II SAB/Po 103/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Batorowicz ( spr. ) As. sąd. Lilianna Drewniak-Żaba Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2004 r. sprawy ze skargi P. K. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie eksmisji z lokalu mieszkalnego; I. zobowiązuje Prezydenta Miasta do wydania aktu lub dokonania czynności w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku II. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącego kwotę 320 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ M.Dybowski /-/ R.Batorowicz P. K. wniósł skargę na bezczynność Prezydenta Miasta P. jako organu egzekucyjnego w sprawie eksmisji z lokalu mieszkalnego nr [...]położonego przy ul. [...] w P.. Zarzucał Prezydentowi Miasta P. przewlekłość w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego w sprawie wszczętej w wyniku wniosku o realizację wyroku eksmisyjnego orzeczonego w stosunku do Z. G. złożonego w dniu [...] r. Uzasadniając skargę P. K. wyjaśniał, że decyzją z dnia [...] r., w ramach publicznej gospodarki lokalami, przydzielono J. G. część lokalu mieszkalnego nr [...] położonego przy ul. [...] w P.. Późniejszą decyzją z [...] r. przydzielono J. G. pozostałą część tegoż lokalu. Po śmierci J. G. w stosunek najmu lokalu wstąpił jego syn Z. G.. Wyrokiem zaocznym z dnia [...] r., sygn. [...] Sąd Rejonowy w P. nakazał "Z. G. aby wraz z rzeczami i domownikami opuścił, opróżnił i wydał powodowi P. K. lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w P.". Wyrokowi temu nadano klauzulę wykonalności w dniu [...] r. W dniu [...] r. P. K. złożył wniosek o realizację wyroku eksmisyjnego, po czym [...] r. złożył wniosek zmierzający do uszczuplenia zajmowanej powierzchni mieszkalnej w ramach postępowania egzekucyjnego. Jak wynikało z akt sprawy w związku z ostatnio złożonym wnioskiem zapadały różnorakie decyzje administracyjne, dwukrotnie również zapadały wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu: z dnia 8 czerwca 1995 r., sygn. SAP 2842/94 i z dnia 22 marca 1996 r., sygn. SAP 1975/95. Najogólniej rzecz biorąc, Sąd stał na stanowisku, że koniecznym było prowadzenie czynności w ramach postępowania egzekucyjnego zmierzających do częściowego wykonania tytułu zgodnie z wnioskiem z [...] r., podczas gdy wydając kolejne decyzje traktowano ten wniosek jako podlegający rozpatrzeniu w trybie prawa lokalowego z 1974 r. Ostatecznie w [...] r. doszło do częściowego wykonania tytułu wykonawczego poprzez opróżnienie i opuszczenie trzech pokojów, jednej kuchni i łazienki. We władaniu Z. G. pozostał pokój o powierzchni 17,99 m2 i kuchnia o powierzchni 5,07m2. Z dalszych pism Z. K. składanych w toku postępowania wynikało, że domagał się on wykonania tytułu wykonawczego w pozostałej części. Skarżący wykazał, że wyczerpał tryb z art. 37 kpa składając zażalenie na nie załatwienie sprawy w terminie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. Skarżący powoływał się na obowiązki wynikające z art. 34 i 35 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów (Dz..U. z 2001 r. nr 71, poz. 733 ze zm.). Z akt sprawy wynikało, że Z. G. zmarł w [...] r., a w zajmowanym przez niego lokalu pozostała żona S. G. skarżący oraz syn M. G.. Poza tym jako spadkobierczynię Z. G. skarżący wskazał K. K.. Sąd zawiadomił te osoby o toczącym się postępowaniu sądowym jednak nie zgłosiły one udziału w postępowaniu w trybie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). Prezydent Miasta P. zarzucił niedopuszczalność skargi na bezczynność w postępowaniu o wskazanie lokalu socjalnego i podnosił, że osobom zajmującym sporny lokal nie przysługiwało prawo do lokalu socjalnego. W piśmie z dnia [...] r. podnosił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nie rozpatrzyło w terminie zażalenia skarżącego z dnia [...] r. na nie załatwienie sprawy egzekucyjnej. Dalej podnosił, że osoby zajmujące lokal nie legitymowały się ustaleniem prawa do lokalu socjalnego, co winno wynikać z wyroku sądu powszechnego. Wskazywał też na cywilnoprawny charakter najmu lokali socjalnych. Wywodził, że tryb egzekucyjny wykonywania tytułów wykonawczych powstałych przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 1998 r. nr 120, poz. 787 ze zm.) nie dotyczył wskazywania lokali socjalnych. Twierdził, że w świetle art. 34 i 35 ustawy o ochronie praw lokatorów nie występował jako organ, któremu można by zarzucić bezczynność. Podnosił nadto, że w lokalu, z którego orzeczono eksmisję zamieszkują osoby inne niż wymienione w tytule wykonawczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należało, że skarżący należycie wykazał, że przed wniesieniem skargi wyczerpał środki zaskarżenia (art. 52 § 1 i 2 upsa) wnosząc do organu wyższego stopnia zażalenie o jakim mowa w art. 37 § 1 kpa. Fakt, że organ wyższego stopnia nie orzekł w formie postanowienia co do zasadności zażalenia nie mógł być traktowany jako przeszkoda do wniesienia skargi na bezczynność Prezydenta Miasta P.. Art. 37 § 2 kpa przewiduje wprost wydanie rozstrzygnięcia jedynie w przypadku uznania zażalenia za uzasadnione, co w myśl art. 123 § 2 i 141 § 1 Kpa nastąpić winno w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Nawet jeśli przyjąć, że stanowisko organu wyższego stopnia nie uznającego zażalenia za zasadne winno również przybrać formę niezaskarżalnego postanowienia, to w świetle art. 3 § 2 pkt 2 i 8 upsa niedopuszczalna byłaby skarga na bezczynność organu wyższego stopnia. Zatem prawo obywatela do sądu naruszałaby interpretacja, według której niedopuszczalna byłaby skarga na bezczynność organu w sytuacji gdy organ wyższego stopnia w terminie z art. 35 § 3 kpa nie rozpoznał zażalenia o jakim mowa w art. 37 § 1 kpa. W dalszej kolejności, wobec stanowiska Prezydenta Miasta P., sprecyzowania wymagał przedmiot skargi na bezczynność. Wyjaśnić należało, że jeszcze pod rządami art. 65 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych organy gmin obowiązane były wykonywać wyroki sądowe w sprawach opróżnienia lokali podlegających przepisom prawa lokalowego z 1974 r. i to w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podobnie tę materię reguluje art. 34 ustawy z dnia 21 czerwca 2003 r. o ochronie praw lokatorów. Jak z tego wynikało Prezydent Miasta P., jako organ wykonawczy gminy, pozostawał na podstawie tych przepisów organem egzekucyjnym, do którego miały zastosowania unormowania dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji. Wobec tego skarżącemu nie można było przypisać innych zamiarów niż wniesienie skargi na bezczynność organu egzekucyjnego, w tym przypadku Prezydenta Miasta P.. Całkowicie bezzasadnym było twierdzenie jakoby skarga odnosiła się do trybu nawiązywania stosunku najmu lokalu socjalnego, który to tryb, regulowany terenie Miasta P. uchwałą nr [...] w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, rozpatrywać należy w kategoriach cywilnoprawnych, w tym co do pierwszeństwa zawierania umów najmu lokali socjalnych z osobami, co do których orzeczono eksmisje przed wejściem w życie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (§ 11 pkt 2 uchwały). Skarżący bowiem odnosił się do bezczynności organu egzekucyjnego a nie do zaniechań Miasta P. w zakresie realizacji pierwszeństwa wynikającego z wymienionej uchwały. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3, 4 i 8 upsa dopuszczalne są skargi na bezczynność organów egzekucyjnych w sytuacjach, gdy organy te winny wydać postanowienia, na które przysługują zażalenia względnie dokonać czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd w sprawie niniejszej opowiadał się za szeroką interpretacją dopuszczalności skarg na bezczynność organów obowiązanych do dokonywania czynności nie będących decyzjami ani postanowieniami (por. E. Łętowska, glosa do wyroku NSA z dnia 6 września 2001 r., V SAB 315/00, Monitor Prawniczy 2002/12/564). Analiza akt administracyjnych wskazywała, że po częściowym wykonaniu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny nie dokonywał już żadnych czynności bezpośrednio związanych z wykonywaniem tytułu w pozostałej części. W szczególności nie odniósł się w żaden sposób do zmienionej sytuacji, na którą składały się przede wszystkim: śmierć osoby imiennie wymienionej w tytule wykonawczym jako zobowiązanej do opróżnienia i wydania lokalu, brak orzeczenia o uprawnieniu do lokalu socjalnego po stronie osób obecnie zajmujących lokal. Reakcja na te okoliczności winna nastąpić w drodze odpowiednich aktów lub czynności. Ponieważ nie wydano żadnego aktu ani nie dokonano czynności zachodziła bezczynność po stronie organu egzekucyjnego. Zakres kognicji Sądu w sprawie ze skargi na bezczynność organu wykluczał możliwość jednoznacznego rozstrzygania jakiego rodzaju, a tym bardziej jakiej treści, akty należałoby wydać względnie jakich czynności dokonać. Wyrażenie przez sąd stanowiska wiążącego organ w myśl art. 143 upsa naruszałoby zasadę instancyjności stanowiąc w istocie jednoinstancyjne rozstrzygnięcie co do meritum sprawy naruszające przy tym kasacyjny charakter postępowania przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji zasygnalizować należało, że w pierwszej kolejności organ egzekucyjny winien rozważyć w świetle art. 56 § 1 pkt 2, art. 57 § 2, 59 § 1 pkt 2 i art. 59 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skutki śmierci zobowiązanego wymienionego w tytule wykonawczym. Rozważając ewentualność zawieszenia postępowania egzekucyjnego należałoby zwrócić uwagę na fakt wskazania spadkobierców zobowiązanego. Najistotniejsze zagadnienie dotyczyć będzie możności prowadzenia egzekucji wobec domowników zobowiązanego pozostałych w lokalu po jego śmierci. Oceny wymagać będzie okoliczność, że w tytule wykonawczym wymieniono również domowników zobowiązanego. Zasygnalizować należało, że w orzecznictwie dotyczącym egzekucji sądowej prezentowany jest pogląd, według którego, w sytuacji zbędności wykonywania tytułu wobec imiennie wymienionego dłużnika, wykonując tytuł nakazujący byłym najemcom opuszczenie lokalu mieszkalnego i opróżnienie go z osób i rzeczy reprezentujących ich prawa organ egzekucyjny ma obowiązek usunąć także członków rodziny i domowników dłużników oraz rzeczy należące do tych osób i wydać lokal wierzycielowi (vide: uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996, sygn. III (ZP 109/96/OSNC 1997/2/18). Mieć należy również na uwadze, że zgodnie z art. 141 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji egzekucję w przedmiocie opróżnienia lokalu prowadzi się także przeciwko członkom rodziny i domownikom zobowiązanego oraz innym osobom zajmującym lokal. Brak przy tym dotąd orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie uprawnień do lokalu socjalnego. Jeżeli organ egzekucyjny dojdzie do wniosku, że egzekucję należy prowadzić przeciwko osobom obecnie zajmującym lokal, którego dotyczy tytuł wykonawczy i tym samym nie umorzy postępowania, mieć winien na względzie, że jeżeli osoby te należą do kręgu wymienionego w art. 14 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, w szczególności wobec spełniania przesłanek wymienionych we wskazywanej uchwale Rady Miasta P., to zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy o ochronie praw lokatorów osoby te, po doręczeniu tytułu wykonawczego, należy zawiadomić o możliwości wystąpienia z powództwem o ustalenie uprawnienia do lokalu socjalnego w terminie 6 miesięcy oraz zawiesić postępowanie egzekucyjne o czym zawiadomić należy prokuratora. Dalsze czynności winne być zgodne z pełną treścią art. 35 powołanej ustawy. Mając na względzie przedstawione okoliczności Sąd uwzględnił skargę na bezczynność na podstawie art. 14 upsa pozostawiając organowi egzekucyjnemu wybór czy usunięcie stanu bezczynności winno nastąpić w formie wydania aktu, w szczególności postanowienia o zawieszeniu lub umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czy też dokonania czynności, w szczególności doręczenia tytułu wykonawczego i pouczenia o możności wniesienia powództwa o ustalenie uprawnień do lokalu socjalnego. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do art. 200 upsa. /-/ L.Drewniak-Żaba /-/ M.Dybowski /-/ R. Batorowicz TG