II SAB/Po 138/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpatrzeniu w dniu 19 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ E. Podrazik Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r., uzupełnionym następnie pismem z dnia [...] lutego 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu, T. K. wniósł o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości i o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wyjaśniono, że T. K. wskazał we wniosku z dnia [...] stycznia 2014 r. na brak zatrudnienia, całkowity brak dochodów, brak oszczędności i brak majątku. Od kwietnia 2009 r. pozostaje na utrzymaniu rodziny, zamieszkuje przy rodzinie. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełniania wniosku skarżący podał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny, co do źródeł dochodów rodziny podał, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem. Ponadto argumentował, że art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podał zarazem, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około 11 tys. zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości ok. 4 tys. zł., na co środki otrzymuje od rodziny, pożyczając 100 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest zadłużony u rodziny na kwotę ok. 20 tys. zł, co spłaci gdy uzyska jakiekolwiek zatrudnienie umożliwiające uzyskanie dochodu. Następnie oświadczył, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów. Nie jest także w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę, która zapewnia mu wszystkie potrzebne dobra. Referendarz sądowy uznał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] lutego 2014 r. nie wykazał, że zabiegał z należytą starannością o pozyskanie dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową członków jego rodziny, czy choćby oświadczeń co do sytuacji majątkowej i finansowej. Wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które skarżący otrzymuje od rodziny uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny, u której zamieszkuje, współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Dlatego oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w art. 252 § 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Skarżący wielokrotnie podkreślał, że mieszka u rodziny i znajduje się na utrzymaniu członków rodziny oraz że zapewniają oni zaspokojenie wszystkich jego potrzeb. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Braki w danych dotyczących sytuacji majątkowej rodziny skarżącego są istotne, gdyż skarżący podkreślał, że rodzina prócz kosztów utrzymania, zapewnia wszystkie przydatne mu dobra oraz ponosi koszty jego zobowiązań finansowych (kredytu, grzywny). Miał on możliwość zadłużenia się od 2009 r. u rodziny na kwotę 20 tys. zł, ze spłatą tej należności, gdy znajdzie zatrudnienie. Ocenić zatem należało, czy domownicy dysponują odpowiednimi środkami na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego skarżący odmówił. Mimo wezwania skarżący nie wyjaśnił rzeczywistej sytuacji finansowej swojej ani domowników, nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa rodziny uzasadnia przyznanie prawa pomocy chociażby w części. Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Pismem z dnia [...] marca 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. T. K. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 12 marca 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przekazał wszystkie informacje niezbędne do oceny jego aktualnej sytuacji materialnej. Nie przedłożył natomiast dokumentów, które miały dotyczyć okoliczności nieistniejących. Skarżący zaznaczył też, że z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego; zwłaszcza, że nie prowadzi on nawet własnego domu, a jedynie od czasu do czasu przebywa u członków rodziny w celu pożywienia się, przenocowania, napisania pisma do sądu lub pomocy schorowanej starszej matce. Okoliczności tych nie można jednak uznać za prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Nieuprawnione jest również żądanie, aby skarżący inwigilował osoby, na utrzymaniu których pozostaje, i gromadził informacje o ich dochodach. Wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy bowiem tylko skarżącego, a nie innych osób. Skarżący zaznaczył poza tym, że w postanowieniach wydanych w toku innych wcześniej rozpatrywanych spraw zostało mu przyznane prawo pomocy. Aktualne sytuacja majątkowa skarżącego uległa pogorszeniu w porównaniu do chwili składania tamtych wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego zostanie ponownie rozpatrzony przez Sąd. Jak wynika z ogólnej zasady postępowania przed sądami administracyjnymi z art. 199 powołanej ustawy, strony same ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi. Niemniej dla zapewnienia możliwie pełnego dostępu do sądu ustawodawca przewidział prawo pomocy, które wedle art. 244 § 1 cytowanej ustawy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 245 § 2-4 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie jednego z wymienionych profesjonalnych pełnomocników; natomiast w zakresie częściowym prawo pomocy obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie jednego z wymienionych powyżej fachowych pełnomocników. Częściowe zwolnienie od opłat i wydatków może również polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Ustawodawca precyzuje zarazem w art. 246 § 1 powołanej ustawy, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje przy tym, że to osoba wnioskująca o przyznanie jej prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią jednej z opisanych wyżej przesłanek. Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania zaistnienia danych przeslanek. Trzeba przy tym zauważyć, że w świetle art. 252 § 1 powołanej ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie stron obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawanie w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] lutego 2014 r. T. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (k. 37-38 akt sądowych). Skarżący wskazał zarazem na brak dochodu, zatrudnienia, oszczędności oraz majątku. Od kwietnia 2009 r. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Od tej daty pozostaje również na całkowitym utrzymaniu rodziny, zamieszkując u rodziny. Wszelkie środki niezbędne do życia otrzymuje od rodziny. Ponadto T. K. wskazał, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie ma też żadnych nieruchomości, pieniędzy i przedmiotów wartościowych. Na wezwanie sądu z dnia [...] lutego 2014 r. o uzupełnienie powyższego wniosku z dnia [...] lutego 2014 r. skarżący odpowiedział pismem z dnia 22 lutego 2014 r. poprzez powtórzenie swoich dotychczasowych oświadczeń (k. 43-44 akt sądowych). T. K. podkreślił, że nie osiąga żadnego dochodu, nie dysponuje żadnym majątkiem. Pozostaje na utrzymaniu rodziny, wobec czego nie ma rachunku bankowego, własnego mieszkania i samochodu. Ze względu na brak dochodu nie złożył deklaracji podatkowej. Jednocześnie skarżący podkreślił, iż w jego ocenie Sąd nie ma podstaw do żądania informacji o sytuacji majątkowej członków jego rodziny. Konkluzje te zostały podtrzymane również w sprzeciwie z dnia 28 marca 2014 r. (k. 54-55 akt sądowych). Z tej perspektywy należy zatem zauważyć, że T. K. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; nie wykazał nawet, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokumenty złożone przez skarżącego ograniczają się bowiem w istocie jedynie do jego własnych oświadczeń, niepopartych żadnymi innymi dowodami. Nie pozwala to na obiektywne potwierdzenie, iż faktycznie skarżący nie dysponuje żadnym majątkiem, nie posiada żadnego źródła utrzymania, a jedynie doraźnie przebywa u rodziny, która dostarcza mu niezbędnych środków utrzymania. Okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę należy zatem uznać nieprzekonujące i pozbawione dostatecznego oparcia, co z kolei oznacza, że nie mogą one stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponadto oświadczenia skarżącego budzą przynajmniej w części wątpliwości. Z jednej strony wskazuje on bowiem na korzystanie w pewnej formie z pomocy rodziny, negując jednak z drugiej strony fakt ewentualnego prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego lub możliwość opłacenia kosztów postępowania ze środków takiego gospodarstwa. Należy przy tym podkreślić, że na podstawie art. 252 § 1 powołanej ustawy Sąd może żądać przedstawienia informacji związanych ze stanem rodzinnym, które niezbędne są do prawidłowej oceny sytuacji materialnej osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odmowa przekazania tych informacji bądź też zajmowanie w tym zakresie pozycji biernej rodzi negatywne następstwa dla wnioskodawcy. Podmiot ten ponosi bowiem ujemne konsekwencje wynikające z rozkładu ciężaru dowodu. Tym samym niewykazanie przez skarżącego, że wystąpiła choćby jedna z przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 cytowanej ustawy, prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy, co też należało w rozpatrywanej sprawie uczynić. Na marginesie należy jeszcze zauważyć, że w toku rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy rozpatrywana jest aktualna sytuacja majątkowa osoby, która złożyła wniosek. Z tej perspektywy bez znaczenia pozostaje zatem, że skarżący mógł w trakcie innych postępowań przed sądem administracyjnym uzyskać prawo pomocy w żądanym zakresie. Doniosły jest bowiem wyłącznie stan materialny wnioskodawcy w chwili składania wniosku o przyznanie rozważanego prawa. W tej sytuacji Sąd a podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 art. 259 § 1, art. 260 powołanej ustawy orzekł jak w sentencji. /-/ E. Podrazik