II SAB/Po 13/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłość Wójta Gminy w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić Skarżącej kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi Pismem z 19 grudnia 2026 r. A. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Badanie merytoryczne skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., kontrola sprawowana przez sąd administracyjny obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W tych przypadkach przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Celem skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania kluczowy jest moment jej wniesienia. Jeżeli organ trwa w bezczynności po wniesieniu skargi podlega ona merytorycznemu rozpoznaniu. W sytuacji, gdy bezczynność istniała w tej dacie, lecz ustała po wniesieniu skargi, postępowanie sądowe podlega umorzeniu w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności przy jednoczesnym rozstrzygnięciu, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz ewentualnie o kwestiach wymienionych w art. 149 § 1b i § 2 p.p.s.a. Jeszcze inną sytuacja jest sytuacja, gdy bezczynność ustała przed wniesieniem skargi. W takiej sytuacji nie ma przedmiotu skargi (nie ma bezczynności), a zatem skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19 uznał, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził między innymi, że skarga na bezczynność lub przewlekłe postępowanie jest skargą na bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a skarga na przewlekłe prowadzenie jest skargą na przewlekłość, o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. W obu przypadkach skarga skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. Kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, a nie historyczny (tak: A. Kabat, Komentarz do art. 149 p.p.s.a. [w:] Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, WKP/el. 2021). Z kolei w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 7 marca 2022 r. II OPS 1/21 określono zasady dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego po jego zakończeniu. Zgodnie z tą uchwałą skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie. Za rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji należy przy tym uznać nie tyle samo wydanie aktu administracyjnego, ale jego uzewnętrznienie wobec stron postępowania w postaci jego doręczenia stronom ze skutkiem prawnym ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Samo wydanie aktu przez organ jest bowiem czynnością techniczną, która nabiera doniosłości prawnej w postaci rozstrzygnięcia sprawy dopiero w chwili, gdy zostanie skutecznie oświadczona stronom postępowania, jako kończąca tok postępowania. Z tej perspektywy, językowa wykładnia art. 53 § 2b p.p.s.a., traktującego literalnie o możliwości wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu, wskazuje jedynie na to, że skarga ta musi być poprzedzona ponagleniem, ale bez oczekiwania przez skarżącego na rozstrzygnięcie tego ponaglenia. O ile więc treść tego przepisu wskazuje na dopuszczalność wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania w każdym czasie, rozumianym, jako w czasie niczym nieograniczonym, to jednak nie oznacza to, że skarga może być skutecznie wniesiona także w razie braku przedmiotu zaskarżenia ze względu na ustanie przewlekłości postępowania administracyjnego. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w dniu 5 listopada 2025 r. organ wydał postanowienie o przekazaniu sprawy według właściwości innemu organowi. W tym miejscu wskazać należy, iż co prawda ww. uchwały odnoszą się do zakończenia postępowania decyzją, to jednakże w ocenie Sądu znajdują one zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Jakkolwiek powyższa uchwała traktuje bezpośrednio o zakończeniu postępowania administracyjnego przez wydanie decyzji ostatecznej, przyjąć należy, że sformułowana w niej zasada dotyczy także zakończenia czynności przez organ administracji publicznej w inny przewidziany prawem sposób – a takim sposobem jest w szczególności przekazanie podania do organu właściwego w trybie art. 65 § 1 k.p.a. Pod pojęciem "załatwienia sprawy" należy rozumieć nie tylko wydanie aktu władczego kończącego postępowanie, ale również podjęcie działania stosownie do treści art. 65 § 1 k.p.a. Tym samym skarga wniesiona dnia 19 grudnia 2025 r. została złożona po załatwieniu sprawy, co w świetle powyższych wywodów czyni ją, zarówno w zakresie zarzucanej bezczynności jak i przewlekłości, niedopuszczalną. W tym miejscu wskazać należy, iż złożenie skargi na bezczynność i przewlekłość organu w istocie zmierza do zakwestionowania oceny organu co do swojej właściwości. Powyższe jednak wykracza poza granice skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania. Ewentualnie powstały spór o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego rozstrzyga właściwy organ w odrębnym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., skargę odrzucił. O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a. W myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Zgodnie z art. 225 p.p.s.a. opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest sprawa zakresu pomocy i opieki społecznej, uznać należało, iż uiszczony przez Skarżącą wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł, jest wpisem nienależnym, bowiem uiszczony został przez stronę, która z mocy prawa zwolniona jest od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także wpisu sądowego.