany jest dokonać oceny, czy podmiot żądający udzielenia dostępu do akt sprawy ma status strony w postępowaniu głównym. Zgodnie z art. 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mieć interes prawny w rozumieniu tego przepisu oznacza konieczność ustalenia powszechnie obowiązującego przepisu prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (vide wyrok NSA z 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I OSK 2226/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako CBOSA). Tym samym, stwierdzenie istnienia interesu prawnego, to nic innego, jak ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawą a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, a więc sytuację, w której podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (vide wyrok NSA z 27 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1285/98). W tym miejscu podkreślić należy, iż istnienie interesu prawnego musi być rozpatrywane z uwzględnieniem regulacji prawnych związanych z konkretnym postępowaniem administracyjnym. Wobec powyższego rozstrzygając czy dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy brać pod uwagę specyfikę szeroko pojętego postępowania w sprawie świadczeń alimentacyjnych oraz regulację ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm.). Analiza omawianej ustawy, a przede wszystkim przepisów rozdziału 3 "Warunki nabywania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego", a także rozdziału 4 "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" pozwalają na stwierdzenie, iż ustawa ta nie przewiduje aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym miejscu podkreślić należy, iż w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ administracji nie orzeka o prawach i obowiązkach dłużnika alimentacyjnego i nie nakłada na niego obowiązków (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 1824/20, pub. CBOSA). Istotne jest w szczególności to, że przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu, a także organowi właściwemu dłużnika informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej. Takie sformułowanie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów potwierdza, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania, to przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów byłby zbędny. Wszak stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania jej odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu (zob. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 2027/16, CBOSA). Ponadto należy zauważyć, że rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mają wpływu na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego, co najwyżej mogą mieć wpływ na jego sytuację faktyczną. Jednakże, jak już była mowa, interes prawny dający legitymację w postępowaniu administracyjnym nie jest oparty na okolicznościach i interesach faktycznych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się także, że powyższe zapatrywanie nie pozbawia dłużnika alimentacyjnego należnej ochrony prawnej wyrażającej się w możliwości kwestionowania podstawowej okoliczności umożliwiającej wszczęcie i kontynuowanie postępowania w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. stanu bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Stan bezskuteczności egzekucji poświadczany jest przez organ uprawniony do egzekucji alimentów, a jego weryfikacja nie może być dokonana przed organami administracji, bowiem zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji nie jest przedmiotem kontroli organu administracyjnego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zaświadczenie komornika o bezskuteczności egzekucji, jako czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, podlega kontroli sądu powszechnego w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 Kodeksu postępowania cywilnego. W ramach tego postępowania istnieje możliwość kwestionowania ustaleń organu egzekucyjnego stanowiących podstawę zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych (por. wyroki NSA z 29 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1725/16 i sygn. akt 1726/16, czy wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 2027/16, CBOSA). Podsumowując wskazać należy, iż dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a co za tym idzie nie ma uprawnień do dostępu do akt tej sprawy. Warto w tym miejscu wskazać, iż kwestia interesu prawnego skarżącego w postępowaniu o ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w sprawie II SA/Po [...] w sprawie dopuszczalności odwołania od decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W wyroku tym Sąd zajął stanowisko, iż Skarżącemu nie przysługuje interes prawy, a Sąd w niniejszym składzie powyższą ocenę podziela czemu dał wyraz w niniejszym uzasadnieniu. Ponadto odnosząc się do argumentacji zawartej w załączonej do skargi kopii skargi kasacyjnej wskazać należy, iż kwestia wyciągania wobec dłużnika alimentacyjnego konsekwencji z tytułu niepłacenia alimentów nie może przesądzać o jego interesie prawnym w sprawie w której osoba uprawniona do alimentów otrzymuje od państwa świadczenia z uwagi na fakt, że nie otrzymuje należnego jej wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec niej do alimentacji. Wobec powyższego organu zasadnie uznały, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do udostępnienia Skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu jakichkolwiek dokumentów z akt sprawy dotyczących przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.