II SAB/Po 21/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2015 r. wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy, w sprawie ze skargi C. K. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy P. w przedmiocie ochrony zwierząt postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Jakub Zieliński Skarżąca złożyła w dniu 20 marca 2015 r. (na urzędowym formularzu PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (k. 614), uzupełniony w kolejnym formularzu z dnia 15 czerwca 2015 r. (k. 679 i nast.). Postanowieniem referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2015 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. W terminie do zaskarżenia postanowienia w przedmiocie prawa pomocy skarżący wniósł w dniu 16 lipca 2015 r. sprzeciw (pismo zatytułowane "zażalenie na postanowienie IISAB/Po 21/13 z dnia 23.06.2015r."), kwestionując poczynione przez referendarza ustalenia faktyczne (k. 723 i nast.). W uzasadnieniu sprzeciwu strona odwołała się do przedkładanych przez siebie i formułowanych prognoz wydatków, z których wynika, że gdyby miała ponieść koszty wszystkich zobowiązań, świadczeń oraz kosztów leczenia i zabiegów, to kwota pozostająca do dyspozycji strony na utrzymanie ich "nas dwojga z synem, w skali miesiąca tych rocznych prognoz - nie przekracza 400 zł" (k. 727). W dniu 21 września 2015 r. strona została wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez przedstawienie aktualnej sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej strony, w tym m.in. do nadesłania: 1) aktualnych wyciągów (np. pobieranych samodzielnie z rachunków z dostępem elektronicznym) z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą lub jej syna za okres czerwiec - wrzesień 2015 r. oraz 2) szczegółowego spisu średnich miesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez skarżącą i jej syna (koszty utrzymania mieszkania, wyżywienia, leczenia oraz zakupu lekarstw własnych i syna, niezbędnych przejazdów, mediów itp.) w miesiącach czerwiec - wrzesień 2015 r. Skarżąca przy piśmie przewodnim wniesionym drogą elektroniczną w dniu 28 września 2015 r. (k. 742) nie przedstawiła aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej, lecz jedynie załączyła prognozę wydatków na poszczególne miesiące 2014 r. (k. 747) oraz wyciągi bankowe za okres od 6 marca 5 września 2014 r. (k. 749-755). Na podstawie wniosku o prawo pomocy oraz pozostałej dokumentacji zawartej w aktach postępowania Sąd ustalił następujące okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca jest starszą i schorowaną osobą, ze względu na stan zdrowotny syna, pozostaje on [na] jej całkowitym utrzymaniu. Jedynym źródłem dochodów stałych, jak i dorywczych skarżącej jest jej emerytura w wysokości [...] zł. Strona ponosi pełne koszty utrzymania i leczenia syna, który nie może podjąć zatrudnienia. Syn z uwagi na stan zdrowia i związany z tym brak zatrudnienia, a także podnoszony brak możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy jako bezrobotny, korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Skarżąca korzysta z pomocy publicznej służby zdrowia. Strona nie ujawniła aktualnych (od czerwca do września 2015 r.) obrotów na rachunku bankowym ani nie przedstawiła aktualnego spisu wydatków na pokrycie kosztów niezbędnych potrzeb życiowych i bieżące gospodarowanie. Obroty na posiadanym przez wnioskodawczynię rachunku bankowym, świetle danych za okres od marca 2014 r. do września 2014 r., sprowadzają się do uzyskiwania emerytury i jej wydatkowania, nie ma kredytów, pożyczek, ani zajęć komorniczych. Strona nie posiada samochodu, jednak w spisie wydatków za 2014 r. podała koszty miesięczne utrzymania samochodu, w tym jego ubezpieczenie. Koszty leczenia, które według strony wynoszą do 900 zł miesięcznie, pokrywa z emerytury. Dochód w 2014 r. wyniósł [...] zł. Z przedłożonych niniejszej sprawie wyciągów z rachunku bankowego skarżącej za okres od marca 2014 r. do września 2014 r. wynika, że stan środków na koniec marca 2014 r. wynosił [...] zł a na koniec 1 września 2014 r. [...] zł, przy czym przez cały ten okres w zasadzie nie spadał poniżej 13 000 zł, przy czym najwyższy poziom w tym okresie osiągnął w dniu 22 maja 2014 r., tj. [...] zł, a najniższy w dniu 15 lipca 2014 r., tj. [...] zł. Z przedłożonych w sprawie II SAB/Po 164/14 wyciągów z rachunku bankowego skarżącej za okres od października 2014 r. do kwietnia 2015 r. wynika, że stan środków na koniec: 1) października 2014 r. wynosił [...] zł, 2) listopada 2014 r. wynosił [...] zł, 3) grudnia 2014 r. wynosił [...] zł, 4) stycznia 2015 r. wynosił [...] zł, 5) lutego 2015 r. wynosił [...] zł, 6) marca 2015 r. wynosił [...] zł, 7) kwietnia 2015 r. wynosił [...] zł. Z kolei akt sprawy o sygn. II SAB/Po 144/14 wynika, że skarżąca w okresie ostatnich kilku miesięcy posiada na własnym rachunku bankowym - w ostatnim półroczu odpowiednio 15 547,[...] zł na dzień 6 lutego 2015 r. i 12 954,[...] zł na dzień 3 sierpnia 2015 r. Środki zgromadzone na rachunku bankowym, poza wpływającą kwotą emerytury, pochodzą ze likwidowanej polisy ubezpieczeniowej syna skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) – w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., który ma zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) – zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu w swoim całokształcie przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia ani zawartej w sprzeciwie argumentacji skierowanej przeciwko temu rozstrzygnięciu. W konsekwencji, w wyniku wniesienia sprzeciwu w niniejszej sprawie upadło całe rozstrzygnięcie referendarza sądowego i należało rozpatrzyć przyznanie prawa pomocy w jej całokształcie. W tym celu Sąd wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym również i te, które miały miejsce po wydaniu postanowienia przez referendarza sądowego. Ponadto, wobec zaniechania przez stronę udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej, Sąd skorzystał z danych zawartych w aktach sprawy II SAB/Po 164/14, w której strona przedstawiła wyciągi bankowe za okres bliższy rozstrzygnięciu wniosku o prawo pomocy, tj. za okres od października 2014 r. do kwietnia 2015 r. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (pkt 2). Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia całości lub odpowiednio części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje. Instytucja prawa pomocy ma służyć bowiem przede wszystkim takim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to kosztem ich własnego niezbędnego utrzymania. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób, który nie budzi wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe albo na tyle utrudnione, że nastąpiłoby z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i zgromadzone dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Innymi słowy, wnioskodawca powinien wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie przez nią środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Przy tym należy podkreślić, że sytuację finansową wnioskodawcy należy badać w kontekście dochodów i kosztów utrzymania wszystkich członków jego rodziny, a zatem w tym przypadku matki i syna tworzących wspólne gospodarstwo domowe. W niniejszej sprawie Sąd rozpatrzył sprawę merytorycznie na podstawie sytuacji majątkowej, osobistej i finansowej wnioskodawczyni. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach oraz z pozostałej dokumentacji wprawdzie wynika, że strona nie przedstawiła w niniejszej sprawie swojej rzeczywistej i aktualnej sytuacji materialnej, tj. majątkowej i finansowej. Jednak Sąd nie wyciągnął wobec strony negatywnych konsekwencji prawnych wynikających z tego faktu, lecz odwołał się do dokumentacji zawartej w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem. Z akt spraw o sygn. II SAB/Po 164/14 i II SAB/Po 144/14, w szczególności wyciągów bankowych za okres od października 2014 r. do września 2015 r., wynika, że jej sytuacja materialna nie tylko nie pogorszyła się w stosunku do okresu udokumentowanego wyciągami bankowymi przedłożonymi w niniejszej sprawie, tj. za okres od marca 2014 r. do września 2014 r., ale ustabilizowała, a w niektórych z ostatnich miesięcy wręcz poprawiła. Na dzień 1 września 2014 r. saldo na rachunku wynosiło [...] zł (średnio miesięcznie w okresie od marca 2014 r. od września 2014 r. powyżej 13 000 zł), zaś na koniec kwietnia 2015 r. [...] zł, kształtując się w okresie od października 2014 r. do kwietnia 2015 r. średnio powyżej 15 000 zł, przy czym na początku września 2015 r. wyniosła ok. 13 000 zł. Z całokształtu okoliczności sprawy w sposób niewątpliwy wynika, że miesięczne dochody, jakie uzyskuje skarżąca w wysokości [...] zł (kwota emerytury) wystarczają w pełni na pokrycie wszystkich kosztów utrzymania własnego - jej i syna. Strona nie korzysta przy tym z pożyczek ani kredytów i dysponuje od kilkunastu miesięcy kwotą zgromadzanych na rachunku bankowym oszczędności, przekraczającą odpowiednio: do września 2014 r. 13 000 zł a następnie 15 000 zł, zaś na początku września 2015 r. ponownie wynoszącą około 13 000 zł. Strona nie podała, by w ostatnim czasie poniosła dodatkowe nadzwyczajne i wysokie wydatki, w tym koszty leczenia i zabiegów, które uszczuplałyby posiadane oszczędności, korzysta bowiem z publicznej opieki zdrowotnej. Również wydatki na leczenie jej syna, który miałby w całości korzystać z prywatnej opieki zdrowotnej, nie spowodowały uszczuplenia posiadanych oszczędności. Strona nie przedstawiła, pomimo wezwania, dokumentacji potwierdzającej odpłatne leczenie syna. Zebrane dokumenty nie potwierdziły, by strona ponosiła wydatki w kwocie 900 zł miesięcznie na leczenie (zabiegi, porady medyczne lub leki). Brak jest zatem dowodu, aby w okresie ostatnich kilku miesięcy koszty ponoszone przez skarżącą i jej syna na leczenie faktycznie wynosiły 900 zł miesięcznie. Skarżąca również w treści sprzeciwu nie wskazała konkretnych argumentów uzasadniających przyznanie oprawa pomocy, chociażby w części. Nie przedstawiła żadnych okoliczności faktycznych na poparcie podnoszonych twierdzeń, czy nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej. Wręcz przeciwnie, odwołała się do – jak to zostało wykazane – całkowicie chybionych w konfrontacji z rzeczywistością założeń prognozy wydatków na 2014 r. i nie wykonała wezwania do przedstawienia spisu wydatków dokumentującego ponoszone przez nią aktualnie koszty miesięczne utrzymania siebie i syna, a przedłożone wyciągi bankowe nie były aktualne. Co więcej, prognoza wydatków na rok 2014 r., na który powołuje się strona, okazała się całkowicie chybiona, skoro pomimo utrzymywania się jedynie z emerytury w wysokości ok. 1 800 zł, kwota oszczędności na rachunku nie zmniejszyła się, a niektórych okresach nawet znacząco wzrosła. Przedmiotowa prognoza, poza tym, że nie mogła zastąpić rzeczywistego spisu realnie ponoszonych wydatków, to okazała się ostatecznie całkowicie niewiarygodna w konfrontacji z rzeczywistością, która trafności prognozy nie potwierdziła. Na marginesie dotychczasowych rozważań warto zauważyć, że na nieadekwatność takiej prognozy z 2014 r. dla ustalenia rzeczywistej i aktualnej sytuacji strony w 2015 r. wskazuje chociażby fakt, że strona według danych wynikających z wniosku o prawo pomocy nie posiada samochodu, zaś w prognozie ujęte są koszty utrzymania samochodu – i to nie tylko paliwa, ale i przeglądów oraz ubezpieczenia. Jeszcze raz należy podkreślić, że zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, brak podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść skarżąca inicjująca postępowanie sądowe. Z istoty prawa pomocy wynika możliwość skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy, dopiero gdy strona wykaże, że po uiszczeniu wszystkich koniecznych kosztów swojego i rodziny utrzymania nie dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Sąd zbadał aktualne możliwości płatnicze skarżącej, a nie przyszłe prognozowane, i na podstawie oceny bieżącej sytuacji majątkowej i finansowej strony stwierdził, że ma ona możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński