II SAB/Po 176/22

Dnia 22 grudnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2022 roku sprawy ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w K. na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w S. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w S. do rozpoznania wniosku z dnia 30 maja 2021 r. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, III. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, IV. zasądza od Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w S. na rzecz skarżącej kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Fundacja [...] w K. (dalej jako skarżąca, strona lub Fundacja [...] pismem z dnia 3 października 2022 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w S. w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 30 maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej, co stanowi naruszenie: art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej u.d.i.p.). W związku z tym wniesiono zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z dnia 30 maja 2021 roku o udostępnienie informacji publicznej oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że Skarżąca jest fundacją, której jednym z głównych celów statutowych jest pomoc przedsiębiorcom oraz osobom ubiegającym się o taki status. W tym celu skarżąca m. in. buduje bazę danych mającą służyć analizie dotychczasowych rozwiązań związanych z pomocą tymże podmiotom. Jeden z projektów skarżącego obejmuje m.in. badanie wpływu epidemii Covid-19 na trudności związane z zakładaniem działalności gospodarczej. Skarżąca wnioskiem z dnia 30 maja 2021 r., sporządzonym w formie wiadomości email wniosła o udzielenie jej informacji: 1. Ile było prowadzonych naborów na wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej w latach 2019 i 2020 z podziałem na poszczególne kwartały, a także: 2 Ile w każdym z tych kwartałów (każdym kwartale 2019 i 2020 roku) było do wykorzystania środków finansowych dla potencjalnych składających wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Wniosek został złożony drogą elektroniczną na adresy: [...]@praca.gov.pl Powyższy adres e-mail został wskazany zarówno na stronie internetowej, jak i w Biuletynie Informacji Publicznej organu. Wskazano, że skarżąca nie została powiadomiona w ustawowo określonym terminie zarówno o powodach opóźnienia, terminie w jakim organ udostępni informacje, jak również o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. Wiadomość email należy zaś traktować jako wniosek pisemny, a nieodebranie czy też nieodczytanie przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, nie może obciążać wnioskodawcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania. Organ wskazał, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej, który został przesłany dnia 30 maja 2021 roku na ogólny adres e-mail Powiatowego Urzędu Pracy w S., został niecelowo pominięty przy rozsyłaniu do osób zajmujących się merytorycznie instrumentami rynku pracy. Powodem braku odpowiedzi na przesłane zapytanie było m.in. zwiększenie liczby poczty wchodzącej do urzędu, co było spowodowane realizacją przez urząd zadań związanych z przeciwdziałaniem skutkom rozprzestrzeniania się choroby Covid-19 wywołanej wirusem Sars-coV-2. W tym czasie do urzędu docierało 400% więcej różnego rodzaju korespondencji elektronicznej, która pochodziła zarówno od osób bezrobotnych zarejestrowanych, jak i podmiotów gospodarczych, wobec których urząd podejmował działania ukierunkowane na zapobieganie i przeciwdziałanie skutkom sytuacji kryzysowych, związanych z pandemią, a dedykowanych lokalnemu i regionalnemu rynkowi pracy, w formie tzw. tarczy antykryzysowej. Odnosząc się do wniosku o udostępnienie informacji publicznej podkreślono, że wnioskodawca nie ponowił prośby, nie zareagował od dnia 30 maja 2021 r, co z pewnością przyczyniłoby się do natychmiastowej reakcji urzędu, tym bardziej że wniosek dotyczył informacji nieprzetworzonej, a jego rozpatrzenie mogłoby nastąpić niezwłocznie. Podstawą umorzenia jest zaś okoliczność, że organ po otrzymaniu skargi odpowiedział na wniosek skarżącej. W piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2022 r. pełnomocnik Fundacji wniósł o umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z dnia 30 maja 2021 roku o udostępnienie informacji publicznej, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądowa kontrola administracji publicznej dokonywana jest na podstawie kryterium legalności. Obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Skarga na bezczynność, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie nie jest zatem działanie (akt lub czynność) organu, lecz jego ewentualny brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie. Sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. W razie uwzględnienia skargi na bezczynność, sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca Fundacja wniosła o wskazanie, ile było prowadzonych naborów na wnioski o udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej w latach 2019 i 2020 z podziałem na kwartały oraz jaka była pula środków finansowych do wykorzystania przez wnioskodawców. Powyższy wniosek dotyczył niewątpliwie informacji publicznej. Dyrektor Powiatowy Urzędu Pracy w S. jest zaś podmiotem zobowiązanym do udzielania informacji publicznej. Ocenić zaś należało, czy Dyrektor Powiatowy Urzędu Pracy w S. pozostawał w bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącej. Ustawa o dostępie do informacji publicznej przewiduje, że informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub centralnym repozytorium, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.). Przy tym udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem chyba, że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Ustawodawca wskazał, że odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). W sprawie bezsporny jest fakt, że do dnia otrzymania skargi Fundacji (tj. do dnia 13 października 2022 r.), organ nie udzielił stronie wnioskowanej informacji publicznej. Po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu, Dyrektor udostępnił stronie skarżącej wnioskowaną informację publiczną (zob. odpowiedź na skargę k. [...] i pismo pełnomocnika k. [...]). Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Oznacza to, że organ uczynił to nie tylko po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, ale przede wszystkim po upływie czternastodniowego przewidzianego przez ustawodawcę terminu (art. 13 u.d.i.p.). Ustalenie powyższe uprawnia do przyjęcia, że na dzień złożenia skargi (13 października 2022 r.) organ pozostawał w bezczynności. Stan ten ustał po udostępnieniu stronie skarżącej informacji publicznej. Wobec tego Sąd orzekł w pkt II wyroku, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku Fundacji (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Skoro jednak organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej formie, postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt I wyroku). Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu tego przepisu, będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, www.nsa.gov.pl). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie to, co wymaga wyeksponowania, musi być znaczne i niezaprzeczalne. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem należy, że nieudostępnienia w terminie wnioskowanej informacji nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, czy też próby bezprawnego uchylenia się od wypełnienia ustawowego obowiązku udzielenia informacji publicznej. Z wyjaśnień organu wynika, że opóźnienie w załatwieniu wniosku było najprawdopodobniej spowodowane tym, że wniosek fundacji doręczony został na ogólny adres email PUP w S. i został niecelowo pominięty przy rozsyłaniu od osób zajmujących się merytorycznie instrumentami rynku pracy. Ponadto organ zwrócił uwagę, że w okresie otrzymania wniosku doszło do znacznego zwiększenia liczby poczty wchodzącej do urzędu, co związane było z epidemią wirusa Sars-coV-2. Wyjaśnienia organu w tym zakresie Sąd uznał jako wiarygodne i ekskulpujące zwłokę w odpowiedzi na wniosek Fundacji. W dacie rozpoznania skargi Fundacja dysponowała już wnioskowaną informacją publiczną. Te okoliczności świadczą zdaniem Sądu, że nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, o czym orzeczono w pkt III wyroku. O zwrocie kosztów Sąd postanowił w punkcie IV wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 597 zł złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w osobie adwokata (480 zł) ustalone z uwzględnieniem treści § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz uiszczony przez stronę skarżącą wpis od skargi (100 zł).