II SAB/Po 14/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E. K. i B. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Pleszewie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w Pleszewie do załatwienia wniosku skarżących z dnia [...] grudnia 2010r. w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku II. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w Pleszewie na rzecz skarżących kwotę 357zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Podrazik /-/ J. Zieliński Pismem z dnia [...] grudnia 2010 roku E. i B. K. zwrócili się do Prezesa Sądu Rejonowego w Pleszewie z wnioskiem o doręczenie na podany przez nich adres kserokopii orzeczenia, które zostało wydane w dniu [...] czerwca 2009 roku w sprawie o sygnaturze akt II K 64/09. Skarżący wskazali, iż proszą o udostępnienie interesujących ich danych w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112 poz. 1198). Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2010 roku, wykonanym w dniu [...] stycznia 2011 roku, E. i B. K. zostali wezwani na podstawie art. 120 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89 poz. 555) w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2003 roku w sprawie wysokości opłaty za wydanie kserokopii dokumentów oraz uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy (Dz. U. Nr 107 poz. 1006) do uiszczenia opłaty w kwocie 1,00 zł i wykazania uzasadnionej potrzeby otrzymania żądanej kserokopii z akt sprawy w terminie 7 dni pod rygorem uznania pisma skarżących z dnia [...] grudnia 2010 roku za bezskuteczne. Zarządzenie to zostało doręczone skarżącym w dniu [...] stycznia 2011 roku. Pismem z dnia [...] lutego 2011 roku została złożona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez E. i B. K. skarga na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Pleszewie. Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do przesłania żądanej kopii orzeczenia z dnia [...] czerwca 2009 roku oraz o zasądzenie kosztów postępowania. E. i B. K. wskazali ponadto, iż w ich ocenie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 13 ust. 2 cytowanej ustawy o dostępie do informacji publicznej i art. 62 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Na poparcie swojego poglądu skarżący podnieśli, iż w terminie 14 dni od daty złożenia wniosku o udzielenie informacji publicznej, tj. od dnia [...] grudnia 2010 roku, organ nie przesłał im żądanej kopii orzeczenia z dnia [...] czerwca 2009 roku, ani nie załatwił sprawy w trybie i na zasadach określonych w powołanej ustawie o dostępie do informacji publicznej. Ponadto, wezwanie do wykazania uzasadnionej potrzeby (interesu faktycznego lub prawnego) narusza art. 2 ust. 2 tejże ustawy, a udzielenie informacji publicznej powinno nastąpić niezależnie od uiszczenia opłaty. Ta podlega bowiem ewentualnemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Skarżący podnieśli, że wyrok sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a ustawy o dostępie do informacji publicznej jest wiadomością wytworzoną przez organy władzy publicznej. Czynność udostępnienia informacji publicznej ma charakter czynności materialno-technicznej, natomiast odmowa jej udzielenia przybiera formę decyzji. W niniejszej sprawie zastosowanie powinny wobec tego znaleźć przepisy ustawy z dnia 14 kwietnia 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168), a nie przepisy Kodeksu postępowania karnego. Ustawa o dostępie do informacji publicznej służy bowiem określeniu sposobu uzyskiwania informacji, który nie został uregulowany w przepisach odrębnych. Tym samym ustawa ta powinna znaleźć zastosowanie, gdy informacji publicznej w postaci kopii orzeczenia domaga się osoba niebędąca stroną postępowania karnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Pleszewie wniósł o jej oddalenie. Argumentując na rzecz swojego stanowiska, organ zaznaczył, że czynności niezbędne do udzielenia żądanej przez E. i B. K. informacji zostały podjęte bez zbędnej zwłoki. Jednocześnie, zgodnie z art. 1 ust. 2 cytowanej ustawy o dostępie do informacji publicznej, przepisy tej ustawy nie naruszają regulacji szczególnych. Do takich unormowań zalicza się z kolei art. 156 Kodeksu postępowania karnego, który wymaga zgody Prezesa na udostępnienie akt osobom innym niż strony i uzależnia wydanie tej zgody od wykazania uzasadnionej potrzeby. Przepis ten stwierdza ponadto, że kopie i odpisy z akt sprawy wydawane są odpłatnie. Tym samym regulacja ta ustala odmienne zasady oraz tryb dostępu do informacji publicznej, który powinien znaleźć pierwszeństwo przed przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ podniósł, że skarżący wnieśli o doręczenie im kserokopii dokumentu, a nie jedynie o udzielenie informacji o jego treści. W tym ostatnim przypadku organ udzieliłby informacji w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej bez dodatkowych wymogów. Udostępnienie kserokopii wiąże się natomiast z poniesieniem określonych kosztów, a zatem zastosowanie znalazł tryb opisany w Kodeksie postępowania karnego. Nie można się przy tym zgodzić z twierdzeniem, iż w wyniku wezwania z dnia [...] grudnia 2010 roku naruszono art. 2 ust. 1 i art. 7 ust. 1 powoływanej ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wymieniona ustawa nie może służyć omijaniu odpłatności za dostęp do akt sprawy. Organ podniósł poza tym, iż w jego ocenie skarga została wniesiona przedwcześnie. Zgodnie bowiem z art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej, jeżeli konieczne jest poniesienie kosztów w związku z udzieleniem danej informacji, to należy wezwać wnioskodawcę w terminie 14 dni do jej uiszczenia. Z kolei informację należy udzielić następnie w ciągu 14 dni od daty powiadomienia. W niniejszej sprawie wezwanie do uiszczenia opłaty zostało doręczone skarżącym w dniu [...] stycznia 2011 roku, a zatem wspomniany 14-dniowy termin upływał z dniem [...] lutego 2011 roku, tj. dzień po złożeniu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), zakresem kognicji Sądu objęte są nie tylko decyzje, postanowienia lub inne akty, wydane przez organy administracji publicznej, lecz także bezczynność tych organów w sytuacji, gdy były one zobowiązane do podjęcia określonego działania w formie i terminie prawem przepisanych. W rozpatrywanej sprawie za bezsporne należy uznać złożenie przez E. i B. K. w dniu [...] grudnia 2010 roku wniosku o doręczenie im kopii orzeczenia w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112 poz. 1198). Okoliczność ta nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zasadnicze znaczenie ma natomiast ocena wzajemnej relacji pomiędzy cytowaną ustawą o dostępie do informacji publicznej a ustawą z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89 poz. 555). W tej mierze Prezes Sądu Rejonowego w Pleszewie twierdził, iż w ustalonym stanie faktycznym wniosek skarżących powinien być załatwiony w oparciu o przepisy ostatniej z wymienionych wyżej ustaw. Takiego stanowiska w ocenie Sądu nie można jednak podzielić. Na wstępie należy podkreślić, że prawo do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne zostało zagwarantowane przez ustawodawcę w przepisach rangi konstytucyjnej, tj. w art. 61 Konstytucji RP. Regulacja ta rozciąga się ponadto na uzyskiwanie informacji w postaci dostępu do dokumentów, przy czym ograniczenie wspomnianego prawa może nastąpić tylko ze względu na określoną w ustawach ochronę wolności i praw innych osób lub podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa i ważnego interesu gospodarczego państwa. Za uszczegółowienie art. 61 Konstytucji RP należy z kolei uznać powoływaną ustawę o dostępie do informacji publicznej. Z art. 1 ust. 1 wspomnianej wyżej ustawy wynika, że każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie w niej określonych. W art. 2 cytowanej ustawy przyznane zostało każdemu prawo do dostępu do informacji publicznej, przy czym od uprawnionego nie wolno w takim wypadku żądać wykazania interesu prawnego lub nawet faktycznego. Unormowana w tym akcie procedura uzyskiwania informacji ma przy tym charakter generalny, co oznacza, że znajduje ona zastosowanie zawsze, gdy dana sytuacja nie jest objęta przepisami szczególnymi - art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Regulacje szczególne mają zatem charakter wyjątku od generalnego reżimu prawnego, ustanowionego w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Należy zarazem zauważyć, iż w świetle art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej na prawo do informacji publicznej składa się: (1) uprawnienie do uzyskania tej informacji, także przetworzonej, w zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego, (2) uprawnienie do wglądu do dokumentów urzędowych. Z kolei art. 14 ust. 1 cytowanej ustawy precyzuje, iż udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie, która jest zgodna z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje obowiązany nie są w tym celu wystarczające. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż na Sądzie Rejonowym w Pleszewie jako na organie władzy publicznej spoczywa w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 powoływanej ustawy obowiązek udzielania informacji publicznej. Orzeczenie sądowe zalicza się przy tym właśnie do danych publicznych w postaci dokumentu urzędowego, o jakich mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a powołanej ustawy. Zatem orzeczenie sądowe stanowi co do zasady informację publiczną, która podlega udostępnieniu. Zgodnie natomiast z art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego, stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 tej ustawy, obrońcom, pełnomocnikowi oraz przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje się możność sporządzenia z nich odpisów. Za zgodą Prezesa Sądu akta te mogą zostać udostępnione także innym osobom. Ustawodawca przewiduje ponadto w art. 156 § 2 kpk, iż na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kserokopie dokumentów z akt sprawy. Kopie te można wydać odpłatnie, na wniosek, także innym stronom, podmiotowi określonemu w art. 416 tej ustawy, pełnomocnikom oraz przedstawicielom ustawowym. Prezes Sądu może nadto w razie uzasadnionej potrzeby zarządzić wydanie odpłatnie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Trzeba podkreślić, że skarżący E. i B. K. nie mieli przymiotu strony postępowania karnego, w którym zapadł interesujący dla nich wyrok z dnia [...] czerwca 2009 roku. W przedmiotowej sprawie nie mógł zatem znaleźć zastosowania art. 156 § 1 zd. 1 oraz art. 156 § 2 Kodeksu postępowania karnego. Skarżący nie żądali także udostępnienia akt sprawy, ani wydania uwierzytelnionych odpisów z tych akt. Tymczasem, art. 156 § 1 zd. 2 cytowanej ustawy dotyczy jedynie udostępnienia akt sprawy, a nie możliwości domagania się sporządzenia z nich odpisów. Tym samym osoba niebędąca stroną postępowania, nie ma też na gruncie art. 156 § 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego prawa do żądania wydania odpisu orzeczenia kończącego postępowanie. Należy ponadto wskazać, że art. 156 § 3 kpk odnosi się jedynie do wydania uwierzytelnionego odpisu z akt sprawy. Może zatem powstać pytanie, czy osoba, której odmówiono w ogóle prawa do domagania się odpisu z akt, posiada prawa do żądania doręczenia jej uwierzytelnionego, a więc kwalifikowanego, odpisu. Wątpliwości te nie mają jednak istotnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie, gdyż z wniosku skarżących z dnia [...] grudnia 2010 roku wynika wyraźnie, iż wolą ich było uzyskanie tylko kopii orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie o sygn. akt II K 64/09, bez dodatkowego uwierzytelniania tego dokumentu. W tej mierze organ jest związany wnioskiem strony i nie może orzekać ponad żądanie, co zostało wyraźnie wskazane wyżej w kontekście art. 14 ust. 1 powołanej ustawy o dostępie do informacji publicznej. Odnosząc zatem powyższe uwagi do specyfiki przedmiotowej sprawy, należy uznać, że art. 156 § 1 – 3 Kodeksu postępowania karnego nie stanowi przepisu odrębnego w rozumieniu art. 1 ust. 2 powoływanej ustawy o dostępie do informacji publicznej, w zakresie w jakim wniosek o ich udzielenie informacji składa osoba nie będąca stroną danego postępowania karnego. Ze względu natomiast na generalny charakter reżimu ujętego w tej ostatniej ustawie, to właśnie opisana tam procedura powinna była znaleźć zastosowanie. W przeciwnym razie skarżący nigdy nie mogliby uzyskać interesującej ich informacji publicznej. Wbrew twierdzeniom organu podstawy rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie należy zatem poszukiwać w przepisach Kodeksu postępowania karnego, podstawę tę stanowią natomiast przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wskazana powyżej argumentacja spotkała się też z aprobatą w orzecznictwie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 grudnia 2009 roku, sygn. akt II SAB/Sz 147/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyj-nych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 maja 2005 roku, sygn. akt II SAB/Rz 5/05, tamże). Nie można też podzielić zarzutu Prezesa Sądu Rejonowego w Pleszewie o przedwczesności skargi E. K. i B. K. Należy przede wszystkim zauważyć, iż w zarządzeniu z dnia [...] grudnia 2010 roku organ wyraźnie wskazał jako podstawę prawną art. 120 § 1 Kodeksu postępowania karnego, tj. przepis regulujący usuwanie wad formalnych pisma w postępowaniu karnym. Tym samym trudno mówić, iż doszło do wezwania do uiszczenia opłaty w trybie art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy o dostępie do informacji publicznej. Wskazuje na to również rygor nadany wspomnianemu wezwaniu, nieznany powoływanej ustawie. Trzeba w tym miejscu także podkreślić, że obowiązek organu załatwienia wniosku skarżących z dnia [...].12.2010 r. w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie został wykonany do chwili obecnej. Oznacza to z kolei, że nawet gdyby – zgodnie z nieprzekonującą argumentacją organu – E. i B. K. wnieśli swoją skargę przedwcześnie, to jednak w momencie orzekania przez Sąd organ znajdował się w bezczynności. W konsekwencji należy zatem dojść do wniosku, że Prezes Sądu Rejonowego jako organ władzy publicznej był obowiązany na gruncie cytowanej ustawy o dostępie do informacji publicznej do udostępnienia skarżącym interesującego ich orzeczenia z dnia [...] czerwca 2009 roku, jakie zapadło w sprawie o sygn. akt II K 64/09. Załatwienie sprawy powinno przy tym nastąpić albo poprzez czynność materialno-techniczną w postaci wydania kopii z akt sprawy albo poprzez wydanie decyzji odmownej. Zgodnie natomiast z art. 13 ust. 1 powołanej ustawy, termin na załatwienie tej sprawy wynosił 14 dni od daty złożenia wniosku. Trzeba przy tym zauważyć, że bez względu na to, jak zostałoby zakwalifikowane zarządzenie z dnia [...] grudnia 2010 roku, do obecnej chwili obowiązek organu nie został wykonany. Reasumując powyższe rozważania należy podkreślić, iż zgodnie z art. 13 powoływanej ustawy o dostępie do informacji publicznej, jej udostępnienie na wniosek powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później jednakże niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie może być udostępniona w tym terminie, to należy powiadomić wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim zostanie udzielona informacja, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Tymczasem w niniejszej sprawie organ nie wykonał opisanych w art. 13 ust. 2 cytowanej ustawy czynności, wobec czego nie uchylił się on także skutecznie od zarzutu pozostawania w stanie bezczynności. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uwzględnił skargę na bezczynność organu i zobowiązał go do załatwienia wniosku skarżących z dnia [...] grudnia 2010 r. w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku. Sąd orzekł o kosztach postępowania na mocy art. 200 i art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349), uznając iż wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w wysokości stawki minimalnej jest adekwatne do jego nakładu pracy. /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Podrazik /-/ J. Zieliński