II SAB/Po 246/25

WyrokWSA w Poznaniu2026-01-08

Skład orzekający: Arkadiusz Skomra, Wiesława Batorowicz, Robert Talaga

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Wojewoda dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, w sytuacji gdy cudzoziemiec nie przedstawił ważnego dokumentu podróży, ale wykazał, że nie ma możliwości jego uzyskania z przyczyn niezależnych od niego?
Ratio decidendi
Wojewoda dopuścił się bezczynności, ponieważ niezasadnie pozostawił wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy bez rozpoznania. Sąd uznał, że cudzoziemiec wykazał szczególnie uzasadniony przypadek braku możliwości uzyskania dokumentu podróży, co zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach pozwala na przedstawienie innego dokumentu potwierdzającego tożsamość. Organ powinien był rozważyć odstąpienie od wymogu formalnego i rozpoznać wniosek merytorycznie, a nie pozostawić go bez rozpoznania.
Stan faktyczny
Strona skarżąca, A. A., złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wojewoda wezwał do uzupełnienia braków formalnych, w tym przedłożenia ważnego dokumentu podróży. Cudzoziemiec wielokrotnie wnioskował o przedłużenie terminu, wskazując na problemy z uzyskaniem paszportu z powodu toczącego się postępowania karnego w kraju pochodzenia. Wojewoda pozostawił wniosek bez rozpoznania, uznając, że brak możliwości uzyskania paszportu nie wynika z przyczyn niezależnych od skarżącego. Strona wniosła skargę na bezczynność Wojewody.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził bezczynność Wojewody, zobowiązał go do rozpoznania wniosku w terminie 30 dni i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. A. na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy I. stwierdza bezczynność Wojewody w zakresie rozpoznania wniosku A. A. z dnia 15 marca 2024 roku; II. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę do rozpoznania wniosku A. A. z dnia 15 marca 2024 roku, w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. zasądza od Wojewody na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 15.03.2024 r. A. A. (obywatel [...]) wystąpił do Wojewody z wnioskiem o pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu wykonania pracy. Pismem z 31.10.2024 r., Wojewoda wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych: - złożenie ważnego dokumentu podróży (kopia i oryginał do wglądu) z pouczeniem, że nieuzupełnienie braków formalnych w wyznaczonym terminie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W dniu 31.10.2024 r. pełnomocnika strony poświadczyła odbiór pisma podczas osobistego stawiennictwa w Urzędzie. Dnia 14.11.2024 r. Cudzoziemiec złożył wniosek/pismo o przedłużenie terminu do uzupełnień a braków formalnych wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy. W uzasadnieniu wniosku podano, iż Cudzoziemiec "jest w trakcie oczekiwania na wydanie paszportu oraz, że z przyczyn niezależnych od niego, nie może on uzyskać paszportu od niemalże roku". Dnia 31.12.2024 r. Cudzoziemiec złożył ponowny wniosek/ pismo o przedłużenia terminy do uzupełnienia braków formalnych wniosku wraz z uwzględnieniem złożonego przez wnioskodawcę dokumentu tożsamości. Dnia 10.01.2025 r. cudzoziemiec złożył następujące dokumenty: - przysięgłe tłumaczenie z języka angielskiego złożonego w dniu 31.10.2024 r. postanowienia o odblokowanie paszportu o numerze [...] i wycofanie go z [...] w celu stawienia się przed sądem w celu możliwości udziału w postępowaniu; - przysięgłe tłumaczenie z języka angielskiego odpowiedzi na pismo z dnia 15.02.2024 r. skierowane do Dyrektora generalnego, Dział Imigracji i Paszportów, Siedziba główną, [...], dotyczącą sprawy sądowej [...] Rządu [...] pozwu nr [...] A. A. przeciwko [...], z którego wynika, iż wobec cudzoziemca obowiązuje "[...]", nie jest uprawniona do uzyskania paszportu zgodnie z przepisem 21 lit. f) przepisów paszportowych 2021 (załącznik Ą) i w związku z tym wniosek paszportowy z 13.12.2023 r. zostanie rozpatrzony po usunięciu nazwiska z "[...]". W dniach 05.02.2025 r., 28.02.2025 r. oraz 31.03.2025 r. Cudzoziemiec złożył kolejne wnioski o przedłużenia terminy do uzupełnienia braków formalnych wniosku wraz z uwzględnień em złożonego przez wnioskodawcę dokumentu tożsamości. Dnia 19.05.2025 r. do organu Cudzoziemiec złożył wniosek o przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony. Postanowieniem z dnia 16.05.2025 roku, nr [...] Wojewoda pozostawił bez rozpoznania. W ocenie organu dla rozstrzygnięcia sprawy, nie miało znaczenia przesłuchanie wnioskodawcy, gdyż nie doprowadzi do usunięcia braku formalnego wniosku w postaci przedłożenia aktualnego dokumentu podróży. Organ stwierdził, iż A. A. w dniu 26.05.2021 r. uzyskał zezwolenia na pobyt czasowy i pracę do dnia 25.03.2024 r., na podstawie złożonego wniosku z dnia 05.10.2018 r. przedłożył wówczas dokument podróży nr [...] wydany przez Władze [...] z terminem ważności do 17.02.2022 r. Według organu cudzoziemiec świadomie dopuścił się do utraty ważności dokumentu podróży nr [...] ponieważ (zgodnie z oświadczeniem we wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę przebywał w Polsce nieprzerwanie od dnia 19.10.2015 r. do dnia złożenia kolejnego wniosku tj. 15.03.2024 r. Strona nie podjęła żadnych działań aby uzyskać nowy paszport do 13.12.2023 r. kiedy to cudzoziemiec złożył wniosek o wydanie nowego dokumentu podróży, prawie po 2 latach od utraty ważności dokumentu nr [...] Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że A. A. nie posiada dokumentu podróży z uwagi na jego zatrzymania przez władze [...], ze względu na istnienie wystarczających dowodów na to, ze Cudzoziemiec popełnił poważne przestępstwo za granicą i 07.09.2023 r. został objęty "[...]", a co za tym idzie nie jest uprawniony do uzyskania paszportu zgodnie z przepisem 21 lit. f) przepisów paszportowych 2021 (załącznik A) i w związku z tym wniosek paszportowy złożony 13.12.2023 r. zostanie rozpatrzony po usunięciu nazwiska z "[...]". Organ uznał, że nie mógł przychylić się do wniosku o uwzględnienie złożonego dokumentu tożsamości i tym samym odstąpić od wymogu formalnego wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy. A. A. nie ma możliwości uzyskania dokumentu podróży ale jego sytuacja nie wynika z przyczyny niezależnej od niego, bowiem sam świadomie dopuścił do utraty ważności dokumentu podróży, a o wydanie nowego wystąpił dopiero w dniu 13.12.2023 r. czyli prawie po 2 latach od utraty ważność poprzedniego dokumentu podróży. Ponadto zastrzeżenie wydania dokumentu podróży wynika ze zobowiązań Cudzoziemca, wynikających z prowadzonej sprawy kryminalnej, względem jego kraju pochodzenia. Z dokumentów wynikało, że Cudzoziemiec od 17.12.2022 r. tj. daty wygaśnięcia dokumentu podróży nr [...], do dnia złożenia kolejnego wniosku w dniu 15.03.2024 r. przebywał w Polsce bez ważnego dokumentu podróży natomiast dokument został objęty "[...]" dopiero w dniu 07.09.2023 r. Odstąpienie od wymogu formalnego, dotyczącego przedłożenia dokumentu podróży na gruncie art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach ma charakter wyjątkowy, a przesłanki odstąpienia muszą posiadać szczególny charakter, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie, ponieważ brak możliwości uzupełnienia braku formalnego wniosku, spowodowany był tym, iż sam dopuścił do utraty ważności dokumentu podróży oraz posiada zobowiązania w kraju pochodzenia w sprawie o charakterze kryminalnym a jego powrót do kraju pochodzenia nie powodowałby zagrożenia dla niego ze względu na groźbę prześladowania czy inne względy bezpieczeństwa. Strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie braku formalnego wniosku tj. ważnego dokumentu podróży (kopia i oryginał do wglądu). W dniu 29.05.2025 r. pełnomocnik cudzoziemca złożył ponaglenie w kwestii załatwienia sprawy, a Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wydał postanowienie nr [...], w którym uznał ponaglenie za bezzasadne. Pismem z dnia 22.08.2025 roku pełnomocnik A. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewody w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł o: stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w przedmiotowej sprawie; stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, tj. do wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę; 4) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona skarżącą zarzuciła organowi naruszenie: 1) art. 12 w zw. z art. 35 § 1-3 w zw. z art. 36 § 1 ustawy z 14.6.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2024.572 t.j. z dnia 2024.04.15, dalej jako: k.p.a.) poprzez niewydanie decyzji merytorycznej w ustawowym terminie oraz bezprawne pozostawienie wniosku bez rozpoznania; 2) art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U.2025.1079 t.j. z dnia 2025.08.07, dalej: ustawa ó cudzoziemcach) poprzez pozostawienie wniosku bez rozpoznania, pomimo udokumentowania przez Skarżącego "szczególnie uzasadnionego przypadku" niemożności uzyskania dokumentu podróży; 3) art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. (zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej, pogłębionego zaufania do organów państwa, szybkości i prostoty postępowania) poprzez: a) błędne ustalenie, że niemożność uzyskania paszportu wynika z "niechęci cudzoziemca do udziału w postępowaniu karnym"; b) błędne ustalenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem innego dokumentu tożsamości Skarżącego aniżeli dokumentu podróży (paszportu); c) brak wszechstronnej analizy materiału dowodowego i okoliczności faktycznych sprawy, skutkujące pozostawieniem przez Organ wniosku Skarżącego bez rozpoznania; 4) art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie, mimo spełnienia przez Skarżącego przesłanek do przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego tożsamość niż dokument podróży (paszport). W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 poz. 1302 dalej p.p.s.a. ) obejmuje ona orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4, przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Z treści skargi wynika, że skarżący domaga się stwierdzenia bezczynności organu, polegającej na zaniechaniu merytorycznego rozpoznania jego wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Z uwagi na to, że przedmiotem skargi skarżący uczynił bezczynność organu skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów zgodnie z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W przypadku skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, wniesienie skargi należy poprzedzić ponagleniem do organu wyższego stopnia (o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego; tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a."). Dopiero po wyczerpaniu tego trybu strona może wnieść skargę do sądu administracyjnego, zaś skarga jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy stanowisko organu wyższego stopnia było pozytywne, czy negatywne, a nawet, czy zostało ono wyrażone. Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący przed wniesieniem skargi do Sądu spełnił przywoływany tutaj wymóg formalny, albowiem złożył ponaglenie. Przechodząc do merytorycznej oceny wniesionej przez skarżącego skargi na bezczynność stwierdzić należy, że przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia "bezczynności". W art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. ustawodawca wskazał z kolei, że o stanie bezczynności można mówić, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Powyższe pozwala przyjąć, że sądowa ocena stanu bezczynności ogranicza się do ustalenia, że sprawy nie załatwiono w terminie ustawowym albo wyznaczonym przez organ zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Innymi słowy, przedmiotem skargi na bezczynność jest wyłącznie ocena zachowania organu w postępowaniu administracyjnym przez pryzmat terminowości, a wniesienie skargi ukierunkowane jest na wymuszeniu na organie podjęcia wymaganej prawem czynności lub aktu. Bez znaczenia jest natomiast przyczyna niezałatwienia sprawy, w tym twierdzenia organu o usprawiedliwionej, czy też nieusprawiedliwionej bierności. Generalnie z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął postępowania w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Uwzględniając taką skargę sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma więc na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. W tym miejscu podkreślić należy, że oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności, Sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania. Wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza bowiem możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność. Skarga na bezczynność stanowi właściwy środek prawny do spowodowania podjęcia przez organ czynności w sprawie, w której podanie zostało pozostawione bez rozpoznania. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GSK 485/07, pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia, jako czynność materialno-techniczna, nie podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, a tym samym nie może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Natomiast, jeżeli w ocenie składającego jego wniosek spełniał kryterium kompletności, może on złożyć skargę na bezczynność organu. Wówczas wynik tego postępowania przesądzi o tym, czy wniosek spełniał wszystkie wymogi formalne, a zatem czy organ pozostawał bezczynnym w sprawie. W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie pozostawił wniosek skarżącego o wydanie zezwolenia pobyt czasowy bez rozpoznania, tj. czy organ prawidłowo zastosował normę art. 64 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W świetle powyższej normy warunkiem zastosowania rygoru pozostawienia podania bez rozpoznania jest, po pierwsze, rzeczywiste istnienie braku formalnego pisma, czyli takiego jego niedostatku, który stoi w sprzeczności z wymogami stawianymi mu przez prawo. Po drugie, konieczne jest uprzednie, jasne i zrozumiałe wezwanie do usunięcia określonego braku, które będzie sporządzone w sposób zgodny z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą zaufania uczestników postępowania do rozpoznającego sprawę organu władzy publicznej. Po trzecie, warunkiem pozostawienia podania bez rozpoznania jest niewywiązanie się przez wnioskodawcę z obowiązku wskazanego w wezwaniu. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że Wojewoda niezasadnie pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. Zgodnie z art. 105 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach - cudzoziemiec składa wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy osobiście, nie później niż w ostatnim dniu jego legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy nie został złożony przez cudzoziemca osobiście, wojewoda wzywa go do osobistego stawiennictwa w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 105 ust. 2 ustawy). O tym jakie wymagania musi spełniać wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy oraz jakie są wymagane do niego załączniki rozstrzyga art. 106 ust. 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z art. 106 ust. 2 i 3 obowiązującym w dacie złożenia wniosku, cudzoziemiec przedstawia ważny dokument podróży i dołącza do wniosku: 1) aktualne fotografie; 2) dokumenty niezbędne do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jak stanowi art. 106 ust. 3 ustawy w szczególnie uzasadnionym przypadku, gdy cudzoziemiec nie posiada ważnego dokumentu podróży i nie ma możliwości jego uzyskania, może przedstawić inny dokument potwierdzający tożsamość. Mając na względzie przytoczone przepisy stwierdzić należy, że przedstawienie ważnego dokumentu podróży przez cudzoziemca przy złożeniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy stanowi wymóg formalny. Wymóg ten sprowadza się do formalnego potwierdzenia tożsamości. W konsekwencji nie można wszcząć postępowania w sprawie cudzoziemca, który nie jest w stanie należycie udokumentować swoich danych osobowych, ponieważ nie przedstawia ważnego dokumentu podróży, który zgodnie z przyjętym przez ustawodawcę rozwiązaniem dla cudzoziemca jest podstawowym dokumentem tożsamości. Jednocześnie ustawodawca przewidział, że cudzoziemiec może przedstawić inny dokument potwierdzający jego tożsamość. Zostało to jednak powiązane z dodatkowymi warunkami. Koniecznym jest bowiem zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku, polegającego na tym, że cudzoziemiec nie posiada ważnego dokumentu podróży i jednocześnie nie ma możliwości jego uzyskania. W niniejszej sprawie skarga sprowadza się do stwierdzenia, czy Wojewoda dopuścił się bezczynności w udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wszczętym na wniosek skarżącego (art. 61 § 3 k.p.a.). Istota sporu sprowadza się do tego, czy w odniesieniu do skarżącego zachodzi szczególny przypadek, o którym mowa w art. art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach. Zaistnienie takiego szczególnego przypadku wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek. Pierwsza dotyczy braku ważnego dokumentu podróży i jej spełnienie nie stanowi sporu, gdyż skarżący, będąc obywatelem [...] nie posiada dokumentu podróży. Druga przesłanka dotyczy braku możliwości uzyskania dokumentu podróży, a jej spełnienie jest kluczową kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu, aby brak możliwości uzyskania dokumentu podróży traktować jako szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach koniecznym jest niebudzące wątpliwości, formalne, a zarazem ostateczna potwierdzenie, że skarżący nie może takiego dokumentu uzyskać. Takim potwierdzeniem będzie sformalizowana, wydana w trybie obowiązującym w danym kraju, odmowa wydania dokumentu podróży przy jednoczesnym wyczerpaniu ewentualnie przysługujących środków jej zaskarżenia. Istotne jest przy tym, aby odmowa nastąpiła z powodu przeszkód, których osoba ubiegająca o dokument podróży nie jest w stanie przezwyciężyć. Odstąpienie od wymogu formalnego, dotyczącego przedłożenia dokumentu podróży ma na gruncie art. 106 ust. 3 ustawy ma charakter wyjątkowy, przy czym wskazane przez ustawodawcę przesłanki odstąpienia nie tylko, że muszą zaistnieć, to jeszcze muszą posiadać szczególny charakter, czemu ustawodawca dał wyraz posługując się pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Istotą regulacji prawnej art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach jest sam fakt wykazania przez cudzoziemca, że nie ma on możliwości uzyskania ważnego dokumentu podróży i że jest to przypadek szczególnie uzasadniony. Nie ma natomiast znaczenia w jakiej formie to nastąpi (por. wyrok NSA z 13.04.2021 r., sygn. akt II OSK 2833/20). Według skarżącego udokumentował on, że w jego sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach, dający mu możliwość przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego tożsamość niż paszport. Ocena zasadności zastosowania tej normy powinna ograniczać się wyłącznie do kwestii dostępności dokumentu podróży oraz działań podejmowanych przez cudzoziemca w celu jego uzyskania. Celem przedstawienia dokumentu podróży przez cudzoziemca ubiegającego się o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy, jest potwierdzenie tożsamości cudzoziemca w sposób nie budzący wątpliwości. Skarżący pozostaje objęty postępowaniem karnym, które - jak wynika z korespondencji z Ambasadą [...] - wpływa bezpośrednio na jego sytuację prawną i administracyjną i uniemożliwia uzyskanie dokumentu podróży. Skarżący przedstawił jednak inny dokument potwierdzający jego tożsamość tj. [...] dowód osobisty. W związku z powyższym Wojewoda bezzasadnie nie zastosował w sprawie art. 106 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach i w następstwie pozostawił przez niego wniosek bez rozpoznania i nie wydał decyzji merytorycznej, a tym samym dopuścił się bezczynności. Skarżący przedstawił w istocie dowody na niemożność uzyskania paszportu. Wprawdzie utrata ważności paszportu stanowi okoliczność przewidywalną i oczywistą dla takiego dokumentu, jednakże jak podnosi Skarżący nie może on uzyskać nowego paszportu z przyczyn obiektywnych. Mimo podjęcia niezbędnych kroków do jego otrzymania i to przed terminem wygaśnięcia ważności dokumentu. Skoro do akt sprawy Skarżący przedłożył dokumenty, informujące, że w związku z toczącym się postępowaniem karnym w kraju pochodzenia nie ma możliwości uzyskania paszportu, należało rozważyć, czy wykazał, że takiego dokumentu nie jest w stanie uzyskać, a w konsekwencji nie może uzupełnić braków formalnych wniosku, o które wzywał go organ. Organ sam ustalił, że cudzoziemiec nie jest w stanie takiego dokumentu uzyskać z uwagi na obowiązujące w kraju pochodzenia regulacje prawne, a w konsekwencji nie może on uzupełnić braków formalnych wniosku, o które wzywał organ. Skoro skarżący, ubiegając się o wydanie pozwolenia na pobyt czasowy przedstawił okoliczności potwierdzające odmowę wydania mu dokumentu podróży przez właściwy organ państwa, którego jest obywatelem z których wynika, że skarżący nie ma faktycznie możliwości uzyskania dokumentu podróży w tym państwie, należało rozważyć odstąpienie od wymogu formalnego wynikającego za art. 106 ust. 2 i uznanie tego wymogu za spełniony na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy przed rozpoznaniem merytorycznym żądania cudzoziemca. W konsekwencji należało najpierw rozważyć spełnienie przez cudzoziemca przesłanek formalnych wydania stosowanego pozwolenia na pobyt czasowy przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ nieprawidłowo zastosował normę z art. 64 § 2 k.p.a. i zawiadomił skarżącego o pozostawieniu jego wniosku bez rozpoznania. W świetle powyższych uwag kluczowe znaczenie dla oceny, czy Wojewoda dopuścił się zarzucanej mu bezczynności w prowadzeniu postępowania ma ustalenie, w jakim terminie Wojewoda powinien wydać wnioskowane zezwolenie oraz czy termin ten został przez niego dochowany. Przez bezczynność rozumie się niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu pozostawania w bezczynności w załatwieniu sprawy. Konieczne jest uwzględnienie ogólnych regulacji kodeksowych, w tym wyrażonej w art. 12 § 1 i 2 k.p.a. zasady szybkości postępowania, jak również wynikającego z art. 35 § 1 k.p.a. obowiązku organu załatwiania spraw przez organ administracji publicznej bez zbędnej zwłoki, mającej w istocie walor ogólnej zasady postępowania i w tym sensie powiązanym z obowiązkiem niezwłocznego załatwienia sprawy (art. 35 § 2 k.p.a.). Niezmienione pozostały zasady, że organy administracji publicznej powinny działać efektywnie, tj. sprawnie, szybko, skutecznie, biorąc pod uwagę ekonomiczność podejmowanych działań. Działania administracji powinny być nacechowane aktywnością, nakierowaną na sprawne i odpowiednie załatwienie konkretnej sprawy. Tymczasem w realiach badanej sprawy od daty wpływu wniosku do Wojewody organ nie podjął żadnych czynności procesowych, które zmierzałyby do rozpoznania wniosku. Powyższe stanowi, że Wojewoda naruszył zasady i terminy określone w art. 35 oraz w art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 k.p.a. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że organ pozostaje bezczynny (pkt I sentencji wyroku). Jednocześnie w pkt II sentencji wyroku Sąd uznał, że bezczynność nie ma miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), przez które należy rozumieć oczywiste, wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjne i drastyczne naruszenie treści obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. W realiach badanej sprawy z tak kwalifikowaną bezczynnością nie mamy do czynienia, ponieważ należało wziąć pod uwagę nie tylko proste zestawienie terminów załatwienia sprawy, ale także okoliczność wynikającą z przedstawionej na wstępie modyfikacji przez NSA stanowiska dotyczącego kolejnego prolongowania obowiązywania regulacji ograniczających przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne. Wobec braku informacji o zakończeniu postępowania w sprawie Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III sentencji wyroku). O kosztach postępowania, na które składa się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, kwota 480,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w punkcie IV sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Na mocy art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło