II SAB/Po 102/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawy ze skargi małoletniego J. K. działającego przez przedstawiciela ustawowego G. K. na bezczynność Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania decyzji o odszkodowaniu z tytułu uszczerbku na zdrowiu postanawia: odrzucić skargę Małoletni J. K. (dalej jako strona lub skarżący) działający przez przedstawiciela ustawowego G. K. (ojca), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Dyrektor ZUS) w przedmiocie wydania orzeczenia w związku z uszczerbkiem na zdrowiu. Z treści skargi wynika, że skarżący został skierowany na komisję lekarską wyznaczoną na [...] lipca 2019 r. w oddziale ZUS w [...]. Lekarz orzecznik zbadał małoletniego i orzekł trwały uszczerbek na zdrowiu [...] wystawiając na tą okoliczność stosowne zaświadczenie. Następnie w terminie [...] dni miała być wydana decyzja w sprawie. Na dzień sporządzenia skargi ([...] sierpnia 2019 r.) skarżący nie otrzymał żadnej informacji w tej sprawie, ani decyzji. W skardze zawarto wniosek o wydanie prawomocnej decyzji zgodne z orzeczeniem lekarza orzecznika określający trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości [...] W odpowiedzi na skargę ZUS w [...] wniósł o jej odrzucenie. Uzasadniając swoje stanowisko podał, że w dniu [...] sierpnia 2019 r. [...] G. K. złożył skargę na przewlekłe prowadzenie sprawy w przedmiocie przyznania prawa i wypłaty prawa do odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami wypadku jakiemu uległ jego syn J. w dniu [...] stycznia 2019 r. w czasie zajęć szkolnych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2019r. Zakład ustosunkował się do powyższego zarzutu przewlekłości oraz poinformował o obowiązujących przepisach dotyczących możliwości złożenia odwołania do sądu powszechnego w przypadku nie wydania decyzji w terminie [...] miesięcy. W odpowiedzi pismem z dnia [...] września 2019r. [...] G. K. podtrzymał swoje żądanie wniesienia skargi do sądu administracyjnego Organ podał, że wniosek o odrzucenie przedmiotowej skargi uzasadniony jest tym, że istota sprawy tj. roszczenie o prawo do odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych w tym dotyczące weryfikacji prawa do zasiłku chorobowego podlegają rozpoznaniu przez sądy powszechne w trybie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Zatem skoro nie są to sprawy podlegające kognicji sądu administracyjnego, to również przewlekłość postępowania w tych sprawach nie podlega kognicji tego sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zakres kontroli działalności administracji publicznej i stosowania przez wojewódzkie sądy administracyjne środków przewidzianych w P.p.s.a. określa art. 3 tej ustawy. Zgodnie z § 2 tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in w sprawach skarg na: decyzje administracyjne (pkt 1) i bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a pkt 8). Stosownie do treści art. 5 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), przez organy administracji publicznej rozumie się także organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 ww. ustawy, tj. organy państwowe oraz inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. W myśl art. 66 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 300, zwanej dalej ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych), Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (ust. 1), której w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (ust. 4 art. 66 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Na mocy art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W świetle zatem postanowień art. 5 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 66 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych spełnia przesłanki uznania go za organ administracyjny. Nie oznacza to jednak, że wszelkie jego rozstrzygnięcia czy działania bądź zaniechania podlegają kontroli sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 83 ust. 3 tej ustawy odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę.(art. 83 ust. 5 ustawy). Zgodnie z art. 1 i art. 4778 k.p.c. do rozpoznania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy jest sąd powszechny. Tak więc co do zasady kontrola decyzji administracyjnych Zakładu i bezczynność polegająca na braku wydania decyzji w określonym terminie jest zastrzeżona dla sądów powszechnych, co stanowi wyjątek od określonej w art. 1 ust. 1 P.p.s.a. zasady, że kontrola działalności administracji publicznej należy do sądów administracyjnych. Przepis art. 83 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi więc lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 P.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dotyczących indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych (postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1852/07). A zatem nie każda sprawa dotycząca działalności organów administracji publicznej, a takimi są sprawy ubezpieczeniowe, może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Skoro obowiązuje przepis szczególny, w myśl którego właściwy jest sąd powszechny, to charakter sprawy ma znaczenie drugorzędne (postanowienie NSA z 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08). Należy zwrócić uwagę na art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Natomiast od decyzji Prezesa ZUS, wydanej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego wnoszona w trybie i na zasadach określonych przepisami P.p.s.a. w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Te sprawy, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji - decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dopuszczalna jest zatem droga sądowoadministracyjna. Wobec tego wyłącznie w tych sprawach, sąd administracyjny byłby właściwym do badania bezczynności i przewlekłości postępowania. Jak wynika z treści skargi, małoletni J. K. domaga się wydania przez organ rentowy decyzji / orzeczenia w przedmiocie uszczerbku na zdrowiu. Podał, że uszczerbek na zdrowiu został ustalony przez lekarza orzecznika, nie została zaś wydana w tej sprawie decyzja. Uznać należy, że skarżący domagał się w istocie wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu, kwestionując opieszałość organu w tym zakresie. Rozstrzygnięcie to ani inne z zakresu świadczeń z ubezpieczeń społecznych czy też związana z tym przewlekłość bądź bezczynność nie należą do wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sprawa ta podlega kognicji sądu powszechnego. W niniejszej sprawie skarżący obrał niewłaściwą drogę wnosząc skargę na bezczynność do sądu administracyjnego. W jego sytuacji właściwym środkiem zaskarżenia było wniesienie odwołania na zasadach opisanych w art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego. Nałożony przepisami prawa obowiązek przekazania sprawy sądowi właściwemu (art. 59 § 1 p.p.s.a) dotyczy jedynie sytuacji gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjne a nie sąd powszechny jak w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe ustalenie, że sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił o odrzuceniu skargi.