II SAB/Po 27/23

Dnia 20 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. K. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Prezesa Sądu do rozpoznania wniosku strony skarżącej z dnia 15 września 2022 r., zarejestrowanego pod sygn. akt Prez. [...], w terminie 14 dni od dnia doręczenia Prezesowi Sądu odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; II. stwierdza, że Prezes Sądu dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga G. K. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") na bezczynność Prezesa Sądu (zwanego dalej "Prezesem SR") w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Zarzucana bezczynność miała powstać według poniższych okoliczności sprawy. Dnia 15 września 2022 r. do Sądu Rejonowego [...] wpłynął wniosek o udostępnienie informacji publicznej nadesłany przez skarżącego. Wnioskodawca poprosił o udostępnienie jemu orzeczeń Sądu Rejonowego [...] wraz z uzasadnieniami w sprawach rodzinnych z lat 2021-2022, w których uczestników pozbawiono władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem. Wnioskodawca poprosił, aby informację publiczną udostępniona mu za pośrednictwem nośnika danych USB. W piśmie z dnia 22 września 2022 r. Prezes SR wezwał wnioskodawcę do wskazania szczególnie istotnego interesu publicznego w uzyskaniu żądanej przez niego informacji publicznej w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia. Prezes SR uznał, że informacje, o której wnioskuje skarżący, są informacją przetworzoną. Niezbędne jest zatem wskazanie szczególnie istotnego interesu prawnego w pozyskaniu takiej informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie Prezesa SR, wnioskodawca wskazał, że: "ma to się przełożyć na poprawę sądów rejonowych w funkcjonowaniu tych sądów oraz rozpoznawanie przez te sądy różnych praw, co będzie przedmiotem badań naukowych oraz studiów prawa karnego i cywilnego oraz sprawdzenia pod kontem prawnych, czy sądy rejonowe przestrzegają prawa europejskiego, innych aktów prawnych oraz Konstytucji RP co mają te informacje szczególne znaczenie dla interesu publicznego, iż społeczeństwo powinno wiedzieć, czy sądy przestrzegają prawa europejskiego i polskiego dlatego też proszę o rozpatrzenie mojego wniosku". Decyzją z dnia 12 października 2022 r. Prezes SR odmówił udostępnienia wnioskodawcy informacji publicznej z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wykazał istnienia interesu publicznego. W wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r., znak: [...] Prezes Sądu Okręgowego [...] uchylił decyzję Prezesa SR. Powodem uchylenia decyzji Prezesa SR było to, że organ wydając decyzję nie wskazał, jaki wielki nakład pracy będzie musiał ponieść, aby stwierdzić, że udostępnienie orzeczeń dotyczy informacji przetworzonej. Pismem z dnia 20 lutego 2023 r. Prezes SR udostępnił zanonimozowane "odpisy" prawomocnych postanowień, jakie zapadły w latach 2021-2022 przed [...] Wydziałem Rodzinnym i Nieletnich Sądu Rejonowego [...] w sprawach o pozbawienie władzy rodzicielskiej. Skarżący złożył skargę na bezczynność Prezesa SR do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący uważa, ze nie zostały jemu udostępnione informacje, o które wnosił. Jego zdaniem, Prezes SR dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę, Prezes SR wniósł o jej oddalenie. Prezes SR wyjaśnił, że z uwagi na mnogość spraw do zanonimizowania, informacja publiczna została przesłana skarżącemu dopiero w dniu 27 lutego 2023 r. Pismem z dnia 11 lipca 2023 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony w ramach prawa pomocy – adw. S. S. – uzupełnił złożoną skargę na bezczynność. Co do udostępnienia informacji publicznej, wniesiono o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego. Bezsporne pozostaje natomiast to, że Prezes SR pozostawał w zwłoce, nie udostępnił informacji publicznej w terminie. Nie ma bowiem wątpliwości, że żądane informacje są informacjami publicznymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania". Niewątpliwie wniesiona skarga dotyczy bezczynności Prezesa SR w przedmiocie wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 20 lipca 2023 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Podkreślenia wymaga legitymacja skarżącego do wniesienia skargi na bezczynność organu. Jest ona wywodzona z art. 21 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902, zwanej dalej "u.d.i.p."), w której wskazuje się, że do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy p.p.s.a. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana w oparciu o kryterium legalności, obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność. Należy zatem uznać, że skarga na bezczynność Prezesa SR mogła zostać wniesiona i podlegała rozpoznaniu przez tut. Sąd. Należy zacząć od tego, że Prezes SR jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Jest on bowiem organem Sądu Rejonowego [...], a więc organem instytucji wymiaru sprawiedliwości – władzy sądowniczej. Władza sądownicza jest z kolei elementem władzy publicznej, a zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., podlega ona obowiązkowi udostępnienia informacji publicznej. Wniosek ten jest aktualny, gdy dotyczy działalności orzeczniczej sądu powszechnego (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt II SAB/Gl 103/21, wyrok NSA z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 2725/21, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Uwagę zwraca także treść przepisu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p., w którym mowa o tym, że informacją publiczną są dane publiczne w postaci treści orzeczeń sądów powszechnych, a więc wyroki wraz z uzasadnieniami. Nie ma więc najmniejszych wątpliwości, że żądane przez skarżącego informacje stanowiły informację publiczną, a ta powinna zostać udostępniona w terminie i na zasadach określonych w u.d.i.p. Warte podkreślenia jest to, że Prezes SR nigdy nie miał wątpliwości, że orzeczenia wydane w Sądzie Rejonowym [...] stanowią informację publiczną. Na początku Prezes SR odmówił udostępnienia informacji publicznej, jednakże, na skutek rozpoznania odwołania, Prezes Sądu Okręgowego [...] uchylił tę decyzję i polecił Prezesowi SR rozpoznać złożony wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Istotne jest to, że decyzja Prezesa Sądu Okręgowego [...] wpłynęła do Sądu Rejonowego [...] w dniu 27 grudnia 2022 r., bowiem od tego dnia należało liczyć 14-dniowy termin do udostępnienia informacji publicznej (zob. art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). Ten wniosek wynika z faktu, że w tym dniu niejako stało się jasne, że Prezes SR ma obowiązek udostępnić informację publiczną. Doręczono bowiem Prezesowi SR ostateczną decyzję administracyjną, która podlega wykonaniu. Udostępnienie informacji publicznej (teoretycznie) nastąpiło dopiero w dniu 20 lutego 2023 r., kiedy wystosowano pismo do skarżącego wraz z załącznikami. Pismo to zostało przez odebrane przez skarżącego w dniu 27 lutego 2023 r. Skarga na bezczynność Prezesa SR została natomiast wniesiona przez skarżącego w dniu 20 lutego 2023 r. Nie ulega żadnej wątpliwości to, że Prezes SR dopuścił się bezczynności. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. informację publiczną należy udostępnić w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Gdyby stało się tak, że organ nie jest w stanie dochować ww. terminu, w myśl art. 13 ust. 2 u.d.i.p., może przedłużyć ten termin nie więcej niż o dwa miesiące. Prezes SR nie uczynił tego. Od dnia 27 grudnia 2022 r., a więc od kiedy wpłynęła do Sądu Rejonowego [...] decyzja Prezesa Sądu Okręgowego [...], Prezes SR miał obowiązek rozpoznać wniosek skarżącego z dnia 15 września 2022 r. w terminie 14 dni. Między 27 grudnia 2022 r. a 20 lutego 2023 r., chociaż w zasadzie 27 lutego 2023 r., bowiem wtedy doręczono skarżącemu odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, minęły dwa miesiące, co znacznie przekroczyło termin 14-dniowy. Dlatego też Sąd w składzie orzekającym, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że Prezes SR dopuścił się bezczynności (pkt II sentencji wyroku). Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że bezczynność Prezesa SR nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym przesądzono na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt III sentencji wyroku). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie musi być zatem bardzo znaczne i wskazywać na złą wolę organu lub powodować jakieś wyjątkowo dolegliwe dla strony skutki. "Rażącym naruszeniem prawa jest taka wadliwość, którą cechuje szczególnie duży ciężar gatunkowy. Ma ona miejsce, gdy brak jest oczywistego podejmowania czynności lub gdy dochodzi do oczywistego lekceważenia wniosków strony. Taka sytuacja występuje też, gdy organ jawnie wykazuje brak chęci załatwienia sprawy lub gdy ewidentnie nie stosuje się do przepisów." (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1589/20, dostępny w CBOSA). Prezes SR, rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 15 września 2022 r. musiał dokonać przeglądu akt spraw z lat 2021-2022 według kryterium, które interesowało skarżącego, dokonać odpowiedniej selekcji tej dokumentacji. Zaistniała zwłoka nie jest efektem lekceważącego stosunku Prezesa SR wobec skarżącego. Nie jest to zatem rażące naruszenie sprawy, tylko zwłoka wynikająca z nadmiarowej pracy, jaka obok sprawowania orzecznictwa, musiała zostać wykonana przez Prezesa SR. Nie było tak, że Prezes SR wiedział o sprawie, ale intencjonalnie jej nie załatwiał. W aktach sprawy znajduje się zarządzenie Prezesa SR z dnia 5 stycznia 2023 r., w którym poleca się pracownikom Sądu Rejonowego [...] przygotowanie dokumentacji do rozpoznania wniosku skarżącego. Wbrew woli skarżącego, a także Prezesa SR, należało zobowiązać organ do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia 15 września 2022 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia Prezesowi SR odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym zresztą tut. Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). Nie było podstaw do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w omawianym zakresie. W ocenie Sądu w składzie orzekającym nie doszło do faktycznego udostępnienia informacji publicznej. Należy zwrócić uwagę, że do pisma z dnia 20 lutego 2023 r. Prezes SR dołączył pisma, które imitują orzeczenia Sądu Rejonowego [...], jakie zapadały w latach 2021-2022, a które były przedmiotem zainteresowania skarżącego. Uwagę Sądu zwraca sposób "anonimizacji", jaka została przeprowadzona na przesłanych "dokumentach". Warto przypomnieć przepis art. 6 ust. 1 pkt. 4 lit. a u.d.i.p. – udostępnieniu informacji publicznej podlegają między innymi dane publiczne w tym treść i postać dokumentów urzędowych. Dokumentem urzędowym, w myśl art. 6 ust. 2 u.d.i.p. jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. Udostępnienie informacji publicznej w postaci dokumentów urzędowych wymaga wykonania operacji polegającej na zanonimizowaniu – tu: zakryciu informacji – tego dokumentu, a nie na jego przerobieniu w sposób uniemożliwiający odczytanie danych objętych ochroną prawną. Innymi słowy, na gruncie niniejszej sprawy, anonimizacja powinna polegać na "zamazaniu" danych np. o pozwanych, powodach, uczestnikach postępowania, kuratorach, rozstrzygnięciach wobec stron postępowań sądowych. Anonimizacją nie jest usunięcie danych przez edycję tekstu w programie komputerowym i pozostawienie jedynie inicjałów. Wskazuje to na ingerencję w treść dokumentu urzędowego, który posiada inną postać. Należy nadmienić, że taki "dokument", jaki ostatecznie został udostępniony skarżącemu, nie posiada żadnych pieczęci Sądu Rejonowego [...], informacji, że na oryginale znajdują się podpisy sędziów przez co niemożliwym jest chociażby zidentyfikowanie tego, czy przedstawione skarżącemu "orzeczenia" istotnie zapadły przed Sądem Rejonowym [...]. Powyższe poglądy Sądu w składzie orzekającym potwierdza orzecznictwo. Anonimizacja polega na przekształceniu istniejących dokumentów, a nie na wytworzeniu substytutu imitującego dokument urzędowy (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 7629/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 919/21, dostępne w CBOSA). Organ powinien usunąć z dokumentu urzędowego dane, które podlegają ochronie prawnej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 712/22, dostępny w CBOSA). Anonimizacja nie może prowadzić jednocześnie do utraty cech dokumentu urzędowego (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II SAB/Bk 135/21, wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt II SAB/Wa 874/21, dostępne w CBOSA). "Orzeczenia sądu, jak i inne dokumenty urzędowe znajdujące się w aktach sądowych sprawy, udostępniane są osobom trzecim na ich wniosek w trybie u.d.i.p., chyba że są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronach internetowych, bądź w inny sposób funkcjonują w obiegu publicznym po ich zanonimizowaniu." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 718/13, dostępny w CBOSA). Potwierdza się zatem, że oryginalny egzemplarz dokumentu urzędowego musi zostać poddany anonimizacji bez jednoczesnego uszkodzenia go, czy nawet zniszczenia. W praktyce, Prezes SR powinien wykonać kserokopie wszystkich wyselekcjonowanych przez niego orzeczeń, zanonimizować je poprzez "zamazanie" danych, o których była mowa powyżej oraz potwierdzić tak powstałe kopie za zgodność z oryginałami, a następnie udostępnić je skarżącemu. Tylko w takiej sytuacji będzie można mówić, że doszło do udostępnienia informacji publicznej. Dokumenty, które zostały "udostępnione" skarżącemu, zostały wyedytowane w programie komputerowym, a nadto nie posiadają żadnych pieczęci (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt III SAB/Gl 84/22, dostępny w CBOSA), ani nawet ich treść nie została potwierdzona za zgodność z oryginałem. Na ten moment, skarżący nie może mieć pewności, że udostępnione jemu "orzeczenia" rzeczywiście zapadły w Sądzie Rejonowym [...]. Końcowo, Sąd w składzie orzekającym informuje pełnomocnika skarżącego, że kwestia kosztów udzielonej pomocy prawnej zostanie rozpoznana w osobnym orzeczeniu wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.