II SAB/Po 168/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych "[...]" im. [...] w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie /-/ W. Batorowicz Skarżący M. K. w dniu [...] listopada 2017r. złożył wniosek o prawo pomocy na formularzu PPF (k. 26 i nast. akt sąd.). Skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący argumentował, że z uwagi na stan zdrowia nadal nie dysponuje pracą, dochodami i jakimikolwiek środkami na utrzymanie, co powoduje że od maja 2011r. znajduje się pod opieką Matki utrzymującej się z emerytury w wysokości [...] zł, w zakresie dachu nad głową i pożywienia. Podał, że jego matka również choruje, co sprawia, że uzyskiwane z emerytury środki reglamentowane są na leczenie i związane z tym koszty, w pozostałej niewielkiej części stanowiąc źródło utrzymania gospodarstwa domowego. Nadto skarżący oświadczył, że obecne środki pozostające w dyspozycji Matki skarżącego wraz z uzyskanymi w styczniu 2014 r. z likwidacji polisy ubezpieczeniowej przez wnioskodawcę, stanowić muszą zaplecze zabezpieczenia środków materialnych dla przeprowadzenia zabiegów ratujących życie i zdrowie Matki wnioskodawcy, z zakresu schorzeń. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, czy wartościowych ruchomości. Oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnych oszczędności. Nadto wskazał, że z emerytury matki do 2014r. do [...] zł miesięcznie przeznaczane było na jej i wnioskodawcy leczenie, do tego dochodziły koszty wizyt z dojazdami w ośrodkach zdrowia, rehabilitacji u specjalistów schorzeń. Obecnie wszelkie środki poza absolutnie niezbędnymi do utrzymania gromadzone są na operacje i zabiegi. Stan zdrowia uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek pracy, a wysokość emerytury Maki wnioskodawcy uśredniona na dwie osoby – swą wysokością uniemożliwia uzyskanie pomocy społecznej, co sprawia, że emerytura jego Matki staje się jedynym źródłem utrzymania. Skarżący podkreślił, że Matka wnioskodawcy sprawuje nad nim opiekę wyłącznie w zakresie dachu nad głową i pożywienia i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości, czy oszczędności. Matka skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni 156 m˛ w [...] koło P.. Wnioskodawca nie wskazał wysokości zobowiązań i stałych wydatków. W celu uzyskania aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego zwrócono się do niego w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie wszystkich aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Referendarz wezwał skarżącego przede wszystkim do podania wszystkich jego źródeł dochodów stałych, jak i dorywczych oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (matki, żony, partnerki i innych domowników) wraz z wysokością uzyskiwanego dochodu oraz do poparcia twierdzeń dokumentami (PIT). Wezwano do podania, czy prowadzona jest działalność gospodarcza, jeżeli tak, to z jakim wynikiem finansowym. Nadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego jego oraz innych domowników za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków, jakimi wnioskodawca realnie rozporządza. Nadto z uwagi na twierdzenia skarżącego, że gromadzi wszelkie środki na leczenie i operacje, wezwano go do podania wysokości posiadanych oszczędności i lokat terminowych. Zobowiązano też skarżącego do podania szczegółowych informacji o posiadanych samochodach oraz do wyjaśnienia, czy i na podstawie jakiego tytułu prawnego zamieszkuje pod innym adresem, który wskazuje jako adres do korespondencji, gdzie osobiście odbiera adresowane do niego przesyłki pocztowe. Dodatkowo wezwano skarżącego do podania spisu kosztów koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego i rodziny, oraz jego udokumentowanie, co również pozwala na ustalenie jakimi środkami finansowymi skarżący rzeczywiście dysponuje. W tym zakresie wezwano skarżącego do sprecyzowania, z jakich źródeł dochodu ponosi koszty swojego utrzymania. Z uwagi na podnoszoną okoliczność, że skarżący i jego Matka poważnie chorują wezwano wnioskodawcę do wyjaśnienia, czy leczą się w publicznej służbie zdrowia, czy prywatnie i do opisania ponoszonych z tego tytułu koszów leczenia i leków. Wezwanie prawidłowo doręczone skarżącemu w dniu 22 grudnia 2017 r. (k. 23 akt sąd.) pozostało bez odpowiedzi. W dniu 28 grudnia 2017 r. skarżący bez wezwania uiścił wpis od skargi w kwocie [...]zł. (k. 25 i 27 skat sąd.). Następnie referendarz przytoczył treść art. 246 § 1 P.p.s.a., wyjaśniając, że wnioskodawca powinien poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na poniesienie kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należało, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał odmową przyznania tego prawa. W terminowo wniesionym sprzeciwie M. K. zakwestionował ustalenia referendarza, co do swojej sytuacji majątkowej, podnosząc, że obowiązkiem referendarza było samodzielne ustalenie jego sytuacji majątkowej, chociażby w oparciu o wcześniejsze postępowania przed sądem administracyjnym. Dodatkowo podniesiono, że wniesiono o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku, jednak wnioskodawca nie jest w stanie udokumentować okoliczności wskazujących na konieczność przywrócenie terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Innymi słowy, Sąd, rozpoznając sprawę wypowiada się, zatem o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu, a nie rozpoznaje sprawę na nowo. Konsekwentnie, ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem, w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie stronie prawa pomocy w wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, jako formy pomocy publicznej, może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania, bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Sąd podziela stanowisko referendarza, że skarżący nie wyjaśnił wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. W przedmiotowej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie złożył bowiem żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na poniesienie kosztów postępowania sądowego chociażby w części. Wobec powyższego opierając się o treść formularza przyjąć należało, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał odmową przyznania tego prawa. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie wyjaśnić należy, że na tym etapie postępowania referendarz nie miał obowiązku odnoszenia się do okoliczności związanych ze wcześniejszymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy w sprawach toczących się uprzednio przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, natomiast Sąd, rozpoznając sprzeciw, związany był stanem sprawy istniejącym w dacie wydania zakwestionowanego postanowienia. Równocześnie zwrócić należy uwagę, że wniosek o przywrócenie terminu do wykonania zarządzenia referendarza wpłynął do Sądu już po wydaniu postanowienia z dnia 24 stycznia 2018 r. W tej sytuacji skarżący ma możliwość ponownego wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, obrazującego już tym razem jego sytuację majątkową. Mając powyższe na względzie, na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ W. Batorowicz