II SAB/Po 112/17

Dnia 24 kwietnia 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi T. K. bezczynność Prezydenta Miasta P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ R. Talaga Dnia 29 grudnia 2017 roku T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Dnia 9 lutego 2018 roku T. K. przedłożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych i ustanowienia adwokata i radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika "z wyboru", brak dochodu, brak majątku, brak oszczędności. W zakresie posiadanego majątku wpisał: brak nieruchomości, brak zasobów pieniężnych, brak wartościowych przedmiotów i brak innego majątku. Powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym bardziej z tego powodu: brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca zakreślił rubrykę dotycząca źródeł dochodu i wysokość dochodu określił na [...] zł. Wysokość stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wynosi [...] zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podał stanu rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości kosztów swojego utrzymania, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369, ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", zwrócono się do skarżącego o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał, że w formularzu o prawo pomocy zawarł informacje na temat wszystkich źródeł dochodów stałych i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a także i czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Jednocześnie wskazał, że nie udzieli informacji o osobach na utrzymaniu, których się znajduje, gdyż nie ma na ten temat informacji. Zaznaczył, że nie posiada wiedzy, czy jest zarejestrowany w czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i jaki ma status. Zdaniem skarżącego Sąd może zwrócić się do Urzędu Skarbowego, ZUS oraz Powiatowego Urzędu Pracy i sprawdzić niezbędne informacje. Zaznaczył również, że nie przedłoży oryginału lub potwierdzonego za zgodność z oryginałem rocznego zeznania podatkowego PIT za rok 2016 i 2017, ponieważ ich nie składał z powodu braku dochodów. Odnosząc się do wezwania o podanie obrotów na rachunkach bankowych, lokatach terminowych, zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych skarżący podał, że nie posiada rachunków bankowych. Skarżący w kwestii opisania wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości wraz ze wskazaniem jakie przynoszą dochody i jakie są związane z tym koszty utrzymania, oświadczył, że nie ma żadnych nieruchomości nie ma z tego tytuły żadnych przychodów. Następnie oświadczył, że nigdy nie zamieszkiwał przy ul. [...] w P., a sąd nie podał podstawy prawnej zapytania o tytuł prawny do tego lokalu, a także czy pytanie to dotyczyło jego czy też innej osoby. Odpowiadając na wezwanie co do prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący wskazał, że jej prowadzenie nie ma żadnego znaczenia dla przedmiotu wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy z działalności tej nie ma dochodów, przy czym nie posiada wiedzy by taką działalność gospodarczą prowadził, a Sąd może sam sprawdzić o co wniósł. Skarżący wskazał, że w formularzu nie informował o posiadaniu jakichkolwiek samochodów, zatem absurdalne jest pytanie co do marki i roku produkcji posiadanych i użytkowanych samochodów. W kwestii szczegółowego spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania i źródeł ich finansowania, skarżący oświadczył, że nie posiada dochodów i nie dokonuje żadnych opłat. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako "P.p.s.a.", może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w myśl art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy oceniane są oświadczenia i dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę ubiegająca się o przyznanie tego dobrodziejstwa. Postępowanie toczy się bowiem na wniosek strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy, zatem Sąd z urzędu nie zwraca się do żadnych instytucji, ani organów celem uzyskania dokumentów, czy zaświadczeń dotyczących wnioskującego o prawo pomocy. Instytucja prawa pomocy służy przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykonał. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1257). Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy wezwać o wyjaśnienie sytuacji majątkowej domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Brak współpracy wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, gdyż uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Niemożliwe bowiem jest ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu powyższemu obowiązkowi. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; postanowienie NSA z dnia 27 października 2011 roku, sygn. akt I GZ 170/11, www.cbois.nsa.gov.pl). Niemożliwe bowiem jest poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. T. K. pomimo udzielenia odpowiedzi na wezwanie nie wyjaśnił w istocie swojego stanu finansowego i rodzinnego poprzestając na polemice z punktami wezwania i kwestionując ich zasadność. Skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie ograniczając się do stwierdzenie, ze "nie posiada żadnej wiedzy" lub fakty i informacje nie mają żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2014 r., z dnia 27 czerwca 2014 r. i z dnia 16 lipca 2014 r. oraz z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt I OZ 408/14, I OZ 499/14, I OZ 570/14, I OZ 252/15, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdzając, że skarżący nie czyni zadość wezwaniu Sądu. W złożonym piśmie skarżący powtórzył, że jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów. Pomimo złożenia odpowiedzi na wezwanie nie przedstawił, wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego. Postawa skarżącego w istocie uchylająca się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej rodziny uzasadnia przypuszczenie, że skarżący w istocie posiada środki, których nie chce sądowi ujawnić (por. postanowienie NSA z 11 września 2014 roku, sygn. akt I OZ 718/14). Szczególnie wobec informacji wynikających z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. akt II SA/Po 932/15, że skarżący urodził się 26 listopada 1976 roku i zamieszkuje u rodziny (k. 5, 3, 2 akt adm.). W tym względzie wnioskodawca nie wskazał by był osobą chorą, niepełnosprawną, nie posiadającą możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W takich okolicznościach istnieją podstawy do odmówienia przyznania prawa pomocy wnioskodawcy, co uczyniono również w innych sprawach (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2016 roku sygn. akt I OZ 235/16, postanowienie NSA z dnia 8 listopad 2016 roku, sygn. akt I OZ 1170/16 (por. www.cbois.nsa.gov.pl). W konsekwencji odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ R. Talaga