II SAB/Po 138/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpatrzeniu w dniu 2 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Poznaniu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy (-) E. Podrazik Pismem z dnia [...] września 2014 r. T. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu skarżący wskazał na brak zatrudnienia i brak jakichkolwiek dochodów, oszczędności lub majątku. Oświadczył, że od kwietnia 2009 r. zamieszkuje przy rodzinie i pozostaje na jej utrzymaniu, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale organ odmówił mu nadania statusu osoby bezrobotnej, nie ma dostępu do ofert pracy i do pomocy społecznej. Wezwaniem z dnia [...] października 2014 r. T. K. został zobowiązany na mocy art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a") do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia [...] października 2014 r. skarżący podał, że nie posiada żadnych źródeł dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziny. Co do źródeł dochodów rodziny wskazał, że należy zwrócić się do członków jego rodziny z takim pytaniem, a art. 255 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do żądania od wnioskodawcy podania źródeł dochodów członków jego rodziny, a jedynie źródeł stanu majątkowego samego wnioskodawcy. Skarżący podniósł, że z uwagi na brak dochodów nie składał zeznań podatkowych, nie ma także oszczędności, więc nie posiada rachunku bankowego. Oświadczył, że nie spłacił w pełni kredytu na łączną kwotę około 11.000 zł, obecnie spłaca ratalnie grzywnę sądową w wysokości około 4.000 zł., pożyczając w tym celu miesięcznie 100 zł od rodziny. Oświadczył również, że jest zadłużony u rodziny na kwotę około 20.000 zł. Skarżący wskazał poza tym, że nie posiada żadnej nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada samochodów oraz nie jest w stanie podać wysokości kosztów swojego koniecznego utrzymania ponoszonych przez rodzinę. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu przytoczono przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, oraz wskazano, że brak współpracy skarżącego, polegający na nieprzekazaniu wszystkich niezbędnych informacji, skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Niemożliwa jest bowiem ocena jego sytuacji materialnej. Tymczasem to właśnie od rzeczywistego stanu majątkowego zależy przyznanie prawa pomocy. Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. Dlatego też oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości. Pismem z dnia [...] listopada 2014 r. T. K. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia 3 listopada 2014 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że przedstawił swoją sytuację majątkową na odpowiednim formularzu urzędowym, a referendarz sądowy nie wykazał żadnych okoliczności przeczących tym oświadczeniom. Nie sposób przy tym udowodnić faktów żądanych przez referendarza sądowego. Skarżący zaznaczył, że osoby, na utrzymaniu których pozostaje, nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i nie są jego domownikami. T. K. nie prowadzi własnego domu, a jedynie od czasu do czasu przebywa do członków rodziny w celu pożywienia się lub przenocowania. Sąd nie jest przy tym władny żądać od skarżącego przekazania informacji, które nie dotyczy bezpośrednio jego osoby. Nie można bowiem domagać się przekazania informacji o innych podmiotach niż osoba wnosząc o zwolnienie jej z kosztów sądowych. W wykonaniu zarządzenia z dnia [...] grudnia 2014 r. T. K. został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do podania w terminie 14 dni: (1) gdzie jest zameldowany na pobyt stały lub czasowy, do kogo należy lokal, w którym jest zameldowany, kto w tym lokalu zamieszkuje i czy skarżący zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania – jeżeli skarżący nie zamieszkuje w miejscu swojego zameldowania należy podać aktualny adres zamieszkania, dane personalne właściciela lokalu oraz stopień pokrewieństwa, (2) do kogo należy lokal mieszkalny przy ul. U. w P., do kiedy skarżący mieszkał w tym lokalu i do kogo lokal należał w tym czasie, (3) w jakim wieku jest skarżący (w tym podania numeru Pesel), jakie ma wykształcenie (zawód), (4) w jakich latach i pod jaką nazwą prowadził działalność gospodarczą, co było przedmiotem tej działalności, czy działalność została wyrejestrowana czy zawieszona i kiedy, (5) jakie kwoty pieniężne otrzymuje miesięcznie na swoje utrzymanie od członków swojej rodziny, od kogo konkretnie wsparcie takie dostaje i na co je wydatkuje, (6) od kogo konkretnie otrzymuje środki na ratalną spłatę grzywny sądowej, (7) jaki jest stan rodzinny skarżącego, tj. czy skarżący jest żonaty, czy ma dzieci (ile i w jakim wieku), czy ma rodzeństwo, żyjących rodziców, (8) czy skarżący ma jakieś przewlekłe choroby wymagające stałego leczenia – jeżeli tak to na co skarżący choruje, jakie są jego stałe potrzeby z tym związane (np. leki), (9) czy skarżący podejmuje jakieś prace dorywcze – jeżeli tak, to jaki osiąga z tego tytułu dochód, oraz (10) przedłożenia kopii rocznego zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych złożonego do organu podatkowego za ostatni rok, w którym takie zeznanie złożył. Wykonanie tego obowiązku zostało zastrzeżone pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Do chwili obecnej skarżący nie uczynił zadość powyższemu wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego sądu sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Jak wynika z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że po skutecznym wniesieniu sprzeciwu Sąd ponownie rozpatruje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Należy zatem zauważyć, że zgodnie z ogólną zasadą art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy. Jak wynika z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wspomniana forma wsparcia może być w myśl art. 245 p.p.s.a. przyznana w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać także na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy zauważyć, że T. K. konsekwentnie wywodził we wniosku z dnia [...] września 2014 r. (k. 95-96 akt sądowych), w piśmie z dnia [...] października 2014 r. (k. 110-111 akt sądowych) oraz w sprzeciwie z dnia [...] listopada 2014 r. (k. 125-128 akt sądowych), że jest osobą pozbawioną jakiegokolwiek majątku, nie dysponuje on również żadnym źródłem dochodu i jest osobą bezrobotną. Środków utrzymania dostarcza mu jedynie okazjonalnie rodzina, która także pomaga mu w spłacie zaległości finansowych. We wniosku z dnia [...] września 2014 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, że taki stan rzeczy utrzymuje się od 2009 r. Okoliczności te nie zostały jednak poparte przez skarżącego żadnymi dowodami, a wiarygodność oświadczeń T. K. budzi istotne wątpliwości. Należy bowiem najpierw wskazać, że z pisma Urzędu Miasta w P. z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...] i dołączonych do niego wypisu z rejestru działalności gospodarczej z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz zaświadczenia z dnia [...] maja 2015 r. wynika, iż skarżący figurował w rejestrze przedsiębiorców i prowadził działalność gospodarczą pod firmą "B. P." na ul. J. M. [...] w P. (k. 136-137, 141 akt sądowych). Fakt ten znajduje nadto potwierdzenie w wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "CEIDG") z dnia [...] stycznia 2015 r., wedle którego działalność ta ma nadal status aktywny (k. 140-141 akt sądowych). Na dokumencie tym umieszczono wprawdzie uwagę, że wpis nie przeszedł weryfikacji w CEIDG, lecz wynikało to z braku PESEL i NIP. Adnotacja ta nie podważa zatem co do zasady aktywnego statusu zarejestrowanej działalności gospodarczej skarżącego. Ponadto z kolejnego wypisu z rejestru ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] stycznia 2015 r. wynika, że skarżący prowadzi również działalność gospodarczą pod firmą "P." na ul. J. M. [...] w P., nr NIP [...] (k. 139 akt sądowych). Fakt ten znajduje także swoje potwierdzenie w wydruku z CEIDG z dnia [...] stycznia 2015 r., na którym dodatkowo wskazano, że powyższa działalność jest obecnie zawieszona (k. 138 akt sądowych). Niemniej z dostępnej internetowo bazy CEIDG wynika, że zawieszenie wspomnianej działalności gospodarczej nastąpiło dopiero w dniu [...] sierpnia 2013 r. Skarżący posiada również dla firmy pod nazwą "P." oficjalną stronę internetową na Facebooku, a ostatnia aktywność skarżącego na tej stronie miała miejsce conajmniej w 2012 r. Na wspomnianej stronie internetowej znajduje się też informacja, że skarżący zarejestrował dwa znaki towarowe ("S." i "P.") oraz umieścił zastrzeżenie o zakazie ich używania bez jego zgody. Powyższe informacje uzupełnia dodatkowo pismo Naczelnika Urzędu Pocztowego Nr [...] w P. z dnia [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, iż skarżący jest najemcą skrytki pocztowej na podstawie umowy zawartej w dniu [...] kwietnia 2002 r. (k. 170 akt sądowych). Jako adres zamieszkania skarżącego wskazano ul. U. [...] w P., a jako numer PESEL [...]. Jednocześnie z powyższego pisma wynika, że skarżący przedstawił zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej należących do niego firm ("M." i "P.") oraz zaświadczenie o rejestracji znaków towarowych ("P.", "E." i "D."). Na adres wynajmowanej przez niego skrzynki pocztowej przychodzi korespondencja adresowana na wskazane firmy oraz nazwy wymienionych znaków towarowych. Z przedłożonych wpisów do ewidencji działalności gospodarczej wynika ponadto, że siedziba przedsiębiorstw skarżącego znajduje się pod adresem ul. J. M. [...] w P. Informacje te znajdują swoje potwierdzenie w danych zawartych w internetowej bazie GUS. Pod numerem NIP skarżącego we wspomnianej bazie figuruje bowiem przedsiębiorstwo "M." T. K., z siedzibą na ul. J. M. [...] w P. Z danych tych nie wynika zarazem by działalność ta została zawieszona lub wyrejestrowana. Jednocześnie według internetowej Bazy Przedmiotów Ochrony Urzędu Patentowego RP skarżący zarejestrował 8 znaków towarów ("D." – nr zgłoszenia [...], "P." – [...], "P." – [...], "E." – [...], "E." – [...], "S." – [...], "D." – [...] i "C." – [...] – http://grab.uprp.pl/PrzedmiotyChronione/Strony%20witryny/Wyszukiwanie%20proste.aspx). Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy zatem poddać w wątpliwość twierdzenia skarżącego, że nie prowadzi on działalności gospodarczej od 2009 r. Z przedstawionych dowodów wynika bowiem, że przedsiębiorstwo "B. P." posiada nadal status aktywny, a zawieszenie działalności przedsiębiorstwa "P." nastąpiło dopiero w 2013 r. Ponadto z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynika, że skarżący prowadzi także działalność gospodarczą pod firmą "M." i nie została ona zawieszona lub wyrejestrowana. Oznacza to, że nie można przyjąć za wiarygodne oświadczeń T. K. o nieprowadzeniu przez niego żadnej działalności, z której mógłby uzyskiwać dochód. Niemożliwe stało się zatem również dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, co w rezultacie uzasadniało odmowę przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że wątpliwości budzą wywody skarżącego, w świetle których korzysta on jedynie sporadycznie z możliwości zamieszkania przy rodzinie i otrzymania wsparcia polegającego w szczególności na otrzymaniu jedzenia i noclegu. Z pisma Sędziego Wizytatora w Sądzie Okręgowym w P. z dnia [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...], wynika bowiem, że T. K. w piśmie z dnia [...] stycznia 2013 r. poinformował wspomniany sąd, że adres ul. U. [...] w P. nie jest już adresem do doręczeń, a korespondencja powinna być kierowana pod adres "P.O. BOX [...], [...] P. [...]" (k. 14-15 akt sądowych). Jak wynika z wymienionego wyżej pisma Naczelnika Urzędu Pocztowego Nr [...] w P. z dnia [...] stycznia 2015 r., adres ul. U. [...] w P. został również wskazany jako adres zamieszkania skarżącego w umowie najmu skrytki pocztowej. Uwagi te podważają zatem twierdzenia skarżącego jakoby od 2009 r. tylko zamieszkiwał przy rodzinie od czasu do czasu. Przeciwnie, dowody te pozwalają domniemywać, że skarżący zamieszkuje pod adresem ul. U. [...] w P. Tym bardziej, że skarżący wynajął skrytkę pocztową w Urzędzie Pocztowym nr [...] w P., znajdującym się w pobliżu ul. U. (http://odbiorwpunkcie.poczta-polska.pl/). Należy przy tym podkreślić, że materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy wskazuje także, że skarżący nie jest osobą nieporadną życiową. Przemawia za tym fakt rozpoczęcia prowadzenia kilku działalności gospodarczych, promowania ich w Internecie oraz zarejestrowanie kilku znaków towarowych w Urzędzie Patentowym RP. Dodatkowo Sąd pragnie wskazać, że z danych dostępnych w Internecie wynika, iż w 2011 r. skarżący ubiegał się o mandat radnego do rady osiedla w P., okręg W. – okręg ten obejmował m.in. ul. U. (http://hosting4316326.az.pl/strona/osiedla/kandydaci.html; oraz s. 27-28 biuletynu - http://www.poznan.pl/mim/public/bm/attachments.html?co=show&instance=1064&parent=45672&lang=pl&id=94577). Imię i nazwisko skarżącego oraz wiek w 2011 r. (ustalony na podstawie nr PESEL) są zgodne z powyższymi danymi, zawartymi w Internecie. Niewątpliwie z kolei spełnienie wymogów formalnych, od których zależy udział w wyborach samorządowych, stanowi o posiadaniu przez skarżącego odpowiednich umiejętności organizacyjnych oraz zdolności do dbania o swoje interesy. Należy przy tym jeszcze zauważyć, że skarżący podnosił w swoich pismach, iż musi spłacać grzywnę w wysokości 4.000 zł, pożyczając w tym celu miesięcznie 100 zł od rodziny. Należy zatem wskazać, że wyrokiem z dnia [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. utrzymał w mocy wyrok skazujący T. K. za popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. nr 88 poz. 553 z późn. zm.), uznając wniesioną przez niego apelację za oczywiście bezzasadną (k. 148-168 akt sadowych). Z uzasadnienia tego wyroku wynika z kolei, że skarżący usiłował w 2006 r. doprowadzić pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w wysokości 200.000,00 zł. Okoliczność ta dodatkowo przemawia przeciwko uznaniu skarżącego za osobę niezaradną życiowo. W konsekwencji należy więc stwierdzić, że skarżący nie wykazał by zaistniała jakakolwiek okoliczność uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy. Złożone przez niego oświadczenia budzą bowiem wątpliwości i są niewiarygodne w świetle dokumentów zgromadzonych w sprawie. Dowody te przemawiają również przeciwko uznaniu skarżącego za osobę nieporadną życiową, dla której zasadne byłoby ustanowienie fachowego pełnomocnika. Należy przy tym podkreślić, że Sąd wezwał skarżącego zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2014 r. do ustosunkowania się do tych kwestii (k. 132 akt sądowych). Wezwanie to zostało doręczone T. K. w dniu [...] stycznia 2015 r. (k. 143 akt sądowych). Do chwili obecnej skarżący nie udzielił jednak żadnych wyjaśnień. Trzeba przy tym zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę, wobec czego to właśnie na stronie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem tej formy wsparcia ze środków publicznych. Uchybienia w tym zakresie obciążają stronę, a Sąd nie jest władny wyręczać w tym zakresie wnioskodawcę. W tej sytuacji na podstawie art. 16 § 2, art. 246 § 1, art. 258 § 2 pkt 7, art. 259 § 1, art. 260 p.p.s.a. należało odmówić udzielenia skarżącemu prawa pomocy. /-/ E. Podrazik