II SA/Po 999/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) as. sąd. Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant: sekretarz sądowy Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lipca 2005 r. sprawy ze skargi R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wywrównawczego o d d a l a s k a r g ę /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Fymus /-/P.Miładowski KB/ 4/II SA/Po 999/03 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. działając między innymi na podstawie art. 43 ust. 1, i ust. 2 a w zw. z art. 27 ust. 4 pkt 1, ust. 6 pkt 1 oraz art. 34 st. 1 i art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 1998 r. nr 64 poz. 414 ze zm.) uchylił w całości od 1 października 2001 r. wcześniejszą decyzję MOPS z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...] (z późn. zm.) przyznającej R.G. zasiłek stały wyrównawczy oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i odmówił dalszej wypłaty zasiłku stałego oraz wypłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W tej samej decyzji zażądano zwrotu wydatków na udzielone świadczenia za okres od października 2001 r. do października 2002 r. w łącznej kwocie 5.338 zł. w terminie 30 dni od otrzymania decyzji. Organ argumentował, iż podstawą prawną przyznania przedmiotowego świadczenia jest zgodnie z art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej całkowita niezdolność do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa ubiegającej o tę formę pomocy osoby, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 w/w ustawy. Składając wniosek R.G. odpowiadał wówczas warunkom do uzyskania zasiłku stałego wyrównawczego i został od października 2001 tą formą pomocy objęty. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ze stycznia 2003 r. oraz zgromadzoną dokumentacją ustalono, iż zaszły zmiany w sytuacji materialnej R.G. Otrzymał on bowiem decyzją ZUS z [...] listopada 2002 r. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od grudnia 2002 r. w wysokości 502,06 zł. Nadto otrzymał on wyrównanie renty za okres od [...] maja 2001 r. do [...] listopada 2002 r. w łącznej kwocie 8.532,50 zł. Całość renty wraz z wyrównaniem R.G. otrzymał [...] listopadzie 2002 r. Poczynając od miesiąca grudnia 2002 r. otrzymywał miesięczną rentę w wysokości 502,06 zł, gdy tymczasem kryterium dochodowe w myśl art. 4 ust. 1 ustawy wynosiło 461 zł. Zatem od grudnia 2002 r. skarżący nie mógł otrzymywać świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego dla tego typu świadczenia. Także w październiku w 2001 r. kryterium uprawniające osobę samotnie gospodarującą (a taką osobą jest R.G. do świadczeń z pomocy społecznej wynosiło 447 zł, tymczasem przyznana renta za ten okres (w postaci spłaty) również przekraczała wymienione kryterium dochodowe. Organ powołał się także na zawarte w dniu 19 listopada 2001 r. umową o współdziałaniu R.G. z Miejskim Ośrodkiem Pomocy społecznej w O., gdzie pobierający świadczenie zobowiązał się do zwrotu równowartości pobranych świadczeń przyznanych decyzją z [...] listopada 2001 r. gdy otrzyma on od ZUS rentę inwalidzką pokrywającą się z okresem otrzymywania zasiłku stałego wyrównawczego. Z uzasadnienia wynika też, że R.G. złożył wniosek o rozłożenie żądanej od niego kwoty na raty i będzie on przedmiotem oddzielnego postępowania. Powyższą decyzję zaskarżył R.G. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2003 r. w sprawie [...] orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Organ odwoławczy podzielił argumentację przywołaną w uzasadnieniu rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego akcentując fakt zawarcia porozumienia na mocy którego odwołujący zobowiązał się do zwrotu równowartości pobranych świadczeń, w przypadku gdy przyznana przez ZUS renta przypadnie na okres przyznanego zasiłku. Zważywszy zaś na przywołane przez organ I instancji przepisy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł RG. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] maca 2003 r. zarzucając rażące naruszenie prawa. R.G. argumentował, że umowa o współdziałaniu nie precyzuje iż jest obowiązany do jednorazowej spłaty świadczenia pobieranego przez rok a wypłacanego co miesięcznie. Jednorazowe wyrównanie narusza słuszny interes strony a także zasady współżycia społecznego. Ponadto zwracał uwagę, że zawierając umowę o współdziałaniu wykorzystano jego przymusowe położenie zmuszając go do złożenia oświadczenia woli, co wyczerpuje dyspozycję art. 82 kc. W ocenie skarżącego umowa ta nie jest ważna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Skargę wniesiono pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.). W międzyczasie doszło do reformy sądownictwa administracyjnego i w myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., a postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Po pierwsze pozbawione skutecznej argumentacji jest zarzut co do nieważności umowy. Jakkolwiek generalnie kwestie te zastrzeżone są dla rozstrzygania przez sądy powszechne, to wskazana przez stronę podstawa nieważności umowy nie jest zasadną. Skarżący bowiem miał pełną świadomość obciążających go z treści tej umowy obowiązków, a wbrew jego twierdzeniom miał też możliwość odmówić jej podpisania. Nie działał pod wpływem błędu ani przymusu w rozumieniu przywołanego przez niego przepisu materialnoprawnego. Zresztą zawarcie tej umowy bądź jej nie zawarcie nie miało bezpośrednio wpływu z punktu widzenia regulacji objętej w/w ustawą o pomocy społecznej na przyznane decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. świadczenia. Generalnie treść umowy w istocie pieczętuje wynikającą z powszechnie obowiązujących przepisów regułę. Zgodnie z art. 27 ust. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały wyrównawczy w przypadku osób samotnie gospodarujących ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym takiej osoby, a jej dochodem. Różnica ta wskazuje jednocześnie wysokość zasiłku stałego wyrównawczego. Niesporne było, iż skarżący na mocy rozstrzygnięcia sądu powszechnego otrzymał w ostateczności rentę inwalidzką wraz z jej spłatą od [...] maja 2001 roku. Za okres od [...] maja 2001 r. do [...] listopada 2002 r. renta łącznie wyniosła kwotę 8.532,50 zł. Niespornym też było, że wyżej wymieniona kwota odpowiadała miesięcznym ratom w wysokości 502,06 zł., a więc w wysokości przekraczającej wówczas obowiązujące kryterium dochodowe a także kryterium dochodowe od grudnia 2002 r. Zasadnie zatem organy obu instancji przyjęły, że za przedmiotowy okres skarżący uzyskał dochód wyższy od wyżej wymienionego kryterium. Tymczasem zgodnie z art. 43 ust. 2 właściwy organ ma prawo do zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej na niekorzyść strony nawet bez zgody strony także jeśli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także ma prawo zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony między innymi w sytuacji o której mowa w art. 34 ust. 4 a ustawy. Ten ostatni przepis mówi o świadczeniach nienależnie pobranych. Zgodnie z omawianą regulacją świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu. W okolicznościach sprawy przyjąć należy, iż R.G. miał świadomość uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia co do świadczeń rentowych. Okoliczność tą potwierdza treść zawartej między nim a organem umowy o współdziałaniu. Otrzymując rentę ze spłatą za okres obejmujący świadczenie musiał się liczyć z obowiązkiem zwrotu przyznanego zasiłku. I taka świadomość wynika z treści omawianego wyżej "uzgodnienia". Gdyby podzielić argumentację skarżącego, to w jego sytuacji został by on wzbogacony kosztem szczupłych środków pomocy społecznej. W opisanych warunkach należy podzielić pogląd organu, iż pobrane przez skarżącego świadczenie z pomocy społecznej na tle dokonanych, a niespornych ustaleń jest nienależne. Nie można też przyjąć by zwrot przedmiotowego świadczenia naruszał zasady współżycia społecznego w sytuacji gdy R.G. pobierał zasiłek stały wyrównawczy, co miesięcznie na bieżąco, a jednocześnie za ten sam okres otrzymał spłatę która miesięcznie odpowiada kwocie przewyższającą uprawniające do zasiłku kryterium dochodowe. Nie można też skutecznie podnosić niezadowolenia z faktu żądania zwrotu nadpłaconego świadczenia w całości. Po pierwsze, skoro otrzymał łącznie w całości także spłatę świadczenia rentowego to obie wartości łatwo zrekompensować, a po wtóre postępowanie w sprawie rozłożenia dochodzonej należności jeszcze się nie zakończyło i nawet w sytuacji niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia będzie mógł je zwalczać oddzielnymi środkami prawnymi. W tych okolicznościach przyjąć należy, że skarżący nie podważył skutecznie legalności kwestionowanych w skardze rozstrzygnięć co z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. N r 153 poz. 1270 ze zm.) prowadzi do oddalenia skargi. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak -/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski KB/